Wielka Armia Pogan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa ilustrująca przebieg podboju Anglii przez Wielką Armię Pogan

Wielka Armia, w historiografii angielskiej określana jako Wielka Armia Pogan lub Wielka Armia Pogańska (stang. mycel hæþen here; ang. The Great Heathen Army; duń. Store Hedenske Hær) – armia wikingów składająca się głównie z Duńczyków oraz częściowo z Norwegów, która najechała Wyspy Brytyjskie w 865 i prowadziła swoje podboje do 878. Na jej czele stał Ivar bez Kości jako główny dowódca oraz jego dwaj bracia, Halfdan i Ubbe. Przywództwo Ivara Ragnarsona jest uznawane bezsprzeczne, natomiast obecność Halfdana, Ubbego oraz czwartego z braci, Björna Żelaznobokiego, który najrzadziej jest wymieniany obok pozostałych trzech potomków Ragnara, jest kwestionowana przez historyków.

Osbert z Nortumbrii, Osberht, Osbriht, Osbryht, Osbyrht, Osbyrhtus (zm. 21 marca 867) – władca anglosaskiego królestwa Nortumbrii w II połowie IX wieku.Nortumbria, ang. Northumbria, staroang. Norþanhymbra, Norþhymbre — średniowieczne królestwo anglosaskie, położone na terenie obecnej północnej Anglii i południowo-wschodniej Szkocji. Powstało po zjednoczeniu dwóch królestw: Bernicji i Deiry, do których następnie dołączono drobniejsze państwa celtyckie. W połowie VI wieku Nortumbria została schrystianizowana. W VII wieku stanowiła główne królestwo heptarchii anglosaskiej. Od VIII wieku nękana była stałymi najazdami wikingów, którzy w końcu zdołali ją podbić. W 867 roku została podzielona: dawna Deira weszła w skład obszaru pod jurysdykcją duńską, zwanego Danelagh, natomiast reszta kraju zachowała względną autonomię najpierw jako królestwo, a później jako hrabstwo Northumberland. W X wieku włączono ją w skład Anglii.

Według Kroniki anglosaskiej oraz Sag islandzkich powodem przybycia najeźdźców była chęć zemsty na Elli z Nortumbrii. Bracia pragnęli pomścić swojego ojca, Ragnara Lodbroka, złapanego przez Nortumbryjczyków w trakcie plądrowania ziem anglosaskich, którego król Ella kazał zabić poprzez wrzucenie go do dołu pełnego jadowitych węży. Nazwa ich armii została nadana przez przerażonych Anglosasów ze względu na jej dużą liczebność.

Anglia Wschodnia (ang. East Anglia) – kraina geograficzno-historyczna we wschodniej Anglii obejmująca hrabstwa Norfolk i Suffolk, choć zwykle zalicza się do niej także obszar Cambridgeshire oraz Esseksu. Obecnie hrabstwa te wraz z Bedfordshire oraz Hertfordshire wchodzą w skład regionu administracyjnego East of England.Reading (wym. /ˈrɛdɪŋ/) – miasto w Wielkiej Brytanii (Anglia), dawny ośrodek administracyjny hrabstwa Berkshire, w dystrykcie (unitary authority) Reading, nad Tamizą. W 2001 roku miasto liczyło 232 662 mieszkańców.

Przebieg wyprawy[ | edytuj kod]

W 865 do wybrzeży Anglii na wyspę Thanet przybiła ogromna flota wikińska wraz z około 3000 najeźdźców ze Skandynawii, którzy zaczęli grabić Kent. Następnie armia wikingów na okrętach przeprawiła się i wylądowała we Wschodniej Anglii, gdzie napotkała niewielki opór ze strony anglosaskiej. Po zimowaniu w tamtejszym regionie ruszyli do Nortumbrii. W 866 lub 867 zajęli York, nazwany przez nich Jorvikiem. 21/23 marca 867 połączone siły króla Elli oraz Osberta, poprzedniego władcy Nortumbrii, obalonego przez Ellę kilka lat wcześniej, rozpoczęły szturm na miasto. Doszło do bitwy, w wyniku której obaj przywódcy Nortumbryjczyków zginęli na polu walki. Według przesłanki z Sagi o synach Ragnara król Ella nie poległ w bitwie, lecz został brutalnie zabity za pomocą tortury zwanej krwawym orłem. Po uzyskaniu kontroli nad Nortumbrią na tronie osadzono marionetkowego monarchę, Egberta.

Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.Ragnar Lodbrok (Ragnar "Włochate Portki", w staro-nordyckim: Ragnarr Loðbrók) był legendarnym nordyckim władcą i bohaterem z ery wikingów, który stał się znany jako łupieżca Anglii i Francji oraz ojciec wielu słynnych wojowników, między innymi Ivara Bez Kości, Björna Żelaznobokiego, Halfdana Ragnarssona i Ubby.

Następnie wikingowie ruszyli na Nottingham w królestwie Mercji. Tamtejszy król, Burgred, wezwał na pomoc króla Ethelreda I. Władca Wessexu, wraz ze swoim bratem Alfredem, wyruszył północnemu sąsiadowi z odsieczą. W związku z nadciągającym zagrożeniem Skandynawowie postanowili opuścić miasto i wycofali się bez walki do Yorku. Pozostali tam przez około rok. W 869 wyruszyli przez Mercję do Anglii Wschodniej, gdzie pokonali w bitwie tamtejszego władcę Edmunda Męczennika, który został zamordowany w okrutny sposób w Thetford. Króla przywiązano do drzewa i ostrzelano z łuku za odmowę odejścia od wiary chrześcijańskiej. Po tej wiktorii armia wikińska rozpoczęła plądrowanie okolicznych kościołów i klasztorów.

Wessex - jedno z siedmiu państw heptarchii anglosaskiej. Położone na południowym krańcu Brytanii, graniczyło od wschodu z Susseksem, północy z Mercją, od południowego zachodu z Kornwalią. Od południa Wessex otaczało morze. W IX wieku Wessex objął przewodnictwo w heptarchii, zawdzięczając to w dużej mierze inwazji wikingów na państwa anglosaskie. Za panowania króla Alfreda Wielkiego (871-899) Wessex jako jedyny nie został podbity przez duńskich najeźdźców. Do 1066 roku Wessex był przewodnim królestwem anglosaskim i jako takie Królestwo Wessex utożsamiane było z Królestwem Anglii. Dopiero w 1066 roku po podboju dokonanym przez Wilhelma I Zdobywcę potęga Wessex została zniszczona, a Królestwo Anglii stało się oficjalną nazwą państwa.Język staroangielski (stang. Ænglisc sprǣc) lub język anglosaski (Ængle-Seaxisce sprǣc) – wczesna forma języka angielskiego, którą posługiwano się na terenie dzisiejszej Anglii i południowej Szkocji między V a XII wiekiem. Był to język zachodniogermański, zbliżony do starofryzyjskiego i starosaksońskiego. Uległ również wpływowi języka staronordyjskiego, należącego do powiązanej grupy północnogermańskiej.

