• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Warunkowanie instrumentalne



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Edward Lee Thorndike (ur. 31 sierpnia 1874, Williamsburg Massachusetts, zm. 9 sierpnia 1949, Montrose, New York) – psycholog amerykański.Procesy życiowe – czynności wspólne dla istot żywych. Dzięki nim można ustalić, że dany organizm jest istotą żywą.
    Procedury i narzędzia[ | edytuj kod]

    Do procesu kształtowania [zachowania] konieczna jest obecność konsekwencji, jakimi są wzmocnienia i kary występujące w zbieżności z danym zachowaniem. Występują również bodźce poprzedzające, które stanowią sygnał dla organizmu, by wykonać wcześniej wyuczoną reakcję. Kary i wzmocnienia wpływają na pojawienie się pożądanego zachowania.

    Warunkowanie klasyczne lub warunkowanie pawłowowskie (odkąd J. Konorski i S. Miller odkryli warunkowanie instrumentalne, czyli II typu, stosuje się także nazwę warunkowanie I typu) – forma uczenia się. Eksperymenty nad warunkowaniem przeprowadził jako pierwszy Iwan Pawłow. Stwierdził on, że podanie psu pokarmu do pyska wywołuje u niego wydzielanie śliny. Reakcję tę Pawłow nazwał odruchem lub reakcją bezwarunkową, ponieważ występuje ona bez uczenia się, w sposób niezmienny, utrwalony dziedzicznie; pokarm zaś jest bezwarunkowym bodźcem dla tej reakcji. Dzięki warunkowaniu klasycznemu można uzyskać reakcję wydzielania śliny na dowolny sygnał obojętny, wystarczy tylko regularnie go powtarzać w towarzystwie bodźca bezwarunkowego.Klatka Skinnera (ang. Skinner box) - urządzenie w formie skrzynki czy komory, którym Burrhus Frederic Skinner badał procesy warunkowania. Istnieje praktycznie nieskończona liczba możliwych wariantów skrzynki, jednak podstawowy schemat jest bardzo prosty: manipulandum (element "obsługiwany" przez badane zwierzę: guzik, dźwignia, przycisk, itp.) oraz przyrząd dostarczający wzmocnień (np. podajnik jedzenia). Dodatkowymi elementami mogą być projektory do prezentacji bodźców wzrokowych, czy też głośniki do prezentacji bodźców słuchowych.
  • Czynnik wzmacniający – każdy bodziec, którego pojawienie się w zbieżności z zachowaniem, zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się danej reakcji w przyszłości. Wzmocnienie oznacza podanie czynnika wzmacniającego po wystąpieniu danej reakcji.
  • Czynnik karzący – każdy bodziec, którego pojawienie się w zbieżności z zachowaniem, zmniejsza prawdopodobieństwo pojawienia się danej reakcji w przyszłości. Karanie oznacza podanie czynnika karzącego po wystąpieniu danej reakcji.
  • „Pozytywność“ i „negatywność“ to pojęcia odnoszące się do obecności bądź nieobecności bodźca apetytywnego lub awersyjnego.

    Warunkowanie, powstawanie odruchów warunkowych - prowadzona w warunkach laboratoryjnych (zubożonych), oparta na naturalnej właściwości uczenia się eksperymentalna metoda badania ośrodkowego układu nerwowego, jego funkcjonalnych właściwości, połączeń i dróg nerwowych, mechanizmów sterowania zachowaniem i funkcjonowaniem organów wewnętrznych. Jak ważne dla przeżycia organizmu jest w naturalnym środowisku uczenie się, może uświadomić doświadczenie białych badaczy Australii, dla których często jedynym ratunkiem okazywało się spotkanie miejscowych Aborygenów, którzy chociaż nie chodzili do szkoły świetnie wiedzieli jak zdobyć żywność i wodę.Edward C. Tolman (ur. 14 kwietnia 1886, zm. 19 listopada 1959) – psycholog amerykański, twórca koncepcji behawioryzmu celowościowego (neobehawioryzm).
  • Pozytywność – wiąże się z obecnością bodźca apetytywnego bądź awersyjnego
  • Negatywność – wiąże się z nieobecnością bodźca apetytywnego bądź awersyjnego
  • Dodatkową procedurą związaną z warunkowaniem sprawczym jest proces wygaszania reakcji.

