Wilhelm Dilthey

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wilhelm Dilthey

Wilhelm Christian Ludwig Dilthey (ur. 19 listopada 1833 w Wiesbaden-Biebrich, zm. 1 października 1911 w Seis am Schlern) – niemiecki filozof, teolog, pedagog i historyk.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Nauki przyrodnicze (w terminologii angielskiej zwane natural sciences) to mało precyzyjne określenie dziedzin nauki, które zajmują się badaniem różnych aspektów świata materialnego, ożywionego i nieożywionego, zazwyczaj z zastosowaniem aparatu matematycznego, jak również właściwej sobie metodologii.

Autor Einleitung in die Geisteswissenschaften (1883). Dokonał metodologicznego rozróżnienia nauk humanistycznych (Geisteswissenschaften) i nauk przyrodniczych (Naturwissenschaften). Jego zdaniem w humanistyce uprawnione są oprócz sądów o faktach i sądów o prawach, także sądy wartościujące. Podstawową jednak różnicą między tymi rodzajami nauk jest ich cel: nauki przyrodnicze dążą do poznania zjawisk; nauki humanistyczne – do ich rozumienia (czyli przeżywania). Humanistyka powinna unikać schematów, natomiast trzymać się życia. Wprowadził rozumienie „pokolenia humanistycznego” jako grupy jednostek istniejących jednocześnie, podlegających tym samym wpływom i uzależnionych od tych samych zdarzeń, a przez to w podobny sposób pojmujących rzeczywistość. Związany z kierunkiem filozoficznym – hermeneutyką. Twórca filozofii życia, w której głosił relatywistyczny historyzm.

Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek. Friedrich Adolf Trendelenburg (ur. 30 listopada 1802 roku w Eutin; zm. 24 stycznia 1872 roku w Berlinie) był niemieckim filozofem, filologiem i pedagogiem. Trendelenburg był reprezentantem i zwolennikiem filozofii Arystotelesa i znanym krytykiem Hegla i Kanta. Jako jeden z pierwszych zwrócił uwagę na lukę teorii czasu i przestrzeni Kanta, zwaną Trendelenburgsche Lücke (luka Trendelenburga). Jego synem był chirurg Friedrich Trendelenburg.

Życie i kariera[ | edytuj kod]

Wychował się w ewangelickiej rodzinie. Jego ojciec – Maximilian Dilthey (1804-1867) pracował jako naczelny kapelan dworski w Biebrich. Matka Maria Laura (1810-1887) była córką kapelmistrza książęcego Johanna Petera Heuschkela. Wilhelm miał brata i siostrę.

Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).Leopold von Ranke vel Rung (ur. 21 grudnia 1795 w Wiehe w Turyngii, zm. 23 maja 1886) – niemiecki historyk, który wprowadził do historiografii metody badawcze polegające na krytycznej analizie źródeł i ich obiektywnym badaniu.

Wilhelm Dilthey w 1852 roku ukończył gimnazjum w Wiesbaden oraz zdał egzamin dojrzałości. Wstąpił na Uniwersytet w Heidelbergu by kontynuować rodzinną tradycję i studiować teologię. Po 3 semestrze postanowił przenieść się do Berlina. Podczas edukacji duży wpływ wywarli na niego Kuno Fischer, Friedrich Adolf Trendelenburg, August Boeckh i Leopold von Ranke. Rozwijało się jego zainteresowanie filozofią i historią prądów intelektualnych. w 1856 roku zdał egzamin teologiczny w Wiesbaden, wkrótce potem egzamin państwowy z filozofii w Berlinie (uprawniający do nauczania w szkołach).

Heidelberg – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Karlsruhe, w regionie Rhein-Neckar, nad Neckarem. Siedziba powiatu Rhein-Neckar, jednak do niego nie należy. Liczba mieszkańców wynosi 147 312 (31 grudnia 2010), a powierzchnia miasta 108,83 km².1 października jest 274. (w latach przestępnych 275.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 91 dni.

Przez następne dwa lata nauczał w Berlinie w gimnazjum Joachimsthalsches Gymnasium. Następnie żył jako wolny pisarz i publikował liczne rozprawy i omówienia, często pod pseudonimem. W 1864 roku promował się w Berlinie pracą o etyce Friedricha Schleiermachera. Habilitował się rozprawą Versuch einer Analyse des moralischen Bewußtseins (Próba analizy moralnej świadomości). Od 1866 roku został profesorem na Uniwersytecie w Bazylei, następnie przenosił się do Kilonii, Wrocławia i Berlina. To właśnie w Berlinie nauczał do końca 1905 roku, po zakończeniu działalności pedagogicznej spędził ostatnie lata życia pisząc różne prace naukowe. Do uczniów Diltheya należeli: Bernhard Groethuysen, Max Frischeisen-Köhler, Georg Misch, Herman Nohl i Eduard Spranger.

Geisteswissenschaften (niem.) (pol. nauki o duchu) - nauki humanistyczne i społeczne specyficznie rozumianie i specyficznie uprawiane w niemieckim kręgu kulturowym.Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

Wilhelm Dilthey był profesorem na Uniwersytetach w:

– Bazylei (od 1866 roku),

– Kilonii (od 1868 roku),

– Wrocławiu (od 1871 roku)

– Berlinie (od 1882 roku).

Podczas okresu Wrocławskiego udało mu się w znacznej mierze skrystalizować jego własne teorie nauk humanistycznych. W tamtym czasie spotkał się także z P. Yorckiem von Warterburgiem. Mężczyźni korespondowali ze sobą

przez następne 20 lat, listy te uważane są za najważniejsze dokumenty filozoficzne ostatnich dziesięcioleci XIX wieku.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biebrich – miejscowość i gmina w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Rhein-Lahn, wchodzi w skład gminy związkowej Katzenelnbogen.

W 1874 roku ożenił się z Katherine Puttmann, z którą miał syna i dwie córki.

Dom rodziny Dilthey w Biebrich

Zmarł 1 października 1911 w Seis am Schlern z powodu dyzenterii. Pochowano go na cmentarzu w Biebrich.

Grób rodziny Dilthey

Filozofia[ | edytuj kod]

Wilhelm Dilthey założył pewnego rodzaju historyczną filozofię życia. Połączył ogólne życiowo-filozoficzne dążenia z metodycznym zdyscyplinowaniem przez konkretne prace historyczne. Rozróżnił nauki na przyrodnicze i humanistyczne, przywróciło te według niego autonomię i wolność rozumnego charakteru człowieka. W kontekście natury łączył człowieka w historyczno – kulturalnym związku. To w tym związku ujawnia się i kształtuje ludzka duchowa spontaniczność. Kant próbował wyjaśnić teoretyczno-poznawcze podstawy nauk przyrodniczych, Dilthey próbował ustalić podstawy rozumu dla nauk humanistycznych. Według Diltheya rozum nie jest wcale ponadczasową i niezmienna wielkością. Cechy rozumu i świadectwo jakie daje wynikają z przebiegu historii. Oznacza to, że wpływają na niego działania i doświadczenia o charakterze kulturalnym dla człowieka, przez co wracamy do historyczno-filozoficznego wyobrażenia historyzmu. Krytykował historyzm rozumu opierając się na poglądach Kanta i całej historii metafizyki. Opierając się na Fenomenologii ducha Hegla opisał Fenomenologię metafizyki. W przeciwieństwie do procesu historycznego Hegla nie prowadziła ona do metafizycznego systemu absolutnej wiedzy. Powinna oferować zupełną pewność wynikającą z małych pewników, zakorzenionych w naszych przeżyciach i życiu. Podejście to stało się dla Diltheya fundamentem do powstania nauk humanistycznych. Nauk, których celem jest zrozumienie życia i historii.

Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher (ur. 21 listopada 1768 we Wrocławiu, zm. 12 stycznia 1834 w Berlinie) – protestancki teolog, filozof i pedagog.Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

W dziele Wprowadzenie do nauk humanistycznych, próba stworzenia fundamentu dla badania społeczeństwa i historii zawarł istotne podstawy historyczne. Pojęcie świadomości rozwinął jako centralną instancję przeżyć. Według Diltheya pojmowanie świadomości jako całego stanu faktycznego życia to przezwyciężenie filozofii. Przyjmuje ona bowiem tylko punkt wyjścia, teoretyczny rozum. Z tego powodu nie może przezwyciężyć sprzeczności ciało-dusza i świat wewnętrzny/zewnętrzny człowieka są powiązane przez świadomość. Wydarzenia ze świata zewnętrznego przebiegają niezależnie, istnieją zawsze dla znajomości. Dzięki temu proces życia istnieje zawsze jako odniesienie do zewnętrznego świata. Jest to jedność poznania, wyobrażenia, oceniania, uczucia, działania i woli.

Dyzenteria, czerwonka (gr. dysentería) – ostra choroba zakaźna jelit, w szczególności jelita grubego, której objawem jest uporczywa biegunka i obecność krwi oraz śluzu w stolcu. Nieleczona prowadzi do śmierci.Polona – polska biblioteka cyfrowa, w której udostępniane są zdigitalizowane książki, czasopisma, grafiki, mapy, muzykalia, druki ulotne oraz rękopisy pochodzące ze zbiorów Biblioteki Narodowej oraz instytucji współpracujących.

Dzieląc nauki na przyrodnicze i humanistyczne uważał, że nauki przyrodnicze wyjaśniają jak stworzona jest natura w sensie elementarnym i próbował określić jej hipotetyczną budowę i przebieg zachodzących w niej procesów. Przeciwne do nich nauki humanistyczne miały zrozumieć naturę jako wytwór ludzkiego ducha i opracować je w wewnętrznej strukturze. Będąc tworem człowieka mogą być przez niego zrozumiane.

Immanuel Kant (ur. 22 kwietnia 1724 w Królewcu, zm. 12 lutego 1804 tamże) – niemiecki filozof oświeceniowy, profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Georg Wilhelm Friedrich Hegel (ur. 27 sierpnia 1770 w Stuttgarcie, zm. 14 listopada 1831 w Berlinie) – niemiecki filozof, twórca nowoczesnego systemu idealistycznego.
WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
19 listopada jest 323. (w latach przestępnych 324.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 42 dni.
Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
Ernst Kuno Berthold Fischer (ur. 23 lipca 1824 w Sądowelu koło Góry, zm. 5 lipca 1907 w Heidelbergu) – niemiecki filozof i historyk filozofii.
Hermeneutyka (z gr. ἑρμηνεύειν [Hermeneuein] – objaśniać, interpretować; od Hermesa jako posłańca bogów) – zapoczątkowana w starożytnej Grecji sztuka interpretacji tekstów literackich.
Eduard Spranger (ur. 27 czerwca 1882 w Berlinie, zm. 17 września 1963 w Tybindze) - znany niemiecki teoretyk, filozof, pedagog i psycholog. Przyczynił się do ugruntowania pedagogiki jako dyscypliny akademickiej. Zajmował się psychologią wieku dorastania, pedagogiką kultury, propagował kierunek zwany psychologią rozumiejącą.

Reklama