To jest dobry artykuł

Wang Mang

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wang Mang chiń. 王莽, (ur. 45 p.n.e. – zm. 6 października 23 n.e.) – cesarz Chin, panujący w latach 9–23 n.e.

Wu xing (chiń.: 五行; pinyin: wǔ xíng) – w tradycyjnej filozofii chińskiej pięć elementów budujących wszechświat.Han Yuandi, Yuan Di (漢元帝, 75 – 33 p.n.e.), cesarz chiński z dynastii Han w okresie 48 – 33 p.n.e.. Wprowadził konfucjanizm jako oficjalną filozofię do administracji chińskiej. Podobnie jak jego ojciec Xuan Di był wrażliwy na potrzeby swoich podwładnych. W czasie jego rządów pojawiły się jednak symptomy rosnącej korupcji w administracji, która doprowadziła w przyszłości do upadku dynastii Han.

Wang Mang był bratankiem cesarzowej Wang Zhengjun, żony cesarza Yuana (48 – 33 p.n.e.). To jej wpływom jako cesarzowej wdowy zawdzięczał on sprawowanie faktycznej władzy w państwie za panowania małoletnich Pingdi (1 p.n.e. – 6 n.e.) i Ruzi Yinga (6 – 9 n.e.). W 9 n.e. Wang Mang ogłosił się cesarzem, po czym próbował przeprowadzić szereg reform, m.in. administracji, systemu monetarnego, własności ziemi i monopoli państwowych. Były one w większości nieudane i nie poprawiły losu ludności, przyczyniając się natomiast do wzrostu ogólnego chaosu w cesarstwie. Zmiana biegu Huang He i związana z nią katastrofalna powódź doprowadziła do wybuchu powstania chłopskiego, w trakcie którego w 23 n.e. Wang Mang został zamordowany. W późniejszej oficjalnej historiografii został on sportretowany jako przykładowy uzurpator, jednak dzisiejsi historycy wiążą jego panowanie także z ponownym wprowadzeniem idei Mandatu Niebios, do której następnie odwoływały się wszystkie kolejne dynastie Chin.

Xiongnu (chiń.: 匈奴) – azjatycki lud koczowniczy i założona przez niego konfederacja koczowniczych plemion, u szczytu potęgi w II i I w. p.n.e. sprawująca zwierzchnictwo nad terenami dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii oraz Mongolii Wewnętrznej, Sinciangu i Gansu.Han Aidi, Ai Di (漢哀帝, 27 - 1 p.n.e.) - cesarz chiński z dynastii Han w okresie 7 - 1 p.n.e.. Syn brata cesarza Chengdi, który zmarł nie pozostawiając męskiego potomka. Początkowo był postrzegany jako cesarz, który może zrobić dużo dobrego dla rozwoju Chin, jednakże ze względu na wpływ swojej babki Fu oraz związane z tym wewnętrzne tarcia na dworze, nie udało mu się opanować korupcji w administracji, co spowodowało pogłębienie się zapaści dynastii Han. W wyniku żądań swojej babki doprowadził do jedynej sytuacji w historii Chin, kiedy aż 4 kobiety posiadały tytuł cesarzowej wdowy, były to :

Droga do władzy[ | edytuj kod]

Wang Mang był synem Wang Wena, który był bratem cesarzowej Wang Zhengjun, żony cesarza Yuana (48 – 33 p.n.e.) Wang Wen zmarł w stosunkowo młodym wieku, tak że nie zdążył zostać markizem (hou) wraz z innymi braćmi cesarzowej. Pomimo śmierci ojca, Wang Mang otrzymał solidne konfucjańskie wykształcenie, podczas którego ujawniło się jego zamiłowanie do nauki. W 22 p.n.e. przez kilka miesięcy asystował przy swoim umierającym wuju Wang Fengu, który był wówczas regentem. Na jego przedśmiertną prośbę Wang Mang otrzymał dowództwo w Armii Północnej i został doradcą cesarza. Później otrzymał także tytuł dowódcy kawalerii, doradcy pałacu i sługi pałacu. 12 czerwca 16 p.n.e. Wang Mang został markizem Xindu. Już wtedy jawił się on jako człowiek wszechstronnie uzdolniony, o szerokich zainteresowaniach i umiejętności zdobywania zwolenników.

Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek. Chengdi (漢成帝, 51 – 7 p.n.e.), cesarz chiński z dynastii Han w okresie 33 – 7 p.n.e.. Syn cesarza Yuandi i cesarzowej Wang. W trakcie rządów pozostawał pod silnym wpływem matki co spowodowało wzmocnienie wpływów rodu Wang i osłabienie dynastii Han. Jego pierwszą żona była Xu, z rodu wywodzącego się od pierwszej żony cesarza Xuan Di, Xu Pingjun. Jednakże ze względu na brak dzieci, matka w trosce o ciągłość dynastii, zachęcała syna do posiadania konkubin. Około roku 19 p.n.e. Cheng Di odsunął Xu i faworyzował siostry Zhao – Zhao Feiyan i Zhao Hede. Mimo tych wszystkich zabiegów pozostał bezdzietny, i po niespodziewanej śmierci (jedna z teorii głosi ze po przedawkowaniu afrodyzjaków podanych przez Zhao Hede), tron objął jego bratanek, książę Liu Xin.

W 8 p.n.e. Wang Gen, czwarty z kolei regent z rodziny Wang, zrezygnował ze swojego urzędu. Wszyscy wcześniejsi regenci z rodziny Wang należeli do pokolenia długowiecznej cesarzowej wdowy Wang Zhengjun. Koniecznym stało się wówczas sięgnięcie do następnej generacji rodziny Wang. Wang Mang wydawał się jej najzdolniejszym i najbardziej doświadczonym politycznie przedstawicielem, nic więc dziwnego, że na początku 7 p.n.e. to on został regentem. 17 kwietnia 7 p.n.e. zmarł cesarz Cheng (33 – 7 p.n.e.), syn Wang Zhengjun i nowym cesarzem został jego kuzyn Ai (7 – 1 p.n.e.). Był on zdecydowany rządzić samodzielnie, a do osłabienia wpływów rodziny Wang dążyły także rodzina jego matki, Ding i babki, Fu. W tej sytuacji Wang Mang został zmuszony do rezygnacji, która najpierw została taktownie odrzucona, ale za drugim razem, 27 sierpnia 7 p.n.e., przyjęta. Wang Mang wycofał się do swojej rezydencji w stolicy, jednak w lecie 5 p.n.e. został zmuszony do jej opuszczenia i zamieszkania na terenie swojego markizatu.

Komanderia (chiń.: 郡; pinyin: jùn) – historyczna jednostka administracyjna w Chinach. W czasach dynastii Zhou komanderie były jednostkami poniżej powiatów (xian, 縣). Podczas reform przeprowadzonych w państwie Qin przez Shang Yanga (IV w. p.n.e.) hierarchię odwrócono i będące odtąd jednostkami niższego szczebla powiaty łączono w komanderie. System ten wprowadził później w zjednoczonym państwie pierwszy cesarz, Qin Shi Huang, dzieląc Chiny na 36 komanderii (liczba ta wzrosła później na skutek ekspansji cesarstwa na południe). Na czele komanderii stało dwóch urzędników, wojskowy i cywilny, których praca była koordynowana przez podlegającego bezpośrednio dworowi cenzora.Ery chińskie (chiń. upr.: 年号; chiń. trad.: 年號; pinyin: niánhào; dosł. „zawołanie roczne”) - chiński system pomiaru czasu, dzielący panowanie konkretnego władcy na kilkuletnie okresy o różnych nazwach, czyli właśnie ery.

