• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojna kalmarska



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Kalmar – miasto w południowo-wschodniej Szwecji, nad Cieśniną Kalmarską (Morze Bałtyckie). Ośrodek administracyjny Regionu Kalmar (236 501 mieszkańców) i Gminy Kalmar (60 649 mieszkańców). Obszar miasta zamieszkuje 35 170 osób.Szlezwik-Holsztyn (niem. Schleswig-Holstein, dolnoniem. Sleswig-Holsteen, fryz. Slaswik-Holstiinj, duń. Slesvig-Holsten) – najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec. Dawna nazwa w języku angielskim to Sleswick-Holsatia (obecnie używa się nazwy niemieckiej). Stolicą jest Kilonia (Kiel). Obecny premier Szlezwika-Holsztynu to Torsten Albig.
    1611[ | edytuj kod]

    Do wojny tej Karol IX nie był w ogóle przygotowany. Wojska duńskie były liczniejsze, lepiej wyszkolone i wyposażone. Armia szwedzka nie mogła im stawić czoła w otwartym polu. Prowadzono więc działania podjazdowe, szukając oparcia w trudnym, lesistym terenie i twierdzach. Duńczycy zdobyli też panowanie na morzu i szwedzkie porty zostały całkowicie zablokowane. Chrystian IV mógł wykonywać desanty w dowolnym miejscu. Był w stanie odciąć też Szwecję od wszelkich kontaktów z Europą Zachodnią.

    Lapończycy (czasami też Saamowie, Łoparowie, Loparowie; lap. Saami, Sámi) – lud zamieszkujący głównie Laponię – krainę historyczno-geograficzną w Europie Północnej obejmującą północne krańce Norwegii, Finlandii, Rosji (Płw. Kolski) oraz Szwecji. Lapończycy są potomkami pierwotnych mieszkańców Skandynawii.Östergötland to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Jönköping, Kalmar, Västra Götaland, Örebro, Södermanland a także z Morzem Bałtyckim. Siedzibą jego władz (residensstad) jest Linköping.

    Głównym celem strategicznym Chrystiana IV było zajęcie Sztokholmu. Na przeszkodzie stały jednak warunki naturalne. Siły duńskie nie były nigdy na tyle duże, aby podjąć równolegle działania na potrzebną skalę. Poza tym wojnę prowadzono na trudnym terenie, we wrogim kraju. Pomocnicze uderzenia na skrzydłach, które miały przygotować główne uderzenie na Sztokholm, okazały się jedynymi działaniami, które Chrystian IV mógł podjąć.

    Kopenhaga (duń. København [kʰøb̥m̩ˈhɑʊ̯ˀn], łac. Hafnia) – stolica i największe miasto Królestwa Danii. W 2014 r. odbył się tu 59 Festiwal Muzyki Europejskiej Eurowizja.Linköping – miasto w Szwecji, stolica regionu administracyjnego Östergötland, nad rzeką Stångån. Miasto liczy 97 428 mieszkańców a gmina Linköping, około 141 863 (2008). Linköping jest siódmym co do wielkości miastem w Szwecji. Linköping to także siedziba diecezji Linköping (kościół szwedzki).

    Kampania 1611 miała dla Szwedów fatalny przebieg. W maju 1611 skapitulowało miasto Kalmar, zaś 3 sierpnia 1611 zamek kalmarski. Jeden z najważniejszych szwedzkich portów na południowym wschodzie znalazł się w rękach duńskich. 20 okrętów szwedzkich zostało zatopionych w porcie kalmarskim przez własne załogi. Na dalekiej Północy prowincję Finnmark opanowały wojska norweskie.

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.

    Karol IX nie był w stanie prowadzić wojny. Jego zdrowie uległo dalszemu pogorszeniu. Jego umysł został wstrząśnięty niespodziewanym pojawieniem się komety. W odpowiedzi na niepowodzenia kampanii 1611 wysłał on wyzwanie Chrystianowi IV, aby stanął z nim do honorowego pojedynku. Doczekał się jedynie obraźliwej odpowiedzi. 30 października (10 listopada) 1611 umarł on w Nyköping, przeżywszy 61 lat. Szwecja znalazła się w trudnej sytuacji. Następcą Karola IX został jego syn, 17-letni wówczas Gustaw II Adolf (1611–1632).

    Słońsk (niem. Sonnenburg) – wieś gminna w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie sulęcińskim, siedziba gminy Słońsk.Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².

    1612[ | edytuj kod]

    Na początku 1612, kiedy Gustaw II Adolf wyruszył z Nyköping na wojnę z Duńczykami, ataki podejmowane przez Chrystiana IV na pomocniczych kierunkach wyrządzały Szwecji wielkie szkody. Armia szwedzka na wschodnim wybrzeżu stała w umocnionym obozie pod Ryssby i czekała na sprzyjającą okazję do odzyskania Kalmaru. W czasie krótkiej kampanii zimowej 1612 r. Gustaw II Adolf nie stawiał przed sobą jednak tak poważnych celów. Ograniczył się jedynie do niepokojenia sił duńskich. Nie doszło też do żadnego poważniejszego starcia. Obie strony pustoszyły swe pograniczne tereny. Gustaw II Adolf spustoszył Blekinge, na co Chrystian IV odpowiedział tym samym w Västergötland.

    Wener (szw. Vänern) – jezioro pochodzenia tektonicznego w Szwecji. Największe jezioro tego kraju i trzecie co do wielkości w Europie. Położone na południu Szwecji, na pograniczu regionów Västra Götaland i Värmland .Chrystian IV (ur. 12 kwietnia 1577, zm. 28 lutego 1648) – król Danii i Norwegii w latach 1588–1648 z dynastii oldenburskiej.

    Po jednej z takich wypraw Gustaw II Adolf z małymi siłami powracał do głównego obozu. Został jednak dopędzony przez duńską kawalerię niedaleko Vittsjö. Jego straż tylna została zaskoczona i rozproszona. Król wraz ze swym otoczeniem uciekał po lodzie małego jeziora i pobliskich strumieni. Na jednym z nich pękł lód i młody król Szwecji z trudem został uratowany przez Pera Banera (syna Gustava Banera straconego w Linköping w 1600). Niecały miesiąc potem Chrystian IV miał podobną przygodę.

    Karol IX Waza, Karol Sudermański jako książę Karol – szw. Hertig Karl (ur. 4 października 1550 w zamku sztokholmskim, zm. 30 października 1611 w Nyköping) – król Szwecji w latach 1604–1611 (koronowany 15 marca 1607), regent Szwecji w latach 1599–1604, książę Sudermanii (Södermanland). Pochowany został w katedrze w Strängnäs.Jönköping – miasto w południowej Szwecji, ośrodek administracyjny regionu Jönköping, port nad południowym krańcem jeziora Wetter.

    20 lutego (1 marca) 1612 stoczono bitwę pod Kölleryd, gdzie wojska szwedzkie dowodzone przez Jespera Matssona Cruusa rozbiły całkowicie wojska duńskie, dowodzone przez Chrystiana IV. Była to jedyna zwycięska dla Szwecji bitwa w tej wojnie. Król duński z trudem uciekł z pola bitwy. Zwycięstwo to nie miało jednak żadnego wpływu na dalszy przebieg wojny.

    Wojny duńsko-szwedzkie – wojny toczone w epoce nowożytnej, od 1 poł. XVI do początku XIX w. pomiędzy Danią i Szwecją. Ich przyczyną była rywalizacja obu państw o panowanie nad Morzem Bałtyckim, a w szczególności nad cieśniną Öresund oraz o przejęcie kontroli nad handlem bałtyckim. Większość stoczonych wojen było częścią większych wojen koalicyjnych. W rezultacie kolejnych konfliktów Dania utraciła na rzecz Szwecji wszystkie swoje posiadłości położone na Półwyspie Skandynawskim. Jednym ze stałych efektów wojen duńsko-szwedzkich są współczesne granice państw skandynawskich.Dalsland – prowincja historyczna (landskap) w Szwecji, położona w północno-zachodniej części Götalandu na zachód od jeziora Wener.

