Ural

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ural (ros. Урал) – łańcuch górski w Rosji, którym biegnie umowna granica między Europą a Azją.

Kungur – miasto w Rosji, w Kraju Permskim, w pobliżu ujścia Irenia i Szakwy do Syłwy (dorzecze Kamy). Miejscowość założono w 1663 r., prawa miejskie nadano w 1781 r. Około 68 tys. mieszkańców (2006).Park Narodowy „Jugyd Wa” (ros. Национальный парк «Югыд Ва») – rosyjski park narodowy położony na terenach zaliczanych do tzw. Uralu Północnego.

Charakterystyka[ | edytuj kod]

Łańcuch górski o rozciągłości południkowej od Morza Karskiego (Zatoka Bajdaracka) na północy do środkowego odcinka rzeki Ural na południu, tuż przy granicy Rosji z Kazachstanem. Długość łańcucha wynosi 2100 km, szerokość 40–150 km. Najwyższym szczytem jest Narodnaja o wysokości 1895 m n.p.m.

Wielki Syrt (ros.: Общий Сырт, Obszczij Syrt; kaz.: Жалпы Сырт, Żałpy Syrt) – wyżyna w południowo-wschodniej Rosji europejskiej i częściowo w Kazachstanie.Granica Europa – Azja – linia podziału Eurazji na Europę i Azję. Granica ta jest i zawsze była umowna, w dużym przybliżeniu łączy ona Morze Czarne i Morze Karskie.

Ural jest fałdowym górotworem hercyńskim. Wyższe partie zbudowane są głównie ze skał metamorficznych i magmowych (gnejsy, kwarcyty, łupki krystaliczne). Niższe warstwy tworzą skały osadowe.

Ural z podziałem na strefy

Podział Uralu[ | edytuj kod]

  • Ural Polarny – od Zatoki Bajdarackiej do źródeł rzeki Chułgi; bardzo wąski łańcuch o rzeźbie alpejskiej i wysokości do 1472 m n.p.m. (Pajer)
  • Ural Subpolarnylasotundra i tundra, w najwyższych partiach gór rzeźba alpejska i małe lodowce, wysokość do 1895 m (Narodnaja – najwyższy szczyt Uralu)
  • Ural Północny – tworzy liczne równoległe pasma o zaokrąglonych szczytach, wysokość do 1617 m n.p.m. (Tełpoziz)
  • Ural Środkowy – do rzeki Ufy; mocno spłaszczony i obniżony, wysokość do 993 m n.p.m. (Srednij Basieg)
  • Ural Południowy – do rzeki Ural; rozległy masyw z licznymi południkowymi pasmami o wysokości do 1640 m n.p.m. (Jamantau ).
  • Zachodnie stoki i pogórze Uralu nazywane jest Poduralem, a wschodnie – Zauralem.

    Ural Polarny (ros. Поля́рный Ура́л) – najbardziej na północ wysunięta część łańcucha górskiego Ural w Rosji. Stanowi fragment umownej granicy między Europą i Azją. Ciągnie się z północnego wschodu na południowy zachód, od Zatoki Bajdareckiej do górnego biegu rzeki Chułga, za którą znajduje się Ural Subpolarny. Długość tej części Uralu wynosi 380 km. Jej szerokość od 5–7 km w pobliżu szczytu Konstantinow Kameń (462 m) w pobliżu Zatoki Bajdareckiej (od szczytu odchodzi na pólnocny zachód pasmo Paj-Choj) do 125 km (w rejonie pasma Enganepe). Magnetyt – minerał z gromady tlenków, zaliczany do grupy spineli (żelazowych). Należy do minerałów bardzo pospolitych i wyjątkowo szeroko rozpowszechnionych.

    Ural oddziela Nizinę Wschodnioeuropejską na zachodzie od Niziny Zachodniosyberyjskiej na wschodzie.

    Północnym przedłużeniem Uralu są wzgórza Paj-Choj (według niektórych źródeł stanowią najbardziej na północ wysuniętą część Uralu). Południowy Ural graniczy z wyżyną Wielki Syrt (Obszczyj Syrt) na zachodzie i z Płaskowyżem Turgajskim na wschodzie. Południowe przedłużenie Uralu stanowią niskie góry – Mugodżary, a dalej na południe – płaskowyż Ustiurt.