Po sukcesie we Wschodniej Anglii Ivar bez Kości postanowił opuścić braci i skupił swoją uwagę na walkach w Irlandii oraz Królestwie Alby. Dlatego w następnych latach nie brał udziału w nieudanej kampanii przeciwko Wessexowi, która miała na celu obalenie króla Ethelreda I, co w kolejności przyczyniłoby się do zajęcia tego kraju. Wielką Armię natomiast wzmocniły wojska Bagsecga. W 870 wikingowie zaatakowali Wessex. Najeźdźcy założyli swoją bazę w Reading. Tam z początkiem 871 zostali zaatakowani przez Alfreda i Ehelreda, ale udało im się odeprzeć atak; kilka dni później zostali wszakże pobici przez Anglosasów pod Ashdown. W kwietniu 871 w trakcie walk zmarł Ethelred I dający odpór Duńczykom, po którego śmierci władzę przejął jego brat Alfred. Nowy król wprowadził reformy w zakresie wznoszenia grodów, rozbudowy floty i organizacji pospolitego ruszenia, co pozwoliło mu w przyszłości skutecznie powstrzymać wikingów. Na przełomie roku 871 i 872 wikingowie zimowali w Londynie. Kampania dla skandynawskich wojowników była ciężka i toczona ze zmiennym skutkiem, jednak wynik wojny zaczął przechylać się na korzyść Anglosasów.

Kronika anglosaska (ang. Anglo-Saxon Chronicle) – zbiór roczników przedstawiających dzieje anglosaskiej Brytanii, skompilowany pod koniec IX wieku, najprawdopodobniej w królestwie Wesseksu (przedstawia właśnie taką perspektywę historiograficzną) pod panowaniem króla Alfreda Wielkiego. Tekst oryginalnej kompilacji nie zachował się - dysponujemy jednak 9 manuskryptami z różnych klasztorów angielskich, gdzie tekst podstawowy był uzupełniany o późniejsze wydarzenia.Halfdan – jeden z synów Ragnara Lodbroka. Wraz z braćmi łupił Anglię w 855, po czym został przywódcą Wielkiej Armii Niewiernych. W latach 871–872 był władcą Londynu, gdzie m.in. bił własną monetę.

W 872 w Nortumbrii wybuchł bunt przeciwko najeźdźcom ze Skandynawii. Dlatego armia wikingów wycofała się z Wessexu i skierowała na północ. Po opanowaniu sytuacji na północy ruszyli w kierunku Mercji, którą zmusili do płacenia Danegeld i podpisali z nią pokój, a na tronie osadzili nowego, marionetkowego władcę Ceolwulfa II. Na przełomie 873 i 874 zimowali w Repton i zniszczyli tam anglosaskie opactwo, które było właściwie tzw. klasztorem podwójnym, przeznaczonym zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. W tej miejscowości w latach 80. XX wieku archeolodzy odkryli masowy grób, w którym złożono szczątki przynajmniej 264 osób (inne źródła podają liczbę prawie 300), z czego 20% stanowiły kobiety. Według brytyjskich archeologów Martina Biddle'a i jego żony Birthe Kjølbye-Biddle jednym z pochowanych tam Skandynawów mógł być Ivar bez Kości.

Thanet District - dystrykt w Anglii, w północno-wschodniej części hrabstwa Kent. Centrum administracyjne dystryktu znajduje się w Margate.Sagi islandzkie (isl. Íslendingasögur) – wiele z nich znanych jest również jako sagi rodzinne – sagi opisujące wydarzenia mające miejsce na Islandii w X wieku i na początku XI wieku, czyli okres pierwszego osadnictwa i kształtowania się zrębów państwowości islandzkiej. Są najbardziej znanymi tworami literatury islandzkiej.

W Repton siły wikińskie uległy podziałowi. Część z Halfdanem na czele ruszyła, by najechać i plądrować ziemie Szkocji. Po tej wyprawie Halfdan powrócił do Nortumbrii, ziemia została podzielona między wikingów, którzy rozpoczęli zasiedlanie podbitego terytorium oraz gospodarowanie na roli. Reszta armii pod przywództwem Guthruma przemieściła się na południe i ponownie zaatakowała królestwo Alfreda.

Język duński (duń. dansk, det danske sprog) - język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, głównie w Danii i Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego i szwedzkiego.Ubba Ragnarsson (zm. IX wiek) – jeden z legendarnych wodzów wikingów, przywódca armii Danów, która w 865 najechała heptarchię Anglosasów na Wyspach Brytyjskich.

