Ziemia sieradzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb ziemi sieradzkiej
Dawna Ziemia sieradzka
Fara w Sieradzu
Klasztor w Sieradzu
Rynek w Sieradzu
Klasztor bernardynów w Warcie
Rynek w Warcie
Fara w Piotrkowie Trybunalskim
Rynek w Piotrkowie Trybunalskim
Romańska fasada w opactwie
Kościół gotycki w Szadku

Ziemia sieradzka (łac. terra Siradiae) – jednostka podziału terytorialnego Korony Królestwa Polskiego na początku XIV wieku. W 1339 z jej zrębów powstało województwo sieradzkie. Wiązana jest z plemieniem Warcian (Wierczan), co pozwalałoby na nazywanie tej części kraju nazwą „Warcja” lub „Wiercza”.

Zygmunt Gloger herbu Prus II, pseud. Pruski, Prus, Ziemianin, Sąsiad, Hreczkosiej (ur. 3 listopada 1845 w Tyborach-Kamiance, zm. 16 sierpnia 1910 w Warszawie) – polski historyk, archeolog, etnograf, folklorysta, krajoznawca.Województwo sieradzkie (łac. Palatinatus Siradiensis) – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejące w latach 1339–1793, tworząca prowincję wielkopolską, obejmująca powierzchnię 9 700 km², posiadająca 4 powiaty. Siedzibą wojewody był Sieradz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Szadku.

Według Zygmunta Glogera (h.: „Ziemia”) terminem „ziemia” w początkach Państwa Polskiego określano przestrzeń będącą siedliskiem jakiegoś plemienia bronioną wodami rzek i innymi przeszkodami naturalnymi. Pojęcie „ziemi” (łac. terrae) pojawia się w nomenklaturze polskich jednostek terytorialnych w XII–XIII w. stanowiąc ważne ogniwo w historii kształtowania się organizmu państwa po rozbiciu dzielnicowym Polski. W latach 1305/1306 Władysław I Łokietek, jeszcze przed śmiercią czeskiego Wacława III, opanował wraz z Małopolską, Kujawami i cząstką Wielkopolski także dzielnice łęczycką i sieradzką, które weszły w skład zasadniczego zrębu odbudowywanego Państwa Polskiego. Od tego czasu dzielnice te zaczęły zmieniać swój charakter, co przejawiało się również w sposobie ich określania. Zaczyna zanikać dotychczasowa nazwa „księstwa”, a w to miejsce zaczyna się używać terminu „ziemia”. Początkowo terminów tych używano wymiennie. S. Zajączkowski przywołuje przykład przywilejów Łokietka z lat 1296 i 1308 dla klasztoru w Sulejowie, gdzie są wymienione wsie „in ducatu Syradie” (w Księstwie Sieradzkim). Jednakże w innych dokumentach, tak książęcych, jak i biskupich, z lat 1296, 1298, 1314 i 1331 występuje określenie „terra”. Staje się ono wkrótce częścią składowa tytulatury Łokietka, którego kancelaria jednak, nawet już po koronacji w 1320 r., w wydawanych dokumentach używała preambuły następującej treści: „Rex Poloniae, nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Lanciciae, Cujaviae, Siradiaeque dux”. Stopniowe zanikanie określenia „księstwo” i coraz częstsze pojawianie się terminu „ziemia” wskazują na coraz większą integrację państwa, które dawne udzielne księstwa zaczęło traktować jako części składowe swego terytorium. W XV w. dawne księstwa dzielnicowe, nad którymi w imieniu króla władał wojewoda, nazwano województwami, natomiast mniejsze nazywano w dalszym ciągu ziemiami, np. dotyczyło to ziemi wieluńskiej, która ok. 1420 r. weszła w zależność od wojewody sieradzkiego.

Księstwo sieradzkie (łac. ducatus Siradiae) – po podważeniu zasady senioratu w 1146 r., wykształconego w następstwie realizacji testamentu Bolesława Krzywoustego z 1138 r., na ziemiach polskich pojawiły się udzielne księstwa, które zmieniły obraz polityczny Państwa Polskiego. Kasztelanie: łęczycka, spicymierska, sieradzka (wraz z opolem chropskim), rozpierska i wolborska, wchodzące w skład dzielnicy Leszka Białego, po objęciu władzy nad tym terenem w 1228/1229 r. przez brata Leszka, Konrada mazowieckiego weszły w skład Księstwa łęczyckiego, które miało znaczenie prowincji. Jednakże już w 1233 r. syn Konrada – Bolesław Konradowic, krótko wprawdzie, bo tylko do 1234 r., tytułował się księciem sieradzkim, w tym bowiem roku ojciec przeniósł go na Mazowsze, a sam objął znowu Sieradz w bezpośrednie władanie. Po śmierci Konrada w 1247 r. jego drugi syn Kazimierz I, książę kujawski objął księstwo łęczyckie, w którego składzie w dalszym ciągu była ziemia sieradzka.Ziemia wieluńska (dawniej ziemia rudzka, łac. Velumensis Terra) – ziemia Królestwa Polskiego ze stolicą w Wieluniu, suwerenna część województwa sieradzkiego; od końca XVIII wieku część Kaliskiego.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • prowincja łęczycka
  • księstwo łęczyckie
  • księstwo sieradzkie
  • kasztelania sieradzka
  • województwo sieradzkie w I Rzeczypospolitej
  • województwo sieradzkie w latach 1975–1998
  • województwo piotrkowskie w latach 1975–1998
  • województwo łódzkie
  • krainy historyczne w Polsce
  • Sieradzka Brygada Obrony Narodowej
  • Literatura[ | edytuj kod]

  • Dylik J., „Województwo ze stolicą bez antenatów”, Łódź 1971.
  • Gloger Z., Encyklopedia staropolska”, t. I, Warszawa 1972.
  • Zajączkowski S., „Studia nad terytorialnym formowaniem ziemi łęczyckiej i sieradzkiej”, Łódź 1951.




  • Warto wiedzieć że... beta

    Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy.
    Preambuła (łac. praeambulum, od praeambulare, iść wcześniej) – wstęp do aktu prawnego, zwykle o istotnym znaczeniu politycznym (umowy międzynarodowe, konstytucje, rzadziej ustawy i akty niższego rzędu), opisujący okoliczności wydania aktu oraz określający cele, jakim powinien on służyć.
    Zamek Królewski w Piotrkowie Trybunalskim – zbudowany w latach 1512-1519 przez mistrza Benedykta z Sandomierza na polecenie Zygmunta I Starego. Jest to budowla w stylu późnogotyckiej wieży mieszkalnej z cegły i piaskowca, czterokondygnacyjny, przykryta dachem namiotowym pochodzącym z 1670 r., czyli okresu odbudowy po potopie szwedzkim. Obecnie siedziba muzeum.
    Korona Królestwa Polskiego (łac. Corona Regni Poloniae) – zwyczajowa nazwa państwa polskiego w czasach średniowiecza, formalna nazwa jako odrębnego państwa w latach 1386-1569 i później, w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako jeden z dwóch równoprawnych członów obok Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1569-1795.
    Wiercanie lub Wierzyczanie (łac. Verizane) – plemię słowiańskie wymienione w tzw. Geografie Bawarskim, dokumencie karolińskim z połowy IX wieku. Powyższe źródło przypisuje temu plemieniu 10 civitates (grodów/ okręgów/ opoli).
    Województwo piotrkowskie w latach 1975-1998, o powierzchni 6266 km². Administracyjnie dzieliło się na 11 miast oraz 56 gmin. Stolicą województwa piotrkowskiego był Piotrków Trybunalski. 1 stycznia 1999 zostało włączone do województwa łódzkiego.
    Wacław III (ur. 6 października 1289, zm. 4 sierpnia 1306, Ołomuniec) – z dynastii Przemyślidów, król Węgier w latach 1301-1305 (jako V. László czyli Władysław V), król Czech w latach 1305-1306, oraz niekoronowany król Polski w latach 1305-1306.

    Reklama