  • Wygaszanie – pojawia się, gdy zaprzestanie się podawania wzmocnienia. W miarę coraz rzadszego podawania wzmocnień (negatywnych lub pozytywnych) reakcja systematycznie zaczyna wygasać, aż w końcu całkowicie zanika. W przypadku wzmacniania sporadycznego reakcja jest znacznie bardziej odporna na wygaszanie.
  • Cztery podstawowe konsekwencje warunkowania sprawczego:

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Wygaszanie lub wygasanie potocznie rozumiane jako proces odwrotny do warunkowania jest w rzeczywistości procesem zastąpienia jednego odruchu warunkowego drugim, o tym samym charakterze. Proces wygaszania nie przebiega identycznie jak pierwotne warunkowanie i zależy od dotychczasowego doświadczenia zwierzęcia (przeprowadzanych wcześniej eksperymentów). Załóżmy że psa nauczono na dźwięk dzwonka podnosić przednią łapę po czym podawano porcję jedzenia. Wystarczy zaprzestać podawania pokarmu a zwierzę po początkowo licznych podnoszeniach łapy (tak jakby się upewniało czy dobrze reakcję wykonało) zobojętnieje i na sygnał łapy już nie podniesie. Jest to wynik warunkowania negatywnego z zastosowaniem wygaszania ostrego. W kolejnych sesjach, zwłaszcza na ich początku, pies 1-2 razy podnosi łapę sprawdzając czy nie dostanie pokarmu, następnie (zależnie od możliwości) odwraca się i stara się zasnąć. W tym eksperymencie sygnał dzwonka staje się wtórnym (bo pierwotnie miał inne znaczenie) bodźcem negatywnym (hamulcowym) sygnalizującym brak jedzenia czego wynikiem jest zobojętnienie psa (hamulcowa reakcja warunkowa). W powyższej sytuacji nawet dobrze wygaszony odruch po podaniu wzmocnienia wraca do pierwotnej postaci, bez konieczności ponownego stosowania długiego warunkowania. Wygaszanie chroniczne, w którym bodźce negatywne nie są stosowane jako jedyne, daje o wiele ciekawsze wyniki głównie przez możliwość porównywania właściwości procesów warunkowania i wygaszania. Najpierw przeprowadza się warunkowanie (np.) pokarmowe na dwa różne bodźce np. dzwonek i bulgotanie (oba zawsze wzmacniane) oraz wprowadza jako nigdy niewzmacniane dwa kolejne sygnały np. dźwięk metronomu oraz gwizdek. Są to pierwotne pokarmowe bodźce hamulcowe bowiem wcześniej ich nie stosowano a eksperyment odbywa się w stanie napędu głodowego zwierzęcia. Po skończonym warunkowaniu badano ilość wydzielanej śliny w odpowiedzi na poszczególne bodźce występujące osobno oraz razem w różnych kombinacjach. Okazało się że dzwonek, bulgotanie oraz dzwonek + bulgotanie powodują jednakowe i znaczne wydzielanie śliny. Metronom, gwizdek oraz metronom + gwizdek nie stymulowały wydzielania śliny natomiast kombinacja bodźca wzmacnianego oraz niewzmacnianego wywoływały mniejsze wydzielanie śliny niż sam bodziec dodatni. Przy kombinacji bodziec negatywny + bodziec pozytywny psy często odmawiały przyjmowania pokarmu lub jadły go z mniejszą ochotą. Tak więc bodziec sygnalizujący „nic” ma w układzie nerwowym całkiem wymierne przełożenie na odruchy i zachowanie. Pierwotne znaczenie bodźca ma charakter dominujący, łatwo można je przywrócić a przy przewarunkowaniu ma wpływ na uzyskane w eksperymencie wyniki.

    1. Wzmocnienie pozytywne – polega na podaniu bodźca apetytywnego po danym zachowaniu, co zwiększa prawdopodobieństwo jego ponownego wystąpienia. Potocznie nazywane jest nagrodą.

    2. Wzmocnienie negatywne – polega na usunięciu bodźca awersyjnego po danym zachowaniu.

    3. Karanie pozytywne – polega na podaniu bodźca awersyjnego po danym zachowaniu, co zmniejsza prawdopodobieństwo jego ponownego wystąpienia.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Wzmocnienie, wzmocnienie pozytywne, wzmocnienie dodatnie to sytuacja (np. wyjście z klatki) lub bodziec pojawiający się w odruchu warunkowym klasycznym po bodźcu warunkowym, a w odruchu instrumentalnym po wymaganej w eksperymencie reakcji organizmu. Efektem wzmocnienia pozytywnego jest powstanie i podtrzymanie wyuczonej reakcji w odpowiedzi na bodźce warunkowe, rzadziej jej intensyfikacja (w fizjologicznym zakresie).