Mimo wygnania, Wang Mang zachował wpływy w stolicy dzięki swoim zwolennikom, którzy w 2 p.n.e. uzyskali od Aidi zgodę na jego powrót. Miał on prowadzić ciche życie, z dala od dworu. Jednak 15 sierpnia 1 p.n.e. Aidi zmarł. Nie pozostawił on po sobie syna ani nie wyznaczył oficjalnie następcy, chociaż na łożu śmierci przekazał cesarskie pieczęcie swojemu faworytowi, Dong Xianowi. Ponieważ w 5 p.n.e. zmarła matka cesarza, a 2 p.n.e. jego babka, jedyną osobą władną do rozwiązania konstytucyjnego kryzysu była znowu najstarsza cesarzowa wdowa Wang. Cesarskie pieczęcie zostały zabrane Dong Xianowi natychmiast po śmierci Aidi i jeszcze tego samego dnia Wang Mang został wezwany do pałacu. Poradził on Wang Zhengjun, żeby pozbawiła Dong Xiana jego urzędów i tytułów. Tak istotnie się stało 16 sierpnia i Dong Xian popełnił samobójstwo. Następnego dnia Wang Mang został regentem. Oczywistym kandydatem na cesarza był ostatni żyjący potomek Yuandi, Liu Jizi, który został cesarzem 17 października, i przeszedł do historii jako Pingdi (1 p.n.e. – 6 n.e.). Z punktu widzenia Wang Manga okolicznością nader korzystną był fakt że nowy władca urodził się zaledwie w 9 p.n.e., w momencie wstąpienia na tron był zatem dzieckiem.

Shangdi (chiń.: 上帝; pinyin: Shàngdì; dosł. „Najwyższy Przodek, Najwyższy Władca”) – w mitologii chińskiej najwyższy i najważniejszy bóg, stwórca, uważany za personifikację Nieba (Tian).Sinciang (chiń. Xinjiang, wym. [ɕínt͡ɕjɑ́ŋ]; pełna nazwa: Region Autonomiczny Sinciang-Ujgur, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni) – region autonomiczny w Chinach. Jest to duży, rzadko zaludniony obszar, będący ok. 1/6 częścią terytorium kraju. Sinciang sąsiaduje z Tybetem od południa, z prowincjami Qinghai i Gansu od południowego wschodu, z Mongolią od wschodu, Rosją od północy, a Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem oraz kontrolowanymi przez Indie obszarami Kaszmiru od zachodu. Region Sinciang obejmuje większą część Aksai Chin – obszaru, który Indie uznają za część stanu Dżammu i Kaszmir.

Podczas nominalnych rządów Pingdi władza Wang Manga znacznie wzrosła. Obsadził on najważniejsze stanowiska swoimi zwolennikami i cieszył się autentyczną popularnością wśród urzędników i uczonych. Udało mu się podnieść poziom prowincjonalnych szkół, rozbudować Akademię, zbudować nową drogę poprzez pasma gór, łączącą dolinę rzeki Wei z Syczuanem oraz zapewnić pokój na granicach. W 5 n.e. w stolicy zorganizowano konferencję na temat tekstów klasycznych, astronomii-astrologii i przepowiadania. W 1 n.e. Wang Mang otrzymał tytuł Księcia Zapewniającego Pokój Hanom (An Han Gong). Termin „Gong” (Książę) nie był dotąd używany w czasach cesarstwa, a jego przyjęcie oznaczało nawiązanie przez Wang Manga do słynnego Księcia Zhou. Jest rzeczą znamienną, że Wang Mang nie dopuścił do tego, aby Pingdi odwiedzała jego matka z rodu Wei i starał się trzymać z dala od dworu także pozostałych jego członków. Kiedy jego własny syn, Wang Yu, spróbował doprowadzić do spotkania dziecka z matką, Wang Mang nie zawahał się przed skazaniem go na śmierć. Ten sam los spotkał także wielu członków rodu Wei, chociaż matkę Pingdi pozostawiono przy życiu i formalnie cieszyła się wszystkimi zwyczajowymi zaszczytami. 16 marca 4 n.e. kilkuletnia córka Wang Manga została cesarzową. Pingdi zmarł jednak 3 lutego 6 n.e. Tradycyjna historiografia przypisywała Wang Mangowi otrucie cesarza, należy jednak zauważyć, że w tym momencie nie leżało to w jego interesie. Jako teść małoletniego cesarza i prawdopodobny dziadek jego następcy mógł on ze spokojem patrzeć w przyszłość, która wydawała się na całe lata zabezpieczona przed utratą rzeczywistej władzy. Śmierć Pingdi spowodowała że stanął on przed zadaniem ponownego zabezpieczenia swoich wpływów na nowej podstawie, bez zwrócenia cesarskiego rodu przeciwko sobie.

Księga Późniejszych Hanów – dzieło historyczne opisujące dzieje Późnej (Wschodniej) dynastii Han (25.n.e. - 220 n.e.), zaliczane do oficjalnego zbioru Dwudziestu Czterech Historii.Dynastia Qin (chiń. upr.: 秦朝; chiń. trad.: 秦朝; pinyin: Qín Cháo; Wade-Giles: Ch’in Ch’ao) – pierwsza dynastia zjednoczonego Cesarstwa Chińskiego, założona w 221 r. p.n.e. przez Pierwszego Cesarza (który dokonał zjednoczenia). Aczkolwiek krótkotrwała, stworzyła silny, scentralizowany aparat państwowy, oparty na ujednoliconym prawie, pieniądzu i służbie administracyjnej. Obalona na skutek ludowego powstania w roku 206 p.n.e., ale zwycięzcy wykorzystali osiągnięcia państwowości Qin, by na tej podstawie zbudować długotrwałą i potężną dynastię Han.

Pingdi był ostatnim żyjącym potomkiem Yuandi, co spowodowało konieczność wyboru cesarza spośród potomków jego poprzednika, Xuandi. Było wśród nich pięciu królów (Wang) i blisko pięćdziesięciu markizów. Wybór dorosłej i kompetentnej osoby ograniczyłby wpływy Wang Manga, z tego też powodu wybrał on najmłodszego kandydata, praprawnuka Xuandi, urodzonego w 5, Liu Yinga, który przeszedł do historii jako Ruzi Ying (6 – 9). Nie został on oficjalnie cesarzem, lecz 17 kwietnia 6 ogłoszono go następcą tronu. Mocą formalnego edyktu cesarzowej wdowy Wang Wang Mang został najpierw regentem, a potem „pełniącym obowiązki cesarza”, przy czym odwołano się tutaj do roli, jaką Książę Zhou pełnił niegdyś przy nieletnim królu Chengu. W ten sposób Wang Mang wyraźnie jednak dał do zrozumienia, że zamierza zachować swoją władzę, co musiało spotkać się ze sprzeciwem rodu cesarskiego. Już w maju lub czerwcu tego samego roku jeden z markizów próbował zaatakować stolicę swojej komanderii, nie tylko jednak został pokonany, lecz jego krewni przedłożyli memoriał przepraszający za ten akt. Rebelie dwóch kolejnych markizów miały jeszcze mniejsze znaczenie. Poważniejszy charakter miało powstanie wzniecone w centralnej części Wielkiej Równiny przez Zhai Yi, który był synem Zhai Fangjina, kanclerza cesarza Chenga. Ogłosił on cesarzem członka rodu cesarskiego, ustanowił własną administrację oraz oskarżył Wang Manga o otrucie Pingdi. Druga rebelia wybuchła w pobliżu stolicy. Dzięki energicznym działaniom Wang Manga, w skład których wchodziła także proklamacja zawierająca oświadczenie, że odda on władzę wraz z dojściem następcy tronu do pełnoletniości, w ciągu trzech miesięcy bunty zostały stłumione. Od tej pory Wang Mang nie spotkał się z poważniejszą opozycją.

Liu Xin (ur. ok. 46 p.n.e., zm. 23 n.e.) – chiński uczony, historyk i astronom, działający w okresie rządów Wang Manga.Liu Yan chiń. 劉縯, (imię publiczne Bosheng, chiń. 伯升) (? - zm. lipiec 23 n.e.) - przywódca buntu przeciwko Wang Mangowi, starszy brat cesarza Guangwu.

Łatwość z jaką Wang Mang rozprawił się z rebeliantami i akceptacja jego posunięć przez praktycznie wszystkich urzędników musiały prowadzić do wniosku, że zdemoralizowany ród cesarski utracił jakiekolwiek poparcie. W tej sytuacji Wang Mang powziął kroki mające na celu przejęcie pełni władzy, odwołał się przy tym do koncepcji Mandatu Niebios, która związana była z dynastią Zhou. Teoria ta pojawiła się ponownie wśród elit rządzących pod koniec Zachodniej dynastii Han, przy czym łączono ją z teorią pięciu elementów (wu xing) – drewna, ognia, ziemi, metalu i wody, które miały kolejno dominować w świecie natury. Każda z dynastii panowała dzięki sile jednego z elementów i była skazana na upadek, identyczny z utratą Mandatu, wraz z jej wygaśnięciem i przejściem do następnej fazy. Teraz Wang Mang musiał udowodnić że Mandat Niebios, jaki przysługiwał dynastii Han, wygasł, czyli związany z nią element ognia powinien ustąpić elementowi ziemi. Ponieważ zaś Wang Mang miał wywodzić się od Żółtego Cesarza, którego kolorem była żółć, odpowiadająca ziemi, wraz z nadejściem jej fazy przyszedł czas na jego władzę. Szereg omenów miał potwierdzić ten fakt. A zatem pomiędzy 6 a 8 n.e. odkryto kamień z imieniem Wang Manga, we śnie ukazał się mu wysłannik Nieba, spontanicznie wytrysnęło przed nim źródło, znaleziono także kamiennego wołu (a wół jest zwierzęciem, któremu odpowiada ziemia) oraz brązową szkatułkę z dwoma zapisanym kopertami. Za każdym razem przekaz był ten sam: Wang Mang powinien zostać cesarzem. Po tej propagandowej kampanii, Wang Mang 10 stycznia 9 n.e. ogłosił koniec rządów dynastii Han i wstąpił na tron jako pierwszy cesarz dynastii Xin (chiń. 新朝; pinyin Xīn Cháo; dosł. „Nowa Dynastia”). Ruzi Ying został pozbawiony swojego tytułu i trzymany w odosobnieniu poślubił potem wnuczkę Wang Manga.

Wudi (chiń. upr.: 汉武帝; chiń. trad.: 漢武帝; pinyin: Hàn Wǔdì; dosł. Cesarz Waleczny; ur. 156, zm. 87 p.n.e.) – cesarz chiński z dynastii Han panujący w okresie 141-87 p.n.e..Żywioły, elementy, pierwiastki – redukcjonistyczna koncepcja filozoficzna, według której świat materialny (Wszechświat) składa się z kilku podstawowych pierwiastków. Różne proporcje w jakich występują one w różnych obiektach i substancjach ma odpowiadać za złożoność świata materialnego, a sposoby, w jaki reagują one ze sobą, mają wyjaśniać przemiany w tym świecie. Teorie elementów były popularne w wielu starożytnych kulturach.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.
Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.
International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.
Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.
Księga Hanów, chiń. 汉书 (zwana także Księgą Wcześniejszych Hanów) – dzieło historyczne opisujące dzieje Wczesnej (Zachodniej) dynastii Han (206 p.n.e. - 25 n.e.), wraz z "Zapiskami historyka" stanowiące model dla całej późniejszej tradycyjnej historiografii chińskiej. Jest jednocześnie najstarszym źródłem historycznym zawierającym informacje o Japonii.
Dynastia Zhou (chiń.: 周朝; pinyin: Zhōu Cháo; pol.: czou) – dynastia rządząca Chinami w latach od ok. 1045 do 256 r. p.n.e., po okresie Shang, a przed powstaniem cesarstwa Qin. Była to najdłużej panująca dynastia w historii Chin, aczkolwiek realną władzę sprawowała tylko w pierwszym okresie tzw. Zachodniej Dynastii Zhou, tj. do 770 r. p.n.e. W drugim okresie, tzw. Wschodniej dynastii Zhou, jej rządy cechowała rosnąca rola feudałów, którzy w Okresie Wiosen i Jesieni doprowadzili do rozbicia dzielnicowego na ponad 100 małych państewek. W końcowych latach panowania Zhou nasiliły się tendencje unifikacyjne, które doprowadziły do zjednoczenia Chin na drodze podboju przez państwo Qin.
Han Jingdi (漢景帝, 188 – 141 p.n.e.), cesarz Chin dynastii Han. Syn cesarza Wen Di i cesarzowej Dou. Kontynuował politykę wewnętrzną swego ojca polegającą na łagodzeniu prawa:

Reklama