Wojsko polskie w okresie Sejmu Wielkiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Diariusz Sejmu 1788

Wojsko polskie w okresie Sejmu Wielkiego – siły zbrojne I Rzeczypospolitej w latach 1788–1792.

Saper – nazwa zawodu człowieka trudniącego się materiałami wybuchowymi, szczególnie ich rozbrajaniem. Istnieją specjalne formacje rozbrajania niebezpiecznych materiałów w wojsku oraz w policji. Formacją grupującą saperów w armii są pododdziały wojsk inżynieryjnych.Konstanty Górski (ur. 1826 w Górskiem koło Grodna, zm. 2 stycznia 1898 w Warszawie) - polski pisarz wojskowy, pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, jeden z czołowych historyków wojskowości polskiej.

Sejm delegacyjny postanowił podnieść komput (etat) wojska Rzeczypospolitej do 30 000 ludzi, 22 000 w Koronie i 8000 na Litwie. Jednak te założenia odbiegały znacznie od realizacji, gdyż w roku 1776 w wojsku koronnym było zaledwie około 10 000 żołnierzy, zaś w litewskim 4400. Przez kolejne 12 lat stan wojska osiągnął 18,5 tys. ludzi.

Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.Bitwa pod Zieleńcami – bitwa stoczona 18 czerwca 1792 w czasie wojny polsko-rosyjskiej pomiędzy wojskami polskimi (15,5 tys.) pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki a wojskami rosyjskimi (11 tys.) dowodzonymi przez gen. Herkulesa Morkowa. Bitwa ta zakończyła się zwycięstwem Polaków. Za namową księcia Józefa Poniatowskiego król Stanisław August Poniatowski ustanowił w dniu bitwy odznaczenie wojskowe Virtuti Militari.

Jednym z czołowych zagadnień, jakie stanęły przed sejmem w 1788 roku było powiększenie armii. 20 października sejm uchwalił wystawienie 100-tysięcznej armii. Etat przewidywał 61 025 żołnierzy piechoty, 32 512 jazdy, 4987 artylerii i inżynierii. Razem armia koronna i litewska miały liczyć 98 596 ludzi. Wobec braku odpowiednich funduszy, 22 stycznia 1790 roku wprowadzono etat tymczasowy. Przewidywał on 65 074 żołnierzy, w tym 27 342 jazdy, 34 096 piechoty, 3564 artylerii i inżynierii.

Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.Sejm Czteroletni (Sejm Wielki) – sejm zwołany 6 października 1788 za zgodą cesarzowej Rosji Katarzyny II w Warszawie, obradujący do 29 maja 1792 pod węzłem konfederacji pod laską marszałka konfederacji koronnej Stanisława Małachowskiego i mający na celu, w zamyśle organizatorów, przywrócenie pełnej suwerenności i przyspieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Od grudnia 1790 roku obradował w podwojonym składzie.

Założenia etatowe armii[ | edytuj kod]

pieczęć 10 Regimentu Pieszego szefostwa gen. Działyńskiego z 1791 roku

Według etatu armii stutysięcznej, armia koronna miała się składać ze sztabu generalnego; 18 regimentów piechoty: jednego gwardii pieszej koronnej i 17 regimentów piechoty; 4 nowo utworzonych batalionów strzelców; 2 chorągwi węgierskich; gwardii konnej koronnej; 8 brygad kawalerii narodowej; 5 pułków przedniej straży; korpusu artylerii koronnej i korpusu inżynierów koronnych. Etat przewidywał też założenie Szkoły Korpusu Artylerii i Szkoły Korpusu Inżynierów. Armia koronna miała liczyć 21 862 jazdy, 40 695 piechoty, 3326 artylerii i inżynierii; razem 65 928 żołnierzy.

Bellona – dom wydawniczy, specjalizujący się w literaturze historycznej oraz militarnej. W jego ofercie znajdują się także kryminały, powieści historyczne i fantastyczne, oraz albumy, kalendarze, bajki i inna literatura dziecięca i wszelkiego rodzaju poradniki pomocne w życiu codziennym.Hugo Stumberg Kołłątaj herbu Kotwica, inna forma nazwiska: Kołłontay, pseud. i krypt.: Anonim; Jeden Obywatel; H. K.; X. H. K.(?), (ur. 1 kwietnia 1750 w Dederkałach Wielkich na Wołyniu, zm. 28 lutego 1812 w Warszawie) – polski polityk, publicysta oświeceniowy, pisarz polityczny, katolicki prezbiter, kanonik, satyryk, poeta, geograf, historyk. W latach 1783–1786 rektor Szkoły Głównej Koronnej, referendarz wielki litewski od 1786, podkanclerzy koronny od 1791, radca wydziału skarbu Rady Najwyższej Narodowej w 1794 roku.

