Wielka Puszcza (Prusy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zasięg Państwa Zakonnego i obszar Wielkiej Puszczy (Grosse Wildnis) w XIV i na początku XV wieku.

Wielka Puszcza (z niem. Grosse Wildnis, wildnis – pustkowie) – średniowieczne określenie kronikarzy na wyludniony puszczański obszar, położony na kresach państwa zakonnego, graniczący od południowego wschodu z Litwą, a od południa z Mazowszem. Wcześniej zamieszkany był przez Galindów (dlatego nazywany bywa także Puszczą Galindzką) oraz Jaćwingów.

Puszcza Borecka o powierzchni 230 km² położona jest w północno-wschodniej Polsce, jest największym kompleksem leśnym na Pojezierzu Ełckim, które jest częścią Pojezierza Mazurskiego. Znajduje się na wschód od jeziora Mamry.Państwo zakonu krzyżackiego [w Prusach] (niem. Deutschordensland in Preußen albo Deutschordensstaat in Preußen) – suwerenne państwo niemieckiego zakonu krzyżackiego założone około 1226 roku. Państwo zakonne było państwem, które przez setki lat obejmowało nie tylko ziemie Prusów, ale także Łotwę i Estonię. Na mocy postanowień II pokoju toruńskiego z 1466 roku Zakon oddał Polsce Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i michałowską, a także Warmię i stolicę Malbork, które nazwano Prusami Królewskimi, a pozostałe pod władzą krzyżacką ziemie określano odtąd jako Prusy Zakonne.

Teren Puszczy Galindzkiej zamieszkiwał pruski lud Galindów. Od wielu lat wśród historyków i archeologów powszechna jest opinia, że kres, zarówno Galindom, jak i lasom, które były środowiskiem ich życia, położyła ekspansja krzyżacka oraz prowadzona przez Zakon Krzyżacki rabunkowa gospodarka leśna i systematyczna akcja kolonizacyjna rozpoczęta w XIV wieku. Wyniki najnowszych badań paleobotanicznych wskazują, że trwałe wylesienie sporych powierzchni tej puszczy nastąpiło przez Galindów już w X-XI wieku.

Puszcza Pruska - dawny kompleks leśny, znajdujący sie na obszarze Pogezanii, między Starym Dzierzgoniem, Zalewem, jeziorem Jeziorak, Kamieńcem, Suszem (i rzeką Liwą).Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce, znajdująca się w większości w woj. mazowieckim; historyczną stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu (prawa miejskie w 1237); dzielnica historyczna Polski.

Po pokonaniu Galindów, początkowo wyludniony obszar Wielkiej Puszczy rozciągał się w całych południowych Prusach i na pograniczu prusko-mazowieckim i prusko-litewskim. Po podboju przez Zakon Prus Górnych i Warmii w XIV wieku stopniowo był kolonizowany od zachodu i północy. Na mocy pokoju mełneńskiego z 1422 roku wytyczono granice między Państwem zakonnym, Polską a Litwą, co dało początek zorganizowanemu osadnictwu.

Puszcza (dawniej pustkowie lub dzicz) - wielki kompleks leśny oznaczający w przeszłości pustać czyli niezamieszkały, odludny obszar, porośnięty pralasami lub praborami. Pierwotne puszczańskie drzewostany były bardzo bogate pod względem składu gatunkowego i struktury warstwowej. Rosły tam nie tylko stare, potężne drzewa, ale również wiele krzewów, przygłuszonych mniejszych drzew, bogate runo oraz młode drzewa wyrosłe w lukach po zwalonych olbrzymach.Jaćwingowie lub Jaćwięgowie – wymarły w XVI wieku lud bałtycki, blisko spokrewniony z Prusami i Litwinami (czasem uważany za jedno z plemion pruskich), zamieszkujący Jaćwież (Sudowię). Posługiwali się językiem jaćwińskim (jaćwieskim) lub dialektem języka pruskiego.

W XV wieku nieskolonizowany obszar Wielkiej Puszczy obejmował komturie (później starostwa w Prusach Książęcych od 1525 r.): piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie).

Pierwsza faza kolonizacja Wielkiej Puszczy w XV i XVI w. odbywała na południu z dużym udziałem ludności polskiej z Mazowsza (Mazurzy), stąd z czasem obszar ten został nazwany "Pruskim Mazowszem" lub "Pruskimi Mazurami", a potem skrótowo Mazurami. Jej wschodnią i północną część natomiast zasiedlali również osadnicy litewscy i żmudzcy, stąd znana jest jako Pruska Litwa. Duża część osadników pochodziła również z wcześniej zasiedlonych obszarów Prus.

Mazurzy (właśc. Mazurzy pruscy, w odróżnieniu od Mazurów właściwych zamieszkujących Mazowsze) – mieszkańcy południowych Prus Wschodnich, potomkowie polskich osadników z Mazowsza (przeważnie chłopów, ale także szlachty), którzy w kilku falach osadnictwa zasiedlili południową i częściowo wschodnią część Prus Książęcych od XIV w.Puszcza Nidzicka - kompleks leśny w południowo-zachodniej części Pojezierza Mazurskiego, między Szczytnem a Nidzicą.

Drugą fazę kolonizacji tych obszarów leśnych w Prusach Książęcych (a później w Królestwie Prus) realizowano w ramach osadnictwa szkatułowego od połowy XVII wieku.

Południowa część Wielkiej Puszczy należąca do Mazowsza stała się znana jako "Zagajnica", a później Puszcza Kurpiowska i była kolonizowana dopiero od II połowy XVII wieku przez osadników z innych części Mazowsza oraz Mazurów z Prus (zwanych "Prusikami").

Po dawnym kompleksie leśnym zostały współcześnie:

Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.Mazury (dawn. Mazowsze Pruskie, Mazury Pruskie, niem. Masuren) – region geograficzno-kulturowy w północno-wschodniej Polsce. Obejmuje tereny Pojezierza Mazurskiego i Pojezierza Iławskiego, administracyjnie wchodzi w skład województwa warmińsko-mazurskiego.
  • Puszcza Piska
  • Puszcza Borecka
  • Puszcza Romincka
  • Puszcza Nidzicka
  • Puszcza Napiwodzko-Ramucka
  • Puszcza Kurpiowska
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Puszcza Pruska
  • Prusy Dolne, Prusy Górne, Warmia
  • komturia piska
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Grzegorz Białuński: Kolonizacja Wielkiej Puszczy (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn, OBN, 2002, 237 str., ​ISBN 83-87643-97-1​, ISSN 0585-3893
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Mariusz Wyczółkowski, Szal M., Kupryjanowicz M., Wyczolkowski M., Puszcza Galindzka - kto i kiedy przyczynił się do jej wylesienia?, „[in:] Ciereszko I., Bajguz A. (ed.), Różnorodność biologiczna - od komórki do ekosystemu. Rośliny i grzyby w zmieniających się warunkach środowiska, Polskie Towarzystwo Botaniczne, Białystok 2013: 227-243” [dostęp 2017-12-22] (ang.).
    Komturia (również: komenda, komandoria) jest to podstawowa jednostka administracyjno-terytorialno-wojskowa zakonów rycerskich, zarządzana przez komtura (komandora), obejmująca najczęściej zamek wraz z przylegającym do niego dobrami ziemskimi.Litwa Mniejsza (lit. Mažoji Lietuva, zwana też Małą Litwą lub Pruską Litwą, niem. Kleinlitauen) – jeden z 5 regionów etnograficznych dzisiejszej Litwy, leżący na terenie historycznych Prus. Obejmuje obszar dawnego okręgu Kłajpedy na terenie Litwy, reszta regionu znajduje się w obwodzie kaliningradzkim i fragmentarycznie na terytorium Polski.




    Warto wiedzieć że... beta

    Warmia (niem. Ermland, warm. Warńija, mazur. Warmzia, łac. Varmia, staropruskie Wormjan) – kraina historyczna w obecnym województwie warmińsko-mazurskim. Nazwę wzięła od pruskiego plemienia Warmów. Barwy historyczne Warmii to czerwień i biel. Powierzchnia Warmii wynosi 4249 km².
    Pokój mełneński – zawarty 27 września 1422 roku w okolicach Mełna, koło Radzynia pomiędzy Królestwem Polski, Wielkim Księstwem Litewskim a zakonem krzyżackim.
    Galindowie – plemię bałtyckie zamieszkujące tereny obecnych Mazur, pomiędzy dzisiejszym Olsztynem i Szczytnem a południowo-zachodnimi krańcami Litwy. Okres bytowania Galindów na tych terenach datuje się na około V w. p.n.e. - XIII w. n.e.
    Puszcza Napiwodzko-Ramucka – kompleks leśny o powierzchni 150 km², położony w województwie warmińsko-mazurskim pomiędzy Olsztynem, Olsztynkiem, Nidzicą, Szczytnem i Pasymiem, w powiatach: olsztyńskim, ostródzkim, nidzickim i szczycieńskim. Jest to rozległy kompleks borów sosnowych o powierzchni 117319,9 ha. Poszczególne części puszczy stanowią:
    Puszcza Romincka (ros. Красный лес, Пуща Роминска, Роминтенская пуща, niem. Rominter Heide, 842.71) – rozległy, zwarty kompleks leśny stanowiący część Pojezierza Litewskiego, zarazem najbardziej na północny wschód wysunięta część Mazur Garbatych, podzielony między Polskę i Rosję (obwód kaliningradzki). Geologicznie, obniżenie terenu samej puszczy stanowi strefę przejściową między mazurskim i litewskim lobem lodowcowym.
    Prusy (łac. Borussia, Prutenia, Prussia; niem. Preußen; prus. Prūsa) – kraina historyczna położona pomiędzy dolnym Niemnem a dolną Wisłą.
    Komturia piska, komturstwo piskie - jednostka organizacyjna i terytorialna w państwie krzyżackim, z siedzibą w Piszu.

    Reklama