• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojna domowa w Rosji



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Bitwa - zbrojne starcie sił zbrojnych stron prowadzących wojnę, mające zwykle duży lub decydujący wpływ na przebieg lub wynik operacji, kampanii a nawet wojny. We współczesnej terminologii wojskowej bitwa to kilka jednoczesnych lub kolejnych operacji prowadzonych siłami kilku współdziałających ze sobą frontów lub grup armii przy udziale lotnictwa i ewentualnie marynarki wojennej. Potocznie bitwą określa się każde większe starcie zbrojne.Nowoczerkask – miasto w południowej Rosji, w obwodzie rostowskim, nad Aksajem (dopływ Donu). Około 180,8 tys. mieszkańców (2005).
    Organizmy polityczne na terenie Rosji na początku września 1918

    Wojna domowa w Rosjiwojna domowa rozpoczęta po ustanowieniu przez bolszewików w wyniku zamachu stanu (rewolucja październikowa) komunistycznej władzy państwowej w Rosji. Zwolenników władzy bolszewików określano jako czerwonych, a przeciwników jako białych. 18 stycznia 1918 bolszewicy rozpędzili wybrane w demokratycznych wyborach w listopadzie-grudniu 1917 Zgromadzenie Ustawodawcze Rosji – Konstytuantę, w którym nie posiadali większości (ok. 25% mandatów) i krwawo stłumili pokojowe demonstracje w obronie parlamentu. Oznaczało to, że pokojowe odsunięcie od władzy bolszewików nie jest możliwe, a jedynym sposobem na to pozostaje walka zbrojna. Podpisanie traktatu brzeskiego (3 marca 1918) spowodowało narastanie oporu wewnętrznego i wywołało poparcie Ententy dla ruchu białych, a po zakończeniu I wojny światowej ograniczoną zewnętrzną interwencję. Za zakończenie wojny domowej jest uważane zajęcie przez Armię Czerwoną Krymu w listopadzie 1920 roku. Na Dalekim Wschodzie walki trwały jednak do 25 października 1922 roku (zdobycie Władywostoku). W Jakucji starcia zbrojne miały miejsce jeszcze w 1923 roku, a na Półwyspie Czukockim – do połowy 1924 roku.

    Eserowcy, eserzy (ros. эсеры, skrót nazwy "Partia Socjalistów-Rewolucjonistów" ros. Партия социалистов-революционеров ПСР) – rosyjska partia polityczna założona w 1901 roku przez rewolucjonistów wywodzących się z tzw. narodników, początkowo nielegalna.Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka, Armenia (ros. Армянская Советская Социалистическая Республика, orm. Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն) była jedną z 15 republik ZSRR w latach 1936-1991, od 1922 do 1936 r. wchodziła w skład Zakaukaskiej FSRR łącznie z Gruzińską SRR i Azerbejdżańską SRR. W 1991 r. odzyskała niepodległość jako Armenia.

    Spis treści

  • 1 Strony walczące w wojnie domowej
  • 1.1 Czerwoni
  • 1.2 Biali
  • 1.3 Trzecia Siła
  • 1.4 Interwencjoniści
  • 1.4.1 Inni interwencjoniści:
  • 1.5 Niepodległościowcy
  • 2 Geneza
  • 3 Charakterystyka wojny
  • 4 Przebieg
  • 4.1 Lata 1917–1918
  • 4.1.1 Przeciwnicy rządów bolszewickich i ich nadzieje
  • 4.1.2 Wyprawa Krasnowa i Kiereńskiego na Piotrogród
  • 4.1.3 Sytuacja na terenach kontrolowanych przez bolszewików
  • 4.1.4 Organizacja Armii Czerwonej
  • 4.1.5 Łotysze po stronie bolszewików
  • 4.1.6 Front Południowy
  • 4.1.7 Front Wschodni
  • 4.1.8 Front Północny
  • 4.1.9 Front Północno-Zachodni
  • 4.1.10 Front Dalekowschodni
  • 4.1.11 Front Centroazjatycki
  • 4.1.12 Epizod niepodległościowy Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji
  • 4.1.13 Interwencja państw Ententy
  • 4.2 1919 rok
  • 4.2.1 Front Południowy
  • 4.2.1.1 Wojna polsko-bolszewicka
  • 4.3 1920 rok
  • 4.4 Epilog w latach 1921–1924
  • 5 Wydarzenia trwające podczas tej wojny
  • 6 Osoby stojące po stronach
  • 7 Uwagi
  • 8 Przypisy
  • Strony walczące w wojnie domowej[ | edytuj kod]