Armia litewska miała się składać ze sztabu generalnego, 9 regimentów piechoty: gwardii pieszej litewskiej i 8 regimentów, 4 nowo utworzonych batalionów strzelców, 2 chorągwi obu buław, gwardii konnej litewskiej, 2 brygad kawalerii narodowej, 5 pułków przedniej straży, korpusu artylerii litewskiej, korpusu inżynierów litewskich. Planowano utworzenie w Wilnie Szkoły Korpusów Artylerii i Inżynierów. Armia litewska miała liczyć 10 650 jazdy, 20 330 piechoty, 1661 artylerii i inżynierii; razem 32 668 ludzi.

Sznury naramienne w Wojsku Polskim – ozdobne plecione sznury, będące częścią munduru żołnierza Wojska Polskiego.Wojsko I Rzeczypospolitej było dowodzone przez dwóch hetmanów wielkich, koronnego i litewskiego, oraz dwóch hetmanów polnych.

Dopiero po roku został ustalony szczegółowy etat wojska. Starano się uzupełnić go zaciągiem ochotniczym, co rzeczywiście pozytywnie skutkowało w przypadku kawalerii narodowej, niestety zawodziło przy regimentach pieszych. W grudniu 1789 zdecydowano się na pobór rekrutów systemem wypraw dymowych (pruskim). Wymierzono go na bardzo niskim poziomie – z dóbr królewskich i duchownych 1 rekrut na 50 dymów a z prywatnych 1 rekrut na 100 dymów. Rekrutów brano na 6-8 lat, w wieku od 18 do 35 lat. W ten sposób można było uzyskać zaledwie 8000 żołnierzy.

Oficer − żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący zazwyczaj służbę na stanowisku dowódcy, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.Wojna polsko-rosyjska 1792 roku, zwana także wojną w obronie Konstytucji 3 maja – starcie wojsk Rzeczypospolitej z wojskami rosyjskimi, występującymi dla wsparcia konfederacji targowickiej w celu obalenia ustroju wprowadzonego przez konstytucję 3 maja 1791 roku.

Jednak wobec braku funduszy i niepowodzenia zabiegów o pożyczkę zagraniczną sejm odroczył realizację etatu stutysięcznego i 22 stycznia 1790 roku postanowił wprowadzić etat tymczasowy. Etat ten zmniejszył wszystkie regimenty piechoty do dwóch batalionów, pominął trzy zaplanowane regimenty koronne, oraz bataliony strzelców, zredukował też korpusy artylerii. Przewidywał on:

Hetman (czes. hejtman, ukr. гетьман, rum. hatman niem. Hauptmann) – historyczna nazwa głównodowodzących armiami czeskich taborytów, (w tym Ukrainy).Wyprawy dymowe – piesze lub konne jednostki wojska złożone z rekrutów doraźnie powoływanych celem wzmocnienia sił zbrojnych w okresie I Rzeczypospolitej

W armii koronnej – 15 regimentów piechoty: jeden gwardii pieszej koronnej i 14 regimentów pieszych, gwardii konnej koronnej, 8 brygad kawalerii narodowej, 5 pułków przedniej straży, korpusu artylerii koronnej, personelu ludwisarni, korpusu inżynierów koronnych i 2 kompanii pontonierów. Stany w oddziałach wojska radykalnie zmniejszono. Armia miała liczyć 44 855 ludzi, z tego 20 497 jazdy, 21 862 piechoty, 2451 artylerii i inżynierii.

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).Katarzyna II Wielka (ur. 2 maja 1729 w Szczecinie – zm. 17 listopada 1796 w Petersburgu) – księżniczka anhalcka Zofia Fryderyka Augusta, , żona wielkiego księcia, później cesarza rosyjskiego Piotra III, a po dokonaniu zamachu stanu samodzielna cesarzowa Rosji w latach 1762-1796. Podziwiana przez zachodnich filozofów za mądrość, umiłowanie wiedzy i sprzyjanie oświeceniu, nazywana przez nich „Semiramidą Północy”, w rzeczywistości rządziła niezwykle twardą ręką. Zezwoliła szlachcie na handel chłopami i zsyłanie buntowników na Syberię, krwawo stłumiła bunty kozackie i chłopskie. Uczestniczyła w rozbiorach Polski.

