Zarodnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zarodniki trufli Tuber oregonense w worku
Zarodniki Oedohysterium pulchrum

Zarodnik, spora – termin stosowany w botanice, mykologii i mikrobiologii w odniesieniu do komórki powstałej podczas rozmnażania protistów, roślin (mszaki, paprotniki) i grzybów. Zarówno termin „zarodnik”, jak i „spora” są stare – pochodzą z czasów, gdy nie znano jeszcze dokładnie procesów rozmnażania tych grup organizmów, stąd też używane były (i nadal są) zarówno do określania komórek powstałych podczas rozmnażania bezpłciowego, jak i płciowego. Zarodniki powstają z reguły w wyniku rozmnażania bezpłciowego – ich rozwój nie jest poprzedzony zapłodnieniem i odtwarzają one pod względem genetycznym taki sam organizm jak rodzicielski. U roślin i grzybów cechujących się przemianą pokoleń proces powstawania zarodników związany jest jednak z rozmnażaniem płciowym i przed ich utworzeniem następuje podział mejotyczny.

Egzospory – rodzaj zarodników wytwarzanych na zewnątrz komórki macierzystej poprzez odcinanie ich sukcesywnie na końcach tej komórki.Paprotniki (Pteridophyta) – historyczny takson w randze gromady (typu), który stosowany był w dawnych systemach klasyfikacyjnych roślin naczyniowych. Paprotniki wyróżnione były w systemie Augusta Wilhelma Eichlera z 1883, Adolfa Englera z 1892, po raz ostatni wymieniane były jako takson w latach 90. XX wieku (wznawiany podręcznik botaniki Strasburgera z 1991). Spośród roślin współczesnych do grupy tej zaliczano widłaki, skrzypy, psylotowe i paprocie. Obecnie wiadomo, że grupa ta w takim ujęciu ma charakter parafiletyczny. W miejsce dawnych paprotników wyróżnia się odrębne ww. linie rozwojowe roślin, opisywane zwykle w randze gromad, podgromad lub klas. Nazwa "paprotniki" stosowana jest często zwyczajowo, a nie taksonomicznie, w podobnym jak niegdyś znaczeniu, w odniesieniu do roślin zarodnikowych, u których pokoleniem dominującym jest sporofit i które osiągnęły podobnie wysoki poziom budowy i rozwoju.

Zarodniki są zazwyczaj wytwarzane w zarodniach, gdzie dojrzewają do momentu wysypu (ew. wylania) – zazwyczaj przez pęknięcie ich ścian. Następnie są zwykle rozprzestrzeniane w środowisku lądowym przez wiatr, bądź w środowisku wodnym przez wodę. Mogą też powstawać zewnętrznie (np. u niektórych grzybów konidia).

Przetrwalnik (endospora, spora, gr. σπορα tzn. nasienie) – formy spoczynkowe umożliwiające organizmom przetrwanie niekorzystnych dla nich warunków (susza, niskie temperatury).Botanika (biologia roślin; gr. botanē = zieleń, owoc, roślina) – dział biologii zajmujący się roślinami. Obejmuje całokształt wiedzy o świecie roślin i związanych z nimi zjawiskach. Szeroki zakres problematyki jest przyczyną wyodrębniania licznych, w różnym stopniu samodzielnych działów, wymagających stosowania swoistych metod i technik badawczych.

Zarodniki dzielone są ze względu na:

  • proces, w którym powstały:
  • mejospory – powstają po podziale mejotycznym, są haploidalne i zróżnicowane genetycznie,
  • mitospory – powstają po podziale mitotycznym i są tak samo wyposażone genetycznie jak organizm rodzicielski,
  • miejsce, w którym są wytwarzane:
  • endospory – wytwarzane w zarodni,
  • egzospory – nie wytwarzane w zarodni, np. zarodniki konidialne u grzybów,
  • obecność organelli ruchu:
  • planospory, zoospory, pływki – z organellami ruchu,
  • aplanospory – bez organelli ruchu,
  • zróżnicowanie wielkości i wyposażenie genetyczne (u paproci i widłaków różnozarodnikowych):
  • makrospora – zarodniki większe, z których rozwijają się rośliny z żeńskimi organami płciowymi,
  • mikrospora – zarodniki mniejsze, z których rozwijają się rośliny z męskimi organami płciowymi.
  • Zarodniki mogą być jednokomórkowe lub wielokomórkowe. U grzybów przegrody dzielące poszczególne komórki zazwyczaj są poprzeczne, czasami jednak występują również przegrody podłużne, wówczas takie zarodniki nazywa się zarodnikami murkowatymi.

    Makrospora (megaspora) – zarodnik, z którego rozwija się gametofit żeński (produkujący komórki jajowe). Makrospory wytwarzane są w makrosporangiach na sporoficie. Występują u roślin różnozarodnikowych (wymarłe gatunki skrzypowych, niektóre widłaki i paprocie oraz wszystkie rośliny nasienne).Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Zarodniki są także rodzajem przetrwalników.