    Kampania zimowa 1612 dobiegała końca i obie strony szykowały się do rozstrzygnięcia. Zasoby Szwecji były już jednak na wyczerpaniu. Zapasy broni i prochu były nieznaczne. Brakowało żywności i ubrań dla żołnierzy oraz paszy dla koni. Najlepsi marynarze zdezerterowali, część przeszła na stronę Chrystiana IV, gdyż rząd szwedzki zwlekał z wypłatą żołdu. Podatków nie można już było podnieść, gdyż już były one podniesione do maksimum. Na szczęście dla Szwedów, Dania miała podobne trudności. Brakowało przede wszystkim pieniędzy na opłacenie zaciężnych żołnierzy. Niedobory żywności, paszy i epidemie dziesiątkowały armię duńską. Spustoszenia po obu stronach granicy zwiększały także trudności króla duńskiego w nadchodzącej kampanii. Plan kampanii duńskiej na 1612 r. zakładał zdobycie Jönköping, a następnie uderzenie na Sztokholm. Najpierw jednak Duńczycy postanowili zabezpieczyć swe skrzydła. W oparciu o Kalmar Chrystian IV mógł prowadzić zdecydowane działania na wschodnim wybrzeżu. Na zachodzie celem działań miały być Älvsborg i Gullberg, bliźniacze twierdze strzegące założonego przez Karola IX Göteborga.

    Söderköping - miejscowość w Szwecji. Siedziba władz administracyjnych gminy Söderköping w regionie Östergötland. Około 6 951 mieszkańców (2005). Ważny port nad Kanałem GotyjskimBlekinge - jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Skåne, Kronoberg i Kalmar oraz Morzem Bałtyckim. Siedzibą jego władz (residensstad) jest Karlskrona.

    W maju 1612 rozpoczęło się oblężenie Älvsborga. Jego garnizon liczył 600 żołnierzy, w porcie kotwiczyła flotylla szwedzka zachodniego wybrzeża, która nie była jednak gotowa do wyjścia w morze. Flota duńska rozpoczęła blokadę wyjścia z portu. Mimo bohaterskiej obrony dowodzonej przez komendanta Olofa Stråle, Älvsborg został zmuszony do kapitulacji 24 maja (3 czerwca) 1612. Resztki garnizonu wymaszerowały pod sztandarami, a szwedzkie okręty zostały zatopione w porcie przez załogi, zgodnie z instrukcją Gustawa II Adolfa. Duńczycy nie mieli jednak większych trudności z ich wydobyciem. Kilka dni potem skapitulował Gullberg. Szwecja została odcięta od Morza Północnego.

    DaniaKrólestwo Danii (duń. Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też formalnie Grenlandia oraz Wyspy Owcze, które posiadając szeroką autonomię tworzą z kontynentalną Danią Wspólnotowe Królestwo Danii (Rigsfællesskabet). Dania graniczy od południa z Niemcami, zaś przez cieśninę Sund sąsiaduje ze Szwecją.Finnmark (norw. Finnmark; sam. Finnmárku; fiń. Finnmark) – największy okręg administracyjny Norwegii (pow. ok. 48 tys. km²), znajduje się w północno-wschodniej części tego kraju. Graniczy od południa z Finlandią, od wschodu z Rosją (obwodem murmańskim), a od zachodu z norweskim okręgiem administracyjnym Troms. Wcześniej znany jako Vardøhus amt. Największe miasta to Alta, Hammerfest, Vadsø. Liczba mieszkańców wynosi około 73 tys. (najsłabiej zaludniony okręg Norwegii). Na terytorium Finnmarku nakładają się kultury lapońska, fińska, rosyjska i norweska. Głównym źródłem dochodów jest rybołówstwo, turystyka (w tym Przylądek Północny, często odwiedzany przez turystów), hodowla reniferów.

    Nadszedł teraz czas uderzenia na Jönköping. Zamiast tego Chrystian IV skierował swe wojska nad jezioro Vänern. Tu natrafił jednak na takie trudności, że dotarł tylko do Lidköping, skąd musiał wycofać się do rzeki Göta.

    W tym czasie armia duńska na wschodnim wybrzeżu opanowała wyspę Olandię i zaczęła zajmować Östergötland, nie napotykając większego oporu. Dopiero w rejonie Vimmerby wojska duńskie natrafiły na większe przeszkody. Najbardziej jednak Duńczykom dawał się we znaki brak żywności i ukształtowanie terenu. Mimo to opanowali oni Söderköping i utrzymali się tam aż do sierpnia 1612.

    Jakub I Stuart (ur. 19 czerwca 1566 w Edynburgu, zm. 27 marca 1625 w Theobalds House) – król Szkocji (jako Jakub VI) w latach 1567-1625 i król Anglii w latach 1603-1625. Syn Henryka Stuarta, lorda Darnleya, i Marii I Stuart, królowej Szkocji, córki króla Jakuba V Stuarta. Pierwszy król Anglii z dynastii Stuartów. Jego panowanie było początkiem unii personalnej Anglii ze Szkocją.Morze Bałtyckie, Bałtyk (łac. balteus — pas. Nazwa Bałtyku pojawia się po raz pierwszy u Adama z Bremy) – płytkie morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w północnej Europie. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały i Wielki Bełt) oraz Kattegat i Skagerrak. Za zachodnią granicę Bałtyku właściwego przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18–20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darßer Ort (Darß); na zachód od tej linii znajduje się akwen Bałtyku Zachodniego o powierzchni ok. 8000 km² nazywany przez Niemców także Ostsee; akwen ten obejmuje m.in. część wód Cieśnin Duńskich (oprócz Małego i Wielkiego Bełtu) a także mniejsze: Alsenbelt, Fehmarnbelt, Langelandsbælt.

    W tym czasie, gdy Duńczycy odnosili sukcesy na obu wybrzeżach, Gustaw II Adolf przebywał w Jönköping. Jego oddziały stanowiły więc potencjalne zagrożenie dla obu armii duńskich. Zdecydował się on jednak uderzyć na wojska duńskie na wschodzie. Nie udało mu się odciąć im drogi odwrotu, jak planował, ale zmusił je do wycofania się do Kalmaru. Wtedy doszły do niego wieści, że Chrystian IV podjął ofensywę na Jönköping. Ponieważ wiedział on, że Jesper Matsson Cruus blokuje jedyną drogę z Älvsborga do Jönköping, którą mogłyby być przetransportowane działa oblężnicze, nie spieszył się z odsieczą. Chrystian IV rzeczywiście musiał obrać inną drogę i stanął pod murami Jönköping bez ciężkiego sprzętu oblężniczego i nie mógł próbować zdobyć miasta. Poza tym jego tyłom i lewej flance zagrażały wojska Jespera Matssona Cruusa. Z drugiej strony nadciągał zaś Gustaw II Adolf. Nie miał innego wyjścia, jak tylko zarządzić pośpieszny odwrót do Skanii. Oznaczało to praktycznie zakończenie działań wojennych na lądzie. Zapuszczając się aż pod Jönköping wojska duńskie po raz ostatni w historii znalazły się tak daleko w głębi terytorium szwedzkiego.

    Półwysep Kolski (ros. Кольский полуостров) – europejski półwysep w północno-zachodniej części Rosji, oblany wodami Morza Białego i Morza Barentsa, o powierzchni 100 tys. km². Jego południowa część przecina koło podbiegunowe północne.Vimmerby – miasto i siedziba gminy Vimmerby w regionie Kalmar południowo-wschodniej Szwecji. Na północno-zachodnim krańcu miasta przy Fabriksgatan znajduje się park rozrywki Astrid Lindgrens Värld poświęcony twórczości urodzonej w tym mieście 14 listopada 1907 roku pisarce dla dzieci Astrid Lindgren.

    Chrystian IV spróbował poszukać rozstrzygnięcia w działaniach na morzu. Najpierw podjął próbę zniszczenia floty szwedzkiej, która zapuściła się bez wyraźnego celu aż ku ujściu Wisły. Eskadra ta zdążyła jednak schronić się w swej bazie w Älvsnabben w archipelagu sztokholmskim. Król Danii postanowił właśnie tam poszukać okrętów szwedzkich, biorąc po drodze na pokłady część własnych oddziałów z Kalmaru, czym wzbudził poważne zaniepokojenie Szwedów, którzy obawiali się teraz desantu duńskiego w rejonie Sztokholmu. Na południe od Sztokholmu doszło do spotkania floty duńskiej ze szwedzką, która zdecydowanie słabsza schroniła się pod osłonę twierdzy Vaxholm, strzegącej drogi wodnej do szwedzkiej stolicy. Chrystian IV rozpoczął ostrzał zamku. Vaxholm otrzymał wcześniej świeżą załogę złożoną z 1200 flamandzkich najemników pod dowództwem Mönichhofena. Nie mając szans na zdobycie Vaxholmu i zniszczenie floty szwedzkiej, we wrześniu 1612 Chrystian IV odpłynął ze swoimi okrętami do Kopenhagi. Oznaczało to zakończenie działań wojennych.