    Czerwoni[ | edytuj kod]

  •  Rosyjska FSRR (od 1917)
  • Krymska ASRR
  • Górska ASRR
  • Niemiecka Nadwołżańska ASRR (od 1918)
  • Turkmenistańska ASRR (od 1918)
  • Republika Dalekiego Wschodu (1920-1922)
  •  Ukraińska SRR (od 1919)
  •  Ukraińska Ludowa Republika Rad (1917-1918)
  • Doniecko-Krzyworoska Republika Radziecka (1918)
  • Odeska Republika Radziecka (1918)
  • Radziecka Socjalistyczna Republika Taurydy (1918)
  • Mołdawska ASRR
  • Litbeł (1919)
  •  SRR Białorusi (od 1919)
  • Litewska Republika Radziecka (1919-1920)
  • Besarabska SRR (1919-1920)
  • Dońska Republika Radziecka (1918)
  • Północnokaukaska Republika Radziecka (1918)
  • Kubańsko-Czarnomorska Republika Radziecka (1918)
  • Kubańska Republika Radziecka (1918)
  • Czarnomorska Republika Radziecka (1918)
  • Terecka Republika Radziecka (1918-1919)
  • Stawropolska Republika Radziecka (1918)
  • Amurska SRR (1918)
  • Łotewska SRR (1918-1920)
  • Zakaukaska FSRR (od 1920)
  •  Armeńska SRR (od 1920)
  •  Azerbejdżańska SRR (od 1920)
  • Amurska SRR (od 1921)
  • Abchazka SRR
  • Galicyjska SRR (1920)
  • Estońska Komuna Ludu Pracującego (1918-1919)
  • Bucharska Ludowa Republika Radziecka (od 1920)
  • Chorezmijska Ludowa Republika Radziecka (od 1920)
  • Polrewkom (1920)
  • Mugańska Republika Radziecka (1919)
  • Sojusznicy bolszewików:

    Ijeronim Pietrowicz Uborewicz, ros. Иероним Петрович Уборевич, lit. Jeronimas Uborevičius (ur. 14 stycznia 1896 w miejscowości Antandrija na Litwie, zm. 11 czerwca 1937 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy pochodzenia litewskiego, komandarm I rangi Armii Czerwonej.Wojna polsko-ukraińska (ukr. Польсько-українська війна) – konflikt zbrojny o przynależność państwową Galicji Wschodniej, zamieszkanej przez Polaków i Ukraińców.
  • Rząd Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji (od 1920)
  • Ludowy Rząd Mongolii (od 1921)
  • Radziecka Republika Naissaar (1917-1918)
  • Republika Iskołata (1917-1918)
  • Republika Partyzancka(ros.) (1918-1920)
  • Finlandzka Socjalistyczna Republika Robotnicza (1918)
  • Kałużska Republika Radziecka (1918)
  • Kazańska Robotniczo-Chłopska Republika Radziecka (1918)
  • Komuna Bakumska (1918)
  • Republika Gilańska (1920-1921)
  • Tuwińska Republika Ludowa (od 1921)
  • Biali[ | edytuj kod]

  • Państwo Rosyjskie
  • Siły Zbrojne Południa Rosji
  • Armia Ochotnicza
  • Armia Kubańska
  • Armia Turkiestańska
  • Samodzielna Armia Zachodnia
  • Armia Syberyjska
  • Ogólnorosyjski Rząd Tymczasowy
  • Samodzielna Armia Uralska
  • Armia Rosyjska Wrangla
  • Komucz
  • Chanat Buchary
  • Basmactwo
  • Republika Syberyjska
  • Zabajkalskie Państwo Kozackie
  • Orenburski Kraj Kozacki
  • Chanat Chiwy (do 1920)
  • Republika Dońska (1918–1920)
  • Kubań (1918–1920)
  • i inni

    Rada Komisarzy Ludowych, Sownarkom ros. Сове́т наро́дных комисса́ров, СНК, Совнарко́м – nazwa tymczasowego rządu Rosji, następnie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Rada Komisarzy Ludowych RFSRR).Strzelcy łotewscy (łot. latviešu strēlnieki) - formacje wojskowe, powołane w 1915 roku do obrony bałtyckich terytoriów Rosji w czasie I wojny światowej. Początkowo ochotnicze, od 1916 roku pobór do nich prowadzony był pod przymusem wśród Łotyszy. W sumie walczyło w nich ok. 40 000 żołnierzy.

    Trzecia Siła[ | edytuj kod]

  • Eserowcy (od upadku Komucza)
  • Zielone Armie
  •  Machnowcy
  • Powstańcy kronsztadzcy
  • Interwencjoniści[ | edytuj kod]

    Ententa:

  •  Stany Zjednoczone
  •  Francja
  •  Wielka Brytania
  •  Kanada
  •  Australia
  •  Włochy
  •  Grecja
  •  Serbia
  •  Czechosłowacja
  •  Japonia
  •  Rumunia
  • Państwa Centralne:

  •  Niemcy
  • Hetmanat (1918)
  • Bałtycka Landeswehra
  • Freikorps
  • Zachodnia Armia Ochotnicza
  •  Austro-Węgry
  •  Imperium Osmańskie
  • Inni interwencjoniści:[ | edytuj kod]

  • Chiny
  • Iran
  • Afganistan
  • Niepodległościowcy[ | edytuj kod]

  •  Polska (od 1918)
  • Litwa Środkowa (1920–1922)
  •  Litwa (od 1918)
  •  Łotwa (od 1918)
  •  Estonia (od 1918)
  •  Finlandia (od 1917)
  •  Gruzja (1918–1921)
  •  Ukraina (1917–1921)
  • ZURL (1918–1919)
  • Armenia (1918–1920)
  • Górska Armenia (1921)
  •  Azerbejdżan (1918-1920)
  • Zielony Klin (1917–1920)
  •  Białoruś (1918–1919)
  • Mołdawia (1917-1918)
  • Zakaukazie (1918)
  • Ałasz Orda (1917–1920)
  • Północny Kaukaz (1917–1920)
  • i inni

    Kolej Wschodniochińska (ros. Китайско-Восточная железная дорога, КВЖД) – linia kolejowa przebiegająca przez północno-wschodnie Chiny (Mandżurię). Została zbudowana by połączyć rosyjskie miasta Czyta i Władywostok. Jej południowa gałąź, znana na Zachodzie jako Kolej Południowomandżurska, stanowiła casus belli wojny rosyjsko-japońskiej i drugiej wojny chińsko-japońskiej (1937–1945).Czerkasy (ukr. Черкаси) – miasto w centralnej części Ukrainy, stolica obwodu czerkaskiego. Leży nad Dnieprem oraz nad brzegiem Krzemieńczuckiego Zbiornika Wodnego utworzonego przez spiętrzenie wód rzeki. Miasto liczy 293,3 tys. mieszkańców (2005).

    Geneza[ | edytuj kod]

    Sztandar jednego z batalionów, Pawłodar 1922
    Sztandar z napisem biał

    Biali sformowali szereg armii oraz skłóconych z sobą ośrodków politycznych. Część zwolenników białych było monarchistami, wielu zwolennikami demokratycznej republiki, socjalistami. Najpoważniejsze siły białych to:

  • Siły generała Jewgienija Millera na dalekiej północy europejskiej części państwa. Wspierane były przez aliantów zachodnich. Zostały ostatecznie rozbite w marcu 1920 r.
  • Siły admirała Aleksandra Kołczaka, który zajął większą część Uralu i Syberii;
  • Północno-zachodnia Armia generała Nikołaja Judenicza, która w październiku i listopadzie 1919 zagroziła Piotrogrodowi;
  • Siły Zbrojne Południa Rosji dowodzone przez generałów Ławra Korniłowa (1918), Antona Denikina (1918–1920) i Piotra Wrangla (1920), które zajęły Donbas, Charków i doszły do Tuły, ale nie dotarły do Moskwy.
  • Ruch białych popierały wojska interwencyjne (brytyjskie, francuskie, japońskie, amerykańskie, kanadyjskie, włoskie, rumuńskie, greckie i serbskie), przeważnie nieliczne i działające w ograniczonych rozmiarach. Więcej problemów czerwonym sprawiały liczne powstania chłopskie i kozackie (największa – powstanie tambowskie – „antonowszczyzna”), a później także robotnicze i żołnierskie (powstanie kronsztadzkie). Oprócz białych i czerwonych samodzielną pozycję próbowali zająć tzw. czarni (oddziały anarchistów – największe znaczenie miała armia Nestora Machno na Ukrainie) i małe oddziały tzw. zielonych (chłopskiej samoobrony, walczącej przeciwko bolszewickiej polityce rolnej, ale także przeciw zwrotowi ziemi obszarniczej zarządzonej przez białych).

    Armia Rosyjska Wrangla (ros. Русская армия Врангеля) – ugrupowanie wojsk Białych walczących od kwietnia do listopada 1920 pod dowództwem gen. Piotra Wrangla.Republika Łotewska (1918-1940) – pierwszy okres państwowości w historii państwa łotewskiego (łot. Latvijas Republika), mający miejsce w latach 1918–1940, pomiędzy ogłoszeniem niepodległości a okupacją przez Armię Czerwoną w czerwcu 1940 i aneksją przez ZSRR w sierpniu 1940.

    Przewaga Armii Czerwonej wynikała z:

  • jednolitego naczelnego dowództwa (de facto narkomwojenmora Trockiego) i związanej z tym możliwością koordynowania działań wojennych;
  • zajmowania centralnego położenia, gdy przeciwnicy działali z peryferyjnych prowincji rosyjskich;
  • dyscypliny wojskowej wymuszonej przez reprezentujących bolszewików komisarzy oraz terror Czeka;
  • wspólnej ideologii i zręcznej propagandy.
  • Ofiary skutków rewolucji październikowej, czyli trwającej od jesieni 1917 roku aż do jesieni 1922 wojny domowej, ocenia się na około 15 mln istnień, czyli więcej niż cała I wojna światowa. Około 8–9 mln to ofiary głodu, chorób, 3–4 mln to ofiary egzekucji i pacyfikacji ludności cywilnej przez Armię Czerwoną, Czeka i Kombiedy. Około 800 tys. zabitych czerwonogwardzistów i czerwonoarmistów i około 500 tys. zabitych białogwardzistów.

    Czukocki Okręg Autonomiczny, Czukotka (ros. Чукотский автономный округ) – jednostka terytorialna Federacji Rosyjskiej, położony na północnym wschodzie państwa. Powierzchnia 737 700 km².Emirat (arab. imarah, l. mnoga imarat) – islamskie państwo lub prowincja, którego panujący władca nosi tytuł emira. Odpowiednik zachodnioeuropejskiego księstwa.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Józef Haller von Hallenburg (ur. 13 sierpnia 1873 w Jurczycach, zm. 4 czerwca 1960 w Londynie) – generał broni Wojska Polskiego, legionista, harcmistrz, przewodniczący ZHP, prezes Komitetu PCK, działacz polityczny i społeczny, brat stryjeczny gen. Stanisława Hallera, kawaler Orderów: Orła Białego i Virtuti Militari.
    Zabajkale (ros.: Забайкалье, Zabajkalje) – górska kraina w azjatyckiej części Rosji na wschód od jeziora Bajkał. Rozciąga się prawie 1000 km między Górami Patomskimi i Północnobajkalskimi na północy a granicą Rosji z Mongolią i Chinami na południu oraz ponad 1000 km między Bajkałem na zachodzie a połączeniem Szyłki i Argunu na wschodzie.
    Woroneż (ros. Воронеж) – miasto obwodowe w Rosji, nad rzeką Woroneż (dopływ Donu). Znajduje się 486 km na południe od Moskwy, na federalnej magistrali M4 „Don”. Aglomeracja woroneska liczy ponad 1,0 mln mieszkańców.
    Kiem (ros. Кемь, fiń. Vienan Kemi) - miasto w północno-zachodniej Rosji, na terenie wchodzącej w skład tego państwa Republiki Karelii.
    Dywizja - to podstawowy związek taktyczny różnych rodzajów sił zbrojnych (5-15 tys. żołnierzy) składający się zazwyczaj z pułków lub brygad różnych rodzajów wojsk (typowych dla danego rodzaju sił zbrojnych) przeznaczonych do prowadzenia walki oraz oddziałów i samodzielnych pododdziałów przeznaczonych do zabezpieczenia bojowego działań, zapewnienia zaopatrzenia materiałowego i utrzymania w gotowości bojowej sprzętu technicznego jednostek dywizyjnych.
    Innokientij Sierafimowicz Kożewnikow (ur. 1/13 listopada 1879 r. w Boczkariewie, zm. 15 kwietnia 1931 r. w Moskwie) – działacz bolszewicki, uczestnik rosyjskiej wojny domowej, następnie dyplomata i urzędnik radziecki.
    Jednym z końcowych akcentów wojny domowej w Rosji były wydarzenia w Kronsztadzie. Przez samych marynarzy z Kronsztadu powstanie było określane jako "trzecia rewolucja", zaś przez bolszewików jako kontrrewolucja.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.567 sek.