Armia litewska miała składać się ze sztabu, 9 regimentów piechoty: gwardii pieszej litewskiej i 8 regimentów, 2 chorągwi obu buław, gwardii konnej litewskiej, 2 brygad kawalerii narodowej, 5 pułków przedniej straży, korpusu artylerii litewskiej, personelu ludwisarni, korpusu inżynierów litewskich. Stany etatowe w oddziałach wojska radykalnie zmniejszono. Armia miała liczyć: 20 219 ludzi z tego: 6845 jazdy, 12 234 piechoty, 1113 artylerii i inżynierii.

Armia Koronna – formacja wojskowa Korony Królestwa Polskiego w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w latach 1717-1795.W obronie terytorium, zwykle najbliższego, uczestniczyła cała ludność je zamieszkująca. Było to swoiste pospolite ruszenie. Odzwierciedla się to w samym języku, gdzie słowo wojsko, znaczyło to samo, co "ludzie" i w staropolszczyźnie symbolizowało wielką chmarę ludzi. Stawali oni do boju zwykle "kupą", nie stosując jakiejś szczególnej taktyki. Grupy pospolitego ruszenia dowodzone były zapewne przez najbardziej doświadczonego wojownika społeczności. Z systemem obronnym plemion słowiańskich zamieszkujących historyczne tereny Polski wiążą się także dwa pojęcia:

W 1791 w wojsku koronnym służyło około 42 000 żołnierzy, w tym piechoty około 22 500, zaś w wojsku litewskim niespełna 15 000 ludzi. Dopiero w czasie wojny podniesiono stany do 50 000 wojska koronnego i 18 500 wojsk litewskich. Jak uważa Marian Kukiel: Grzechem pierwszym było skąpienie ludzi do wojska. Drugim etat zbudowany wadliwie, z ogromną ilością jazdy, szczególniej zaś najkosztowniejszej, a najmniej sprawnej i zwartej. Przez to brakło środków na piechotę, dużo tańszą, a stanowiącą już wszędzie główną masę wojska.

Armia Wielkiego Księstwa Litewskiego – litewska formacja wojskowa w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1717-1795.Dywizja Bracławsko-Kijowska – terytorialna jednostka organizacyjna Armii Koronnej z podporządkowanymi oddziałami stacjonującymi na jej obszarze. Jej inne nazwy to Dywizja Ukraińska i Bracławska lub Dywizja Ukraińska.

Komisja Wojskowa Obojga Narodów[ | edytuj kod]

6 października powołano do życia komisję wojskową obojga narodów. Był to naczelny organ kierowniczy w wojsku w okresie pokoju. Na czas wojny naczelną władzę nad armią obejmował król. Komisja składać się miała z jednego z hetmanów nie zasiadającego w Straży, jako przewodniczącego i 14 komisarzy, wśród których miało być dwóch senatorów wojskowych i sześć wybieranych przez sejm osób cywilnych. Połowa członków miała pochodzić z Korony, a druga z Litwy. Wojskowi od stopnia pułkownika w czasie wyborów przedstawiali swe kandydatury na członków komisji. Komisji podlegali wszyscy wojskowi w służbie czynnej, inwalidzi wojenni i emeryci wojskowi. Komisja miała zajmować się uzupełnianiem armii, wyszkoleniem oraz dbać o jej stałą gotowość bojową. Do kompetencji komisji należało sądownictwo wojskowe. Zajmować miała się też gospodarką wojenną.

