Wyrazy pokrewne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wyrazy pokrewne (ang. cognates) – wyrazy w dwóch (lub więcej) językach cechujące się wspólnym pochodzeniem. Przykład: polskie słowo brat, czeskie bratr, angielskie brother i włoskie fratello pochodzą od praindoeuropejskiego *bʰréh₂tēr.

Język praindoeuropejski – prajęzyk, czyli wspólny przodek języków indoeuropejskich, niezaświadczony bezpośrednio, ale częściowo zrekonstruowany za pomocą metody porównawczej. Istnieje szereg różnych hipotez na temat datowania i lokalizacji języka praindoeuropejskiego. Najdawniejsze języki indoeuropejskie – już znacznie zróżnicowane – znane są z pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e., a dane pośrednie wskazują, że rozpad wspólnoty indoeuropejskiej musiał nastąpić najpóźniej około 3000 p.n.e. Z kolei analiza odziedziczonego słownictwa pozwala przypuszczać, że społeczeństwo praindoeuropejskie istniało w okresie neolitu (przed upowszechnieniem się wytopu i obróbki metali) i że składało się z ludności rolniczo-pasterskiej.Rdzeń (niekiedy także pierwiastek – por. ang. root) – główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów.

Mianem wyrazów pokrewnych określa się również wyrazy utworzone bezpośrednio lub pośrednio od jednego wyrazu podstawowego. Grupuje się je na podstawie zgodności rdzenia. Wyrazy pokrewne tworzą rodzinę słowotwórczą, z którą łączy się (lub historycznie łączyło się) ich podstawowe znaczenie, np. „zielony”, „zieleń”, „zazieleniony”, „zazielenić się”, „zielonkawy”, „bladozielony”, „ciemnozielony”. Wyrazy pokrewne należy odróżnić od wyrazów bliskoznacznych (synonimów).

Wyraz podstawowy (termin z gramatyki szkolnej) – wyraz od którego tworzymy wyraz pochodny, np. jagoda ⇒ jagodowy, szkoła ⇒ szkolny.Bohuslav Havránek (ur. 1893, zm. 1978) – czeski językoznawca, slawista oraz leksykograf, profesor Uniwersytetu Karola w Pradze. Był członkiem Czechosłowackiej Akademii Nauk i zagranicznych akademii naukowych. Pełnił funkcję redaktora w czasopismach językoznawczych i slawistycznych. Wydawał prace Jana Mukařovskiego.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • fałszywi przyjaciele
  • mama i papa
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. David Crystal, A Dictionary of Linguistics and Phonetics, John Wiley & Sons, 2011, s. 104, ISBN 978-1-4443-5675-5 (ang.).
    2. Joanna Dobkowska, W pigułce. Nauka o języku. Repetytorium. Liceum i technikum, wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2019, s. 33, ISBN 978-83-02-18249-5, OCLC 1107607313.
    3. Bohuslav Havránek, Alois Jedlička, Stručná mluvnice česká, Fortuna, 1996, s. 43, ISBN 978-80-7168-306-3 (cz.).
    4. Ján Horecký, Slovenská lexikológia: Nauka o slovnej zásobe, SPN, 1972, s. 18 (słow.).
    5. Kształcenie językowe w szkole, t. 4–5, Wydawn. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1988, s. 61.
    6. Kazimierz Ożóg, Jolanta Pasterska, Henryk Kurczab, Polonistyka zintegrowana, Wydawn. Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 2000, s. 154.
    Synonim (gr. synōnymos = równoimienny) – wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu, lub na tyle zbliżone, że można nim zastąpić to drugie w odpowiednim kontekście (auto – samochód). Synonimia może dotyczyć konstrukcji składniowych (mówić wiersz – mówić wierszem), form morfologicznych (profesorowie – profesorzy) i leksemów.




    Reklama