    4. Karanie negatywne – polega na odebraniu bodźca apetytywnego po danym zachowaniu.

    Inne pojęcia i procedury związane z warunkowaniem sprawczym[ | edytuj kod]

  • Warunkowanie ucieczki – rodzaj uczenia się, w którym zastosowanie ma wzmocnienie negatywne. Jest to nauka reakcji organizmu, która powoduje ustanie działania bodźca awersyjnego. Dla przykładu: osoba uczy się otwierać parasol podczas burzy by uniknąć nieprzyjemnego bodźca, jakim jest deszcz.
  • Warunkowanie unikania – drugi rodzaj uczenia się, w którym zastosowanie ma wzmocnienie negatywne. Jest to nauka reakcji przez organizm, która nastawiona jest na zapobieganie działania bodźca awersyjnego zanim się pojawi. Dla przykładu: samochód jest wyposażony w irytujący dźwięk przypominający o zapięciu pasów: by uniknąć dźwięku osoba uczy się je zapinać zanim pojawi się brzęczyk.
  • Rozkłady wzmacniania – różne reguły podawania wzmocnienia sporadycznych. Występują w dwóch formach: rozkłady stosunkowe oraz rozkłady interwałowe.
  • 1. Rozkłady stosunkowe

    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Warunkowanie wyższego rzędu zwane także warunkowaniem wyższego poziomu, warunkowaniem łańcuchowym lub sekwencyjnym - termin odnoszący się głównie do warunkowanie instrumentalnego w mniejszym stopniu warunkowania klasycznego.

    a) Rozkłady wzmacniania według stałych proporcji – wzmocnienie podaje się po wykonaniu przez osobę ustalonej liczby reakcji. Dla przykładu: można podawać wzmocnienie co 10 prawidłowo wykonanych reakcji.

    b) Rozkłady wzmacniania według zmiennych proporcji – wzmocnienie podaje się po pierwszej reakcji, która pojawi się po zmiennej liczbie reakcji, której średnia jest z góry ustalona. Taki rozkład wzmocnień daje najlepsze rezultaty – najszybsze tempo reagowania oraz największą odporność na wygaszanie. Przykładem tutaj mogą być wzmocnienia dostarczane przez gry hazardowe.

    Burrhus Frederic Skinner (ur. 20 marca 1904 w Susquehanna w stanie Pensylwania, zm. 18 sierpnia 1990) – amerykański psycholog, jeden z twórców i najważniejszych przedstawicieli behawioryzmu, rozwijał teorię warunkowania instrumentalnego.Uczenie się – proces poznawczy prowadzący do modyfikacji zachowania osobnika pod wpływem doświadczeń co zwykle zwiększa przystosowanie osobnika do otoczenia.

    2. Rozkłady interwałowe

    a) Rozkłady wzmacniania o stałych odstępach czasowych – wzmocnienie podaje się po pierwszej reakcji, która się pojawi po upływie ustalonego czasu od poprzedniego wzmocnienia. Dla przykładu: wzmocnienie może być podawane co 10 minut, reakcje występujące między tym czasem nie są wzmacniane. Zwykle powoduje niskie tempo reagowania.

    Jerzy Konorski (ur. 1 grudnia 1903 w Łodzi, zm. 14 listopada 1973 w Warszawie) – polski neurofizjolog, współodkrywca i badacz odruchów warunkowych II typu zwanych także instrumentalnymi.Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.

    b) Rozkłady wzmacniania o zmiennych odstępach czasowych – wzmocnienie podaje się po pierwszej reakcji, która pojawi się po upływie z góry ustalonej przeciętnej długości czasu od poprzedniego wzmocnienia. Przykładowo, odstęp czasowy można ustalić 30 sekundowy, następnie 3 minutowy a potem 1 minutowy.

  • Bodźce dyskryminacyjne – bodziec, który sygnalizuje wzmocnienie, oraz kiedy określone zachowanie przyniesie w rezultacie wzmocnienie pozytywne. Organizm uczy się w obecności jakich bodźców jego zachowanie będzie miało z danym prawdopodobieństwem określony wpływ na środowisko. Bodźce te sygnalizują warunki do pojawienia się, bądź nie danej reakcji. Przykładowo osoba nauczona reakcji na światło zielone oznaczające pozwolenie do jazdy, nie reaguje w ten sam sposób na każde światło, a jedynie na zielone.
  • Generalizacja – zjawisko, polegające na rozszerzaniu reakcji powstałej w wyniku warunkowania, na inne bodźce podobne do bodźca dyskryminacyjnego. Przykładowo: reakcja została uwarunkowana w obecności zielonego światła i występuje zarówno przy świetle jasnozielonym, jak i ciemnozielonym.
  • Wzorce związków między zachowaniem a wzmocnieniem[ | edytuj kod]

    Czyli ustalenie związków między reakcją, a zmianami w sytuacji, które następują po tej reakcji.