    Budowa zarodników i ich rozmiary są ważną cechą diagnostyczną przy identyfikacji gatunków grzybów. Podaje się ich rozmiary w μm, np. 9,5–11,5 × 4,5–6,5 μm, Q = 1,7–2,2, Qav = 1.9. Liczba Q oznacza stosunek długości zarodników do ich szerokości, Qav to średnia wartość tej liczby.

    Mikrobiologia – nauka biologiczna zajmująca się zagadnieniami związanymi z mikroorganizmami oraz wirusami, dział biologii. Protisty (Protista) – jedno z pięciu królestw, wyróżnianych w ostatnich, hierarchicznych systemach klasyfikacji organizmów (np. w podziałach Whittakera i Margulis oraz Cavaliera-Smitha). Obejmuje wszystkie jądrowce, które pozostały po wyłączeniu organizmów zaliczonych do monofiletycznych kladów zwierząt, roślin i grzybów.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. J. Szweykowska, J.Szweykowski. Botanika. Tom I. Morfologia. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005, ​ISBN 83-01-13946-3
    2. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1024. ISBN 83-214-1305-6.
    3. Edmund Malinowski. Anatomia roślin. Warszawa: PWN, 1966
    4. Joanna Marcinkowska, Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, ​ISBN 978-83-09-01048-7​.
    Pływka, zoospora, planospora – zarodnik wytwarzany w procesie rozmnażania bezpłciowego występujący u śluzowców (u których nazywany jest myksomonadą), niektórych glonów i grzybów. Najczęściej jest to haploidalna komórka zdolna do poruszania się w wodzie za pomocą wici lub rzęsek. Tworzona jest w zarodniach pływkowych (zoosporangiach).Mejospory, megaspory, tetraspory, gonospory – haploidalne zarodniki (1n), występujące u grzybów i roślin powstające w wyniku mejozy. Są one wytworzone przez sporofit (2n), który rozwinął się z zygoty (2n) dzięki połączeniu się haploidalnych gamet (1n) – wytworów haploidalnego pokolenia – gametofitu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Konidium (l.mn. konidia), zarodniki konidialne – rodzaj zarodników grzybów, stanowiących organ rozmnażania bezpłciowego. Występują w dwóch typach, jako blastokonidia i tallokonidia. Wytwarzane są często przez workowce (Ascomycota), rzadziej podstawczaki (Basidiomycota). Powstają na szczycie strzępki przez pączkowanie holoblastyczne (odcinanie wszystkich ścian pączka) lub enteroblastyczne (kiedy zewnętrzna ściana nie ulega odcięciu).
    Diktiokonidium, diktyokonidium, diktiospora lub zarodnik murkowaty – zarodnik wielokomórkowy, który oprócz przegród poprzecznych posiada także przegrody podłużne. Swoim wyglądem przypomina mur. Tego typu zarodniki są charakterystyczne np. dla przedstawicieli rodzajów Pleospora, czy Leptosphaerulina. Przy oznaczaniu gatunków ważny jest sposób położenia przegród, oraz to, czy zarodniki w miejscu przegród poprzecznych są wcięte, czy nie.
    Paprocie różnozarodnikowe – niewielka grupa paproci cechująca się różnozarodnikowością – wykształcaniem mikrospor i makrospor, w konsekwencji też dwupiennych gametofitów. Włączane są do sztucznej grupy (nie powiązanej filogenetycznie) paprotników różnozarodnikowych (heterosporae).
    Aplanospora – nieruchliwy zarodnik. Tego typu zarodniki wytwarzają m.in. niektóre grzyby lub glony. Charakteryzują się cienką ścianą komórkową. Są wytwarzane w aplanosporangiach i uwalniane po pęknięciu ścianki na wierzchołku.
    Mikrospora – zarodnik męski, z którego rozwija się gametofit męski (przedrośle męskie). Mikrospory wytwarzane są w mikrosporangium na sporoficie. Występują u roślin różnozarodnikowych (wymarłe gatunki skrzypowych, niektóre widłaki i paprocie oraz wszystkie rośliny nasienne).
    Septa (l. mn. septy, łac. septum) – u grzybów jest to poprzeczna ściana dzieląca strzępkę na komórki. Strzępki z przegrodami nazywane są strzępkami septowanymi, strzępki bez przegród to strzępki nieseptowane.
    Mszaki grupa roślin, charakteryzujących się przemianą pokoleń z dominacją gametofitu. Według wcześniejszych klasyfikacji, mszaki były wyróżniane jako gromada Bryophyta, obejmująca trzy klasy: glewiki, wątrobowce oraz mchy. Obecnie mszaki nie stanowią jednostki taksonomicznej. Dział botaniki badający mszaki to briologia.

    Reklama