Wojna grecko-turecka (1919–1922)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wojna grecko-turecka (tur. Türk-Yunan Savaşı, Front zachodni wojny o niepodległość Turcji tur. Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi) – działania wojenne w latach 1919–1922 w zachodniej Azji Mniejszej, wywołane przez zbrojną agresję Grecji na terytorium Turcji, zakończone ostatecznie traktatem w Lozannie (Szwajcaria).

David Lloyd George, 1. hrabia Lloyd George of Dwyfor (ur. 17 stycznia 1863 w Manchesterze, Anglia, zm. 26 marca 1945 w Tŷ Newydd, Llanystumdwy, Walia), premier Wielkiej Brytanii w latach 1916-1922 i minister wojny w 1916 r.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

Impulsem do podjęcia agresji przez Grecję była klęska Imperium Osmańskiego w wyniku I wojny światowej. Rząd w Atenach widział możliwość zaanektowania obszarów Turcji zamieszkiwanych częściowo przez ludność grecką i konsekwentną realizację Megali Idea – planu budowy Wielkiej Grecji. Plany ekspansji do Azji Mniejszej w początkowej fazie były popierane przez zwycięskie mocarstwa. Szczególną rolę w skłonieniu Grecji do interwencji, a zwłaszcza w jej kontynuacji w zakresie wykraczającym poza międzynarodowy mandat, odegrała Wielka Brytania.

Wilajet (tur. – vilâyet, z arab.: ولاية – wilāyah), także wilaja – w imperium osmańskim od 1864 roku nazwa prowincji; to samo znaczenie w języku malajskim. Nazwa pochodzi od arabskiego waliyah (zarządzać).Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji (tur. Türkiye Büyük Millet Meclisi) − jednoizbowy parlament Republiki Tureckiej.

Rozpoczęta w maju 1919 roku inwazja grecka na wybrzeża Jonii oraz zajęcie Smyrny (Izmiru) zapoczątkowały wojnę.

W wyniku wojny przegranej militarnie przez Grecję nastąpił kryzys polityczny, gospodarczy i ludnościowy w Grecji zakończony upadkiem monarchii i wprowadzeniem republiki. Traktat z Lozanny z 1923 roku, rewidujący na korzyść Turcji postanowienia traktatu z Sèvres z 1920 roku, zawierał postanowienia o wymianie ludności pomiędzy Grecją a Turcją. W konsekwencji tereny zachodniej Anatolii (starożytna Jonia) oraz Pontu musiało opuścić ok. 1,5 mln Greków, którzy zamieszkiwali te ziemie nieprzerwanie od 2500 lat. Z Grecji wysiedlono równolegle ok. 250–300 tys. muzułmanów różnych narodowości. Wymiana, do której przyłączyła się także Bułgaria, oparta została ściśle o kryterium wyznania. Nie objęła okręgu Konstantynopola i całej Tracji, gdzie obowiązywać miała dobrowolność.

Agresja (łac. aggressio – napaść, natarcie) – w prawie międzynarodowym określenie zbrojnej napaści (najazdu, ataku) jednego lub kilku państw na inne. Państwo, które pierwsze dokonało aktu agresji na inne określa się mianem agresora. Agresja powoduje zazwyczaj rozpoczęcie wojny. Ofiara agresji ma prawo do samoobrony, w której mogą pomagać jej też inne państwa.Emeis oi Ellines (oryg. gr. ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ. Πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, pol. My Grecy - Historia wojen współczesnej Grecji) – trzytomowa praca z zakresu najnowszej historii Grecji, obejmująca okres historyczny od wojny grecko-tureckiej 1897 roku, do inwazji wojsk tureckich na Cypr i upadku junty pułkowników, w roku 1974. Książkom towarzyszy 6 płyt DVD.

Motywy polityki Grecji wobec Turcji na terenie zachodniej Anatolii[ | edytuj kod]

Podstawowym powodem podjęcia działań zbrojnych Grecji wobec Imperium Osmańskiego była chęć zrealizowania idei, jaka przyświecała Grekom od czasów odzyskania niepodległości w 1830: Megali Idea – Wielkiej Idei (wyzwolenia – zjednoczenia w jednym państwie wszystkich ziem uważanych za greckie). Ruch, realizowany przez kolejne rządy w Atenach polegał na stopniowym przyłączaniu do Grecji wszystkich ziem zamieszkiwanych przez ludność grecką od czasów starożytnych i restauracji Bizancjum ze stolicą w Konstantynopolu. W ten sposób konsekwentnie poszerzane było terytorium Grecji, co przybrało szczególnie spektakularny obrót w czasie wojen bałkańskich (1912–1913). W latach tych Imperium Osmańskie straciło na rzecz Serbii, Bułgarii i Grecji prawie wszystkie terytoria europejskie, zaś granice Grecji powiększyły się niemal dwukrotnie.