Kaszkiet (z fr. casquette) to rodzaj nakrycia głowy, czapka męska z daszkiem z przodu i okrągłym denkiem, ale także czapka z podwiniętym daszkiem z przodu i z tyłu.Sejm grodzieński – zbiorcza nazwa dla sejmów I Rzeczypospolitej, odbywających się w Grodnie. Sejm z 1673 (w Warszawie) zdecydował, że co trzeci sejm (z wyłączeniem tych, które wiązały się z elekcją króla – konwokacyjnych, elekcyjnych i koronacyjnych) będzie odbywał się w Grodnie. Miało to zaakcentować fakt, iż Rzeczpospolita składa się z Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Miasto Grodno zyskało tym samym nieoficjalny status trzeciej stolicy Rzeczypospolitej. Z przyczyny wojen oraz kryzysu parlamentaryzmu polskiego, odbyło się tam jedynie 11 sejmów. Pierwsze w latach: 1678/1679, 1688, 1693. Potem nastąpiła przerwa związana z elekcją Augusta II Mocnego, wielką wojną północną i walkami wewnętrznymi w kraju. Kolejne sejmy grodzieńskie, już w czasach saskich, odbyły się w latach: 1718, 1726, 1729, 1730, 1744, 1752. Stanisław August Poniatowski unikał zwoływania sejmów do Grodna; w czasie jego rządów odbyły się w tym mieście jedynie dwa: w 1784 oraz sejm grodzieński z 1793, który potwierdził II rozbiór Polski i okazał się być ostatnim sejmem I Rzeczypospolitej.

Sekretariat komisji prowadził korespondencję, tworzył wykazy poszczególnych jednostek wojska, list starszeństwa oficerów, redagował rozkazy i zarządzenia. W marcu 1790 roku utworzono Komisariat Wojskowy. Składał się on z sześciu osób pod kierownictwem płk. Jana Augusta Cichockiego. Realizował funkcje kwatermistrzowskie. Odpowiadał za zaopatrzenie, uzbrojenie i wyposażenie wojska.

Konfederacja targowicka – konfederacja generalna koronna zawiązana oficjalnie w nocy z 18 na 19 maja 1792 roku w pogranicznym miasteczku Targowica w porozumieniu z carycą Rosji Katarzyną II (w rzeczywistości 27 kwietnia 1792 w Petersburgu) przez przywódców magnackiego obozu republikanów w celu przywrócenia starego ustroju Rzeczypospolitej, pod hasłami obrony zagrożonej wolności przeciwko reformom Konstytucji 3 maja, wprowadzającym monarchię konstytucyjną. Była reakcją opozycji na konstytucyjny zamach stanu i reformy sejmu rewolucyjnego warszawskiego.Konstytucja 3 maja (właściwie Ustawa Rządowa z dnia 3 maja) – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) nowoczesną, spisaną konstytucją.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Janusz Sikorski (ur. 10 kwietnia 1927 w Krakowie, zm. 28 października 2011 w Salt Lake County, Utah, Stany Zjednoczone) – polski historyk, profesor nauk wojskowych, pułkownik Wojska Polskiego.
Podole (łac. Podolia, ukr. Поділля, Podilla, ros. Подолье, Podolje, rum. Podolia, tur. Podolya) – kraina historyczna i geograficzna (Wyżyna Podolska) nad północnymi dopływami środkowego Dniestru (np. Smotrycz, Zbrucz) i w górnym biegu rzeki Boh.
Polski mundur wojskowy – charakterystyczny jednolity dla danej formacji wojskowej ubiór żołnierza Wojska Polskiego.
Senator – deputowany, członek parlamentu. Instytucja mająca korzenie w Senacie z okresu starożytnego Rzymu. W Polsce senator jest członkiem Senatu, izby wyższej Parlamentu.
Król (łac. rex) – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo „król” w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego, np. czeski král, litewski karalius, rosyjski король.
Rogatywka – rodzaj nakrycia głowy z kwadratowym denkiem, spotykana u ludów Azji, południowo-wschodniej Europy oraz Lapończyków, charakterystyczna polska czapka narodowa.
Bracław (ukr. Брацлав, jid. בראָסלעוו - "broslew") – osiedle typu miejskiego na zachodniej Ukrainie na Wyżynie Podolskiej nad Bohem, znajduje się w rejonie (powiecie) niemirowskim obwodu (województwa) winnickiego, liczy 7 tys. mieszkańców. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z XII wieku. Od XIV w. Bracław znajdował się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego, a po unii lubelskiej w 1569 wszedł w skład Korony Królestwa Polskiego, stając się stolicą utworzonego województwa bracławskiego. Był miastem królewskim. W latach 1672-1699 okupowany wraz z bracławszczyzną przez Turcję. Od 1793 miasto należało do Rosji, jako siedziba powiatu bracławskiego.

Reklama