Inwazję wikingów ostatecznie zakończyła bitwa pod Edington, wygrana przez Wessex w 878. Dzięki temu zwycięstwu Alfred Wielki wyparł Skandynawów z granic swego państwa. W wyniku porażki Guthrum przyjął chrzest, zawarł pokój z Anglosasami i wycofał się do Anglii Wschodniej, gdzie założył własne państwo, którego królem został około 880. Następnie podpisał z królem anglosaskim traktat określający granice i relacje handlowe oraz sądowe między ich krajami. Wikingowie osiedlili się na podbitych terenach od Yorku do Wschodniej Anglii, tereny te zwane były jako Danelaw. To terytorium, zajmujące jedną trzecią Anglii, pozostało w ich rękach przez około pół wieku. W 886 Duńczycy utracili kontrolę nad Londynem na rzecz Anglosasów, zaś w latach 912–954 Wessexowi udało się ostatecznie odbić ziemie anglosaskie z rąk duńskich i pokonać ostatniego wikińskiego władcę Yorku, Eryka Krwawego Topora.

Wikingowie – skandynawscy wojownicy­­­­­, którzy od VIII wieku podejmowali dalekie wyprawy o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym.Chrzest – w chrześcijaństwie obrzęd nawrócenia i oczyszczenia z grzechów, mający postać sakramentalnego obmycia wodą, któremu towarzyszy słowo (Ef 5,26). Zgodnie z wiarą chrześcijańską obrzęd ten ma znaczenie wcielenia w Chrystusa jako ukrzyżowanego i zmartwychwstałego Pana i łączy z Ludem Bożym Nowego Przymierza. Typowy obrzęd chrztu w chrześcijaństwie sprawowany jest w imię Trójcy Świętej: Ojca i Syna i Ducha Świętego – na polecenie samego założyciela Chrystusa (Mt 18,18-20).

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Johnson ↓, ¶ „From AD793...”.
  2. Sałański ↓, ¶ „Otóż w latach...”, s. 4.
  3. The Great Heathen Army ↓, ¶ „However in 865...”.
  4. The Real Ragnar Lothbrok ↓, ¶ „Indeed, in 865...”.
  5. Lewis ↓, ¶ „Ivar and his...”.
  6. The Great Heathen Army ↓, ¶ „The sagas proclaim...”.
  7. Aella ↓.
  8. Sałański ↓, ¶ „Otóż w latach 60.”, s. 4.
  9. York, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-01-29].
  10. The Real Ragnar Lothbrok ↓, ¶ „What isn’t in...”.
  11. The Great Heathen Army ↓, ¶ „After wintering in...”.
  12. Hilder ↓, ¶ „York fell to...”.
  13. Lewis ↓, ¶ „After installing...”.
  14. The Great Heathen Army ↓, ¶ „From there...”.
  15. Lewis ↓, ¶ „Ivar apparently did...”.
  16. The Great Heathen Army ↓, ¶ „Ruled by Alfred...”.
  17. Longmate 2001 ↓, s. 97–98.
  18. Ethelred I, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-01-29].
  19. Alfred Wielki, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-02-08].
  20. Repton ↓, ¶ „A royally founded...”.
  21. Resolving Repton ↓, ¶ „There were more...”.
  22. The Great Heathen Army ↓, ¶ „It is here that...”.
  23. The Great Heathen Army ↓, ¶ „By 873 and...”.
  24. Guthrum, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-02-07].
  25. The Great Heathen Army ↓, ¶ „In the south...”.
  26. Danelaw, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-02-07].
  27. Johnson ↓, ¶ „Between AD 912...”.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Aella of Northumbria (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2021-01-29].
  • Josh Butler: The Great Heathen Army (ang.). Historic UK. [dostęp 2021-02-07].
  • Josh Butler: The Real Ragnar Lothbrok (ang.). Historic UK. [dostęp 2021-02-08].
  • Marie Hilder: Vikings of York (ang.). Historic UK. [dostęp 2021-02-08].
  • Ben Johnson: Invaders! Angles, Saxons and Vikings (ang.). Historic UK. [dostęp 2021-02-8].
  • Robert Lewis: Ivar the Boneless (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2021-01-29].
  • Norman Longmate: Defending the island: from Caesar to the Armada. London: Pimlico, 2001, s. 97-98. ISBN 0-7126-6711-3. (ang.)
  • Repton (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2021-01-29].
  • Resolving Repton (ang.). Current Archaeology, 2019-06-06. [dostęp 2021-02-08].
  • Marcin Sałański: Wikingowie i początki ich wypraw w VIII-IX w. – prawda i mity. histmag.org. [dostęp 2021-01-29].
  • Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.Anglosasi – tym mianem określa się rozmaite plemiona, wywodzące się z terenu obecnych Niemiec i Skandynawii, takie jak Anglowie, Sasi i Jutowie. Począwszy od V wieku plemiona te zasiedliły większą część Wysp Brytyjskich. Współczesny język angielski pochodzi od języka, którym Anglosasi posługiwali się 1500 lat temu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Nottingham – miasto w środkowej Anglii, w hrabstwie ceremonialnym Nottinghamshire, stolica regionu East Midlands, położone nad rzeką Trent. W samym mieście żyje około 270 tys. mieszkańców, a w otaczającej je konurbacji – 613 tys.
    Bjørn Jernside (Bjørn Żelaznoboki) – syn Ragnara Lodbroka, znany w połowie IX w. dowódca Wikingów z wypraw do Francji i na Morze Śródziemne; przez pewien czas w służbie Karola II Łysego.
    Ivar Ragnarsson, znany jako Ivar bez kości (Ivar inn beinlausi) – syn Ragnara Lodbroka, wódz wikiński (ur. ok. 794, zm. 872).
    Duńczycy (duń. danskere) – naród germański zamieszkujący głównie w Danii (około 5 mln) oraz w Niemczech (około 50 tys., większość w Szlezwiku), USA (według różnych danych od 320 tysięcy do 1,5 mln osób pochodzenia duńskiego), Kanadzie i Szwecji. Około 90% Duńczyków należy do kościoła ewangelicko-luterańskiego, ale niewielu z nich praktykuje. Posługują się językiem duńskim, jednym z języków skandynawskich.
    Edmund Męczennik (ur. ok. 840 w Amglii, zm. 20 listopada 869 lub 870 w Thetford) – król Anglii Wschodniej (East Anglia) od 855, męczennik, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego i prawosławnego.
    Kent – hrabstwo ceremonialne i niemetropolitalne w południowo-wschodniej Anglii, w regionie South East England, leżące nad Cieśniną Kaletańską i Morzem Północnym. Położone w bezpośredniej bliskości Londynu i zaliczane do tzw. Home Counties, jest zarazem hrabstwem położonym najbliżej kontynentalnej Europy.
    Królestwo Anglii Wschodniej (także Królestwo Wschodnich Anglów, ang. Kingdom of East Anglia, Kingdom of the East Angles; st. ang. Ēast Engla rīce) – założone około roku 520 przez przybyłych z Szlezwiku Anglów, było jednym z królestw heptarchii anglosaskiej. Przez krótki czas po zwycięstwie nad Nortumbrią około roku 616 było najpotężniejszym z królestw anglosaskich. Nie trwało to jednak długo, bowiem w przeciągu kolejnych czterdziestu zostało podporządkowane Mercjanom. W 870 roku podbite przez Duńczyków, którzy osiedlili się tam na stałe dziewięć lat później. W 917 roku przekazane Edwardowi Starszemu i inkorporowane do królestwa Anglii. Termin "Anglia Wschodnia" (ang. East Anglia) przetrwał w postaci nazwy geograficznej.

    Reklama