Stambuł (tur. İstanbul) – największe i najludniejsze miasto Turcji i jej centrum kulturalne, handlowe oraz finansowe. Rozciąga się od północnego wybrzeża morza Marmara po obu stronach Bosforu, cieśniny morskiej między Morzem Śródziemnym a Morzem Czarnym. Położenie zarówno w europejskiej Tracji, jak i azjatyckiej Anatolii sprawia, że Stambuł jest jedną z dwóch (obok rosyjskiego miasta Magnitogorsk) metropolii świata znajdujących się na dwóch kontynentach.Rozejm w Mudros – układ rozejmowy kończący działania wojenne I wojny światowej pomiędzy Imperium Osmańskim a Ententą, podpisany 30 października 1918 na pokładzie okrętu liniowego Royal Navy HMS Agamemnon, stojącego na kotwicy w porcie Mudros na greckiej wyspie Lemnos.
Mapa etniczna Turcji 1911
Statystyka narodowościowa Turcji według danych oficjalnych w 1914 według wilajetów – Grecy odrzucają te dane jako rażąco fałszywe
Megali Idea – Roszczenia terytorialne Grecji przedstawione na paryskiej konferencji pokojowej (1919) przez Elefteriosa Wenizelosa
Wojsko greckie wkracza do Smyrny (Izmiru) 15 maja 1919

Megali Idea przyczyniła się do rozpowszechnienia się w społeczeństwie nastrojów nacjonalistycznych i dążenia do włączenia do Grecji także terenów z ludnością grecką w Jonii, Tracji, Konstantynopolu i Poncie. Zwolennikiem „Grecji dwóch kontynentów i pięciu mórz” (rozciągającej się nad morzami Marmara, Czarnym, Jońskim, Egejskim i Śródziemnym) był urzędujący od 1916 (po raz czwarty) premier Grecji Elefterios Wenizelos.

Integralność terytorialna – nienaruszalność terytorium danego państwa. Pojmowana w sensie fizycznym, narodowościowym i państwowym stanowi korelat bezpieczeństwa państwowego. Termin pojawił się na kongresie wiedeńskim (1815) w związku z przyznaniem gwarancji integralności terytorialnej Szwajcarii i części Sabaudii. W XX wieku integralność terytorialną gwarantowały zapisy zawarte w Pakcie Ligi Narodów, Karcie ONZ, umowach międzynarodowych, także Akcie Końcowym KBWE. Wprowadzały one zakaz użycia siły lub zastosowania jej groźby przeciwko niepodległości państwa i całości jego terytorium.Bozca (gr. Τένεδος, Tenedos) – wyspa wchodząca w skład Turcji, na Morzu Egejskim, w pobliżu wejścia do cieśniny Dardanele i wyspy Gökçe. Ludność to ok. 2350 osób. Główne gałęzie przemysłu to rybołówstwo i turystyka. Znana jest z winorośli, wina i czerwonych maków.

Na podjęcie decyzji o wojnie miała wpływ trudna sytuacja, w jakiej znaleźli się Grecy w Turcji w miarę rozwoju ruchu młodotureckiego. Tereny Zachodniej Anatolii i Pontu zamieszkiwali od czasów starożytnych w liczbie ok. 2,5 mln. Pod wpływem nacjonalizmu, jaki rozpowszechnił się w Turcji w XIX w. nastąpiły procesy, które zburzyły dotychczasową koegzystencję różnych narodowości. Ruch młodoturecki pod hasłami liberalizmu i modernizacji kraju, odwoływał się do nacjonalistycznych haseł panturkizmu. Mniejszości narodowe (Grecy, Ormianie, Arabowie) z kolei od roku 1916 żądały pełnej niepodległości w oparciu o hasło samostanowienia narodów wysuwane przez Ententę, co oznaczało w praktyce rozbiór Imperium Osmańskiego na zasadzie rozgraniczenia etnicznego. Podział stref wpływów na terenie azjatyckich posiadłości Imperium Osmańskiego przewidywała zawarta 16 maja 1916 tzw. umowa Sykes-Picot.

Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.Patriarchat Konstantynopolitański (Ekumeniczny) – starożytny Kościół, którego początki sięgają czasów apostolskich. Zgodnie z Tradycją, został założony przez apostoła Andrzeja, który głosił Ewangelię w Azji Mniejszej, w okolicach Morza Czarnego, Tracji i Achai. Z tego też powodu Patriarchat Ekumeniczny ustanowił dzień pamięci świętego (30 listopada, 13 grudnia) dniem Tronu Patriarszego. Apostolskość tego Kościoła jest również związana z osobą apostoła i ewangelisty Jana Teologa, który nauczał w Azji Mniejszej. Napisaną przez siebie Apokalipsę zaadresował on do „siedmiu kościołów w Azji”: w Efezie, Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii i Laodycei, które od IV wieku znajdują się w jurysdykcji Konstantynopola. W rzeczywistości początki tego Kościoła zbiegają się z ustanowieniem w Konstantynopolu stolicy cesarstwa rzymskiego w 330 roku. W tym też okresie wyłączono Konstantynopol z jurysdykcji metropolii Heraklei i przyznano jego biskupowi honorowe pierwszeństwo zaraz po Rzymie.
 Osobny artykuł: Umowa Sykes-Picot.

Hasło wyzwolenia chrześcijan w imperium osmańskim było oficjalnym celem politycznym wypowiedzenia Turcji wojny przez Imperium Rosyjskie. Mniejszość chrześcijańska w Turcji była traktowana instrumentalnie jako narzędzie polityki zagranicznej Rosji. Stąd też należący do Kościołów wschodnich Ormianie i Grecy byli traktowani przez nacjonalistów tureckich jako zagrożenie dla integralności terytorialnej i samego istnienia państwa tureckiego. Po wypowiedzeniu Turcji wojny przez Rosję (4 listopada 1914) i pozostałe państwa Ententy, w 1915 rząd młodoturecki rozpoczął budowę państwa o charakterze etnicznie tureckim. Jako pierwsi ofiarą tej polityki padli Ormianie, którzy w latach 1915–1917 zostali poddani eksterminacji w czystkach etnicznych określanych jako rzeź Ormian (w tym okresie dotknęło to także Greków pontyjskich). Europejscy Grecy też nieraz doświadczyli krwawych tureckich represji, ponadto wieści pochodzące od ormiańskich i pontyjskich świadków tych wydarzeń wzbudziły głęboki niepokój odnośnie do ich własnej przyszłości. W czasie I wojny światowej nie nastąpiły żadne działania wojenne pomiędzy Grecją a Imperium Osmańskim. Grecja pomimo nabytków terytorialnych wojen bałkańskich nie graniczyła bowiem bezpośrednio z Turcją i nie znajdowała się z nią w stanie wojny w okresie 1914-1919.

Wojny bałkańskie – dwa konflikty zbrojne na terenie Bałkanów, które wybuchły na początku XX wieku. Pierwszy z nich miał charakter wielonarodowej wojny wyzwoleńczej. Drugi konflikt wybuchł na tle podziału terytoriów, uprzednio odebranych imperium osmańskiemu.Panturkizm - doktryna powstała na początku XX wieku w Turcji, głosząca jedność etniczną ludów tureckich i konieczność ich integracji kulturalnej i politycznej, od Cieśniny Bosfor do gór Ałtaju. Nadali jej miano Wielki Turan. Obowiązywała jako oficjalna doktryna państwa tureckiego za rządów młodoturków. Z panturkizmem wiąże się ludobójstwo Ormian, gdy na polecenie rządu młodotureckiego wymordowano ok. 1,5 mln Ormian rozwiązując tzw. kwestię ormiańską. Podobny los spotkał Greków zamieszkujących dawny Pont i Jonię oraz chrześcijańskich Asyryjczyków. Eksterminacja wyżej wymienionych narodów wynikać miała z ich nie-tureckiego pochodzenia pod względem etnicznym oraz wielowiekowej tradycji i świadomości narodowej. Obecnie obserwuje się odrodzenie panturkizmu, szczególnie w Azji Centralnej.

Udział Eleutheriosa Venizelosa w konferencji pokojowej w Paryżu[ | edytuj kod]

Zawarcie 30 października 1918 rozejmu w Mudros między państwami Ententy a Imperium Osmańskim, narzucającego Turcji twarde warunki rozejmowe, było przesłanką decyzji o okupacji przez wojska greckie okręgu Smyrny w Azji Mniejszej. W rozbiorze państwa osmańskiego obok Grecji i Wielkiej Brytanii miały uczestniczyć Włochy, Francja oraz na wschodzie Armenia.

Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.Tracja (gr. Θρᾴκη, Thraki, łac. Thracia, bułg. Тракия, Trakija, tur. Trakya). Historycznie: starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon (Struma). Obecnie region geograficzny na pograniczu Bułgarii (Tracja Północna), Grecji (Tracja Zachodnia) i Turcji (Tracja Wschodnia).

W czasie konferencji pokojowej w Paryżu Elefterios Wenizelos domagał się przyznania Grecji Izmiru (Smyrny), Tracji oraz Epiru północnego. W czasie konferencji pojawiły się spory między sojusznikami, dotyczące ustalania granic stref wpływów greckich i włoskich w Azji Mniejszej (w kwietniu 1917 okręg Izmiru, o który szczególnie zabiegała Grecja, został przyznany Włochom). Grecki premier apelował również o przekazanie Konstantynopola pod kontrolę międzynarodową (mandat Ligi Narodów). W razie spełnienia tego postulatu, razem z przekazaniem Grecji Smyrny oraz Tracji zachodniej i wschodniej, Venizelos był skłonny zrezygnować z roszczeń do Dodekanezu i północnego Epiru. W maju 1919 Venizelos, w rozmowach z francuskim premierem Georges’em Clemenceau, prezydentem USA Woodrowem Wilsonem i premierem Wielkiej Brytanii Davidem Lloyd George’em, poruszył kwestię prześladowań niemuzułmanów w regionie Smyrny, „przedstawiając je jako wyjątkowo dramatyczne”.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Dodatkowym dla niego argumentem była gotowość Greków do likwidacji tamtejszego tureckiego ruchu oporu, który nie godził się z dyktatem mocarstw. W okresie, kiedy zdemobilizowano już znaczną część zwycięskich armii, oferta grecka okazała się szczególnie korzystna. Następnym ważnym atutem Greków stało się ich uczestnictwo w interwencji przeciw Rosji Sowieckiej

Arabia Saudyjska (arab. السعودية As-Su’udijja), Królestwo Arabii Saudyjskiej (arab. المملكة العربيّة السّعوديّة Al-Mamlaka al-Arabijja as-Su’udijja) – państwo położone w zachodniej Azji, na Półwyspie Arabskim. Graniczy z Irakiem, Jordanią, Kuwejtem, Omanem, Katarem, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi i Jemenem. Stolica znajduje się w Rijadzie. Arabia Saudyjska jest jednym z państw założycielskich Ligi Państw Arabskich.Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīya al-Lubnānīya, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.

Przed ostatecznym ustaleniem stref wpływów w Turcji wojska włoskie wylądowały w Antalyi i skierowały się w kierunku Izmiru. Krok ten z niepokojem przyjął nie tylko rząd grecki, ale i koła rządowe brytyjskie, francuskie i amerykańskie. W tym kontekście rządy tych krajów wyraziły zgodę na podjęcie przez Grecję interwencji w Turcji. Zwolennikiem takiego rozwiązania był zwłaszcza premier Wielkiej Brytanii.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).Pont – kraina historyczna w północno-wschodniej Azji Mniejszej, nadmorska część Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).
The Times – wysokonakładowy brytyjski dziennik społeczno-polityczny wydawany od 1785 roku w Londynie, od 1981 przez News Corporation Ruperta Murdocha. Obecny nakład to około 690 tys. egzemplarzy.
Grecy – naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e.
Mekka (pełna nazwa: Makkat ul-Mukarramah, znana również jako Makka; ar. مكة) – święte miasto islamu, miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej, stolica prowincji Al-Hidżaz, położona u podnóża masywu górskiego (277 m n.p.m.) Dżabal al-Karnajt, w wąskiej i piaszczystej Dolinie Abrahama. Zamieszkuje ją ok. 1,7 mln ludzi. Trzecie co do wielkości miasto kraju.
ELAS (gr. ΕΛΑΣ – Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός – Ellinikos Laikos Apeleftherotikos Stratos, wierny przekład: Greckie Ludowe Wyzwoleńcze Wojsko) – masowa formacja partyzancka, związana z Narodowym Frontem Wyzwoleńczym (EAM), czyli lewicową, republikańską siłą polityczną, powołaną w 1941 przez Komunistyczną Partię Grecji (KKE) i trzy inne, małe partie. Była to najsilniejsza i najbardziej aktywna formacja greckiego ruchu oporu, jedyna zdolna do samodzielnego działania niezależnie od pomocy aliantów.
Meander (tur. Büyük Menderes Nehri, w starożytności gr. Μαίανδρος Maíandros) – rzeka w zachodniej Turcji azjatyckiej, o długości 529 km. Swój bieg zaczyna na Wyżynie Anatolijskiej, a kończy w Morzu Egejskim, w pobliżu ruin Miletu. Głównymi dopływami są Çine oraz Ak. Większe miasta, przez które przepływa to Aydin i Nazilli. Rzeka tworzy liczne meandry – pojęcie meander pochodzi od nazwy tej rzeki.
Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Reklama