    Zygmunt III Waza (ur. 20 czerwca 1566 w szwedzkim zamku Gripsholm, zm. 30 kwietnia 1632 w Warszawie) – król Polski (1587-1632) i Szwecji (1592-1599, jako Sigismund), tytularny król Szwecji 1599-1632 z dynastii Wazów. Starszy z dwóch synów króla szwedzkiego Jana III Wazy i jedyny z jego małżeństwa z królewną polską Katarzyną Jagiellonką.Värmland to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Dalarna, Örebro i Västra Götaland, a także z terytorium Norwegii (okręgi Østfold, Akershus oraz Hedmark). Siedzibą jego władz (residensstad) jest Karlstad.

    Walki na ograniczoną skalę prowadzono także wzdłuż całej granicy norweskiej, od Laponii po Värmland i Dalsland. W marcu 1612 strona szwedzka wydała wezwanie do Norwegów, aby ci porzucili króla Danii. W odpowiedzi wojska norweskie spustoszyły pograniczny Värmland i Dalsland. W sierpniu 1612 rozegrał się jeden z ciekawszych epizodów wojny kalmarskiej. Szwedzi zwerbowali w Anglii i Holandii 2 kontyngenty najemników. Ponieważ po utracie Älvsborga Szwecja odcięta była od Morza Północnego, oddziały te podjęły próbę lądowania w Norwegii i przebicia się przez jej terytorium do Szwecji. Udało się to jedynie oddziałowi zwerbowanemu w Holandii. Drugi oddział, złożony ze szkockich najemników, został zniszczony 26 sierpnia (5 września) 1612 r. w bitwie pod Kringen przez milicję norweska złożoną z okolicznej ludności (z Lesji, Dovre, Vaage, Fronu, Lomu oraz Ringebu).

    Sarema (est. Saaremaa, niem. i szw. Ösel, duń. Øsel, łac. Osilia), dawniej zwana Ozylią, jest największą wyspą należąca do Estonii, położoną na Bałtyku na południe od wejścia do Zatoki Fińskiej, odgradzająca Zatokę Ryską od pełnego morza. Od Hiumy oddzielona jest cieśniną Soela väin, od stałego lądu Cieśniną Irbeńską. Jest największą wyspą Prowincji Saare. Jej powierzchnia wynosi 2673 km² (91,5% powierzchni prowincji), a liczba ludności 39,2 tys (94,1%).Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i kanał La Manche. Stolicą Anglii jest Londyn.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Nyköping - miasto w południowo-wschodniej Szwecji, ośrodek administracyjny regionu Södermanland, siedziba gminy Nyköping, port przy ujściu rzeki Nyköpingsån do Morza Bałtyckiego. Około 32 427 mieszkańców.
    Szkocja (gael. Alba, wym. [ˈalˠ̪apə]; sco. i ang. Scotland) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. W przeszłości był niezależnym królestwem. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz archipelagi: Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Na południu graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Stolicą Szkocji jest Edynburg, a największym miastem Glasgow.
    Vaxholm - miasto i twierdza morska w Szwecji, w regionie Sztokholm (szw. Stockholms län), siedziba gminy Vaxholm, liczące około 4 817 mieszkańców.
    Półwysep Skandynawski (szw. Skandinaviska halvön, norw. Den skandinaviske halvøy, fiń. Skandinavian niemimaa) – półwysep w Europie Północnej stanowiący zachodnią część Półwyspu Fennoskandzkiego.
    Gustaw II Adolf, Lew Północy (ur. 9 grudnia 1594 w Sztokholmie, zm. 16 listopada 1632 pod Lützen) – król Szwecji w latach 1611–1632, dowódca, strateg, reformator armii i polityk.
    Västergötland - jedna z dwudziestu pięciu tradycyjnych, historycznych prowincji Szwecji. Największe miasto prowincji, Göteborg, jest zamieszkane przez ponad pół miliona osób, a cała prowincja zajmuje powierzchnię 16 696 km.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.216 sek.