    Bodziec dyskryminacyjny zwany też bodźcem różnicującym to pojęcie z zakresu teorii warunkowania. Jego zastosowanie wynika stąd, że ze zwierzęciem trudno się porozumieć i np. wyjaśnić mu zasady oczekiwanego zachowania. Eksperymentatorowi zdaje się, że pies podczas warunkowania reaguje na światło (zaangażowane ośrodki wzrokowe) a on słyszy dźwięk klawisza (zaangażowane ośrodki słuchowe) włączającego to światło. Stąd reaguje tak samo na światło czerwone, zielone itd. Nawet jeśli nie ma dodatkowych, niezauważonych przez eksperymentatora bodźców, to psu może być obojętne jakiego koloru jest światło (psy nie widzą niektórych kolorów) i w którym miejscu się zapala. Takie zjawisko nazywamy generalizacją bodźca. Eksperymentator chcąc mieć pewność że zwierzę reaguje na ten i tylko ten bodziec np. światło koloru czerwonego musi go zróżnicować. W tym celu wzmacnia np. pokarmem tylko pożądaną reakcję i tylko na określony kolor światła, pozostałe kolory nie wzmacniane stają się bodźcami hamującymi (negatywnymi), na które reakcja odruchowa wygasa.Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Możliwe sposoby łączenia reakcji z czynnikami wzmacniającymi[ | edytuj kod]

    Wzmocnienia ciągłe jest to typ rozkładu wzmocnień, w którym wzmacnianie są wszystkie poprawne reakcje. Użyteczny sposób na początku procesu uczenie się, ponieważ pojawiająca się nagroda za poprawną reakcję i jej brak za niepoprawną są informacją zwrotną. Znajduje on też zastosowanie w procesie kształtowania- technika uczenia się sprawczego, która prowadzi do pojawienia się nowych zachowań, poprzez wzmacnianie reakcji podobnych do reakcji pożądanej (np. nauka czytania w szkole). Negatywną stroną tego rozkładu jest fakt, że każde, jednorazowe nienagrodzenie pozytywnej reakcji prowadzi do interpretacji, że jest ona reakcją niepoprawną. Ponadto wraz z coraz większym nasyceniem organizmu nagrodami maleje ich moc sprawcza. Wzmocnienia sporadyczne zwane także wzmocnieniem częściowym jest to typ rozkładu wzmocnienia, w którym wzmacnianie są niektóre, lecz nie wszystkie reakcje poprawne; stosowany, gdy pożądana reakcja została już dobrze wyuczona. Taki rozkład wzmocnień jest najskuteczniejszym sposobem na podtrzymania wyuczonych wcześniej zachowań. Jego zaletą jest odporność na wygaszanie, czyli proces, w którym wyuczona reakcja zostaje osłabiona ze względu na brak wzmocnień. Wzmocnienie sporadyczne może przebiegać w dwóch głównych formach: w rozkładzie stosunkowym i w rozkładzie interwałowym. Rozkład stosunkowy to taki program, w którym nagroda pojawia się po jakiejś liczbie poprawnych reakcji. Można wyróżnić dwie subkategorie w obrębie tego konstrukt: rozkłady wzmocnień według stałych proporcji, gdzie wzmocnienie pojawia się po pewnej niezmiennej liczbie poprawnych reakcji oraz rozkłady wzmocnień według zmiennych proporcji, gdzie liczba reakcji potrzebnych do uzyskania wzmocnienia zmienia się z próby na próbę. Drugą możliwą formą są rozkłady interwałowe, gdzie pojawianie się wzmocnienia zależy od czasu, jaki upłynął od ostatniego wzmocnienia. Istnieją dwie formy takiego rozkładu. Pierwszą z nich są rozkłady wzmocnienia o stałych odstępach czasowych, gdzie nagroda pojawia się po upływie stałego czasu. Drugą zaś są rozkłady wzmocnienia o zmiennych odstępach czasowych, w których wzmocnienie pojawia się po pewnym czasie, który zmienia się z próby na próbę.

    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.021 sek.