    Ustiurt (kaz.: Үстірт, Üstyrt; uzb.: Ustyurt platosi; karakałp.: Үстирт, U’stirt; turkm.: Üstýurt platosy; ros.: плато Устюрт, płato Ustiurt) – płaskowyż w zachodnim Kazachstanie, Uzbekistanie i częściowo Turkmenistanie, położony między zapadliskami między półwyspem Mangystau a Jeziorem Aralskim i deltą Amu-darii. Obejmuje powierzchnię ok. 200 tys. km² i wznosi się średnio na wysokość 150–200 m n.p.m. Najwyżej położony punkt osiąga 370 m n.p.m. Płaskowyż obniża się gwałtownie ku otaczającym nizinom i zapadliskom tworząc urwiste, wysokie na 60–350 m krawędzie, tzw. czinki. Zbudowany jest głównie z wapieni i innych skał osadowych. Lekko falista równina pokryta jest półpustynną roślinnością piołunowo-słonoroślową.Ural Subpolarny (ros. Приполярный Урал) – najwyższa część łańcucha górskiego Ural w Rosji. Stanowi fragment umownej granicy między Europą i Azją. Ciągnie się z północnego wschodu na południowy zachód, od górnego biegu rzeki Chułga, za która znajduje się Ural Polarny, do źródeł rzeki Peczora, za którą znajduje się Ural Północny.

    Historia[ | edytuj kod]

    Ponieważ kupcy z Bliskiego Wschodu handlowali z Baszkirami i innymi ludami zamieszkującymi zachodnie stoki Uralu aż po Wielki Perm, co najmniej od X wieku średniowieczni geografowie z Bliskiego Wschodu wiedzieli o istnieniu tego pasma górskiego, rozciągającego się po Ocean Arktyczny na północy. Pierwszą ruską wzmiankę o górach na wschód od Niziny Wschodnioeuropejskiej zawiera Kronika Pierwotna, w której opisana jest wyprawa Nowogrodzian do górnego biegu Peczory w 1096 roku. W ciągu następnych kilku stuleci Nowogrodzianie zajmowali się handlem futrami i pobierali daniny z Jugry i Wielkiego Permu, powoli rozszerzając swoją działalność na południe. Pierwsze wzmianki o rzekach Chusowaja i Biełaja pojawiły się w kronikach odpowiednio w 1396 i 1468 roku. W 1430 r. nad rzeką Kamą u podnóża Uralu założono miasto Solikamsk (Kama Salt), gdzie w otwartych warzelniach produkowano sól. W 1472 r. Iwan III moskiewski zdobył Perm, Peczorę i Jugrę od upadającej Republiki Nowogrodzkiej. Dzięki wyprawom na Ural w latach 1483 i 1499–1500 Moskwie udało się całkowicie podporządkować Jugrę.

    Chanat Kazański - państwo z ośrodkiem w Kazaniu powstałe około połowy XV wieku w wyniku rozpadu Złotej Ordy, w 1552 roku podbite przez Wielkie Księstwo Moskiewskie.Nikiel (Ni, łac. niccolum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Został odkryty w roku 1751 przez szwedzkiego chemika, Axela Cronstedta. W 1804 r. otrzymano go po raz pierwszy w stanie czystym. Przed naszą erą był używany w stopach z miedzią i cynkiem.

    Mniej więcej w tym samym czasie, na początku XVI wieku, polski geograf Maciej z Miechowa we wpływowym Tractatus de duabus Sarmatiis (1517) dowodził, że w Europie Wschodniej w ogóle nie ma gór, podważając punkt widzenia niektórych autorów klasycznego antyku, popularny w okresie renesansu. Gdy Sigismund von Herberstein w Uwagach o Sprawach Moskiewskich (1549) podał za źródłami rosyjskimi, że za Peczorą znajdują się góry i utożsamił je z Górami Ryfskimi i Hyperborejczykami starożytnych autorów, istnienie Uralu, a przynajmniej jego północnej części, utrwaliło się w geografii zachodniej. Ural Środkowy i Południowy były jeszcze w dużej mierze niedostępne i nieznane geografom rosyjskim i zachodnioeuropejskim.

    Perm (t. Wielki Perm, ros. Пермь, Пермь Великая) – kraina historyczna w północnej Rosji przeduralskiej, między Peczorą, Wyczegdą i Kamą a Uralem. Etymologia nazwy jest niejasna, najczęściej wywodzi się ją od komijskiego parma – "wzgórze".Maciej Miechowita, także Maciej z Miechowa i Matthias de Miechow, właściwie Maciej Karpiga (ur. 1457, zm. 8 września 1523) – polski lekarz, pisarz medyczny, historyk, geograf, profesor Akademii Krakowskiej, ksiądz kanonik krakowski, alchemik i astrolog, w 1523 radny miasta Krakowa.

    W latach pięćdziesiątych XV wieku, po pokonaniu przez carat rosyjski Chanatu Kazańskiego i stopniowej aneksji ziem Baszkirów, Rosjanie dotarli do południowej części łańcucha górskiego. W 1574 roku założyli Ufę. Górny bieg Kamy i Czusowej na Środkowym Uralu, wciąż niezbadane, a także część Transuralii, która wciąż znajdowała się w rękach chanatu syberyjskiego, zostały przyznane Stroganowom kilkoma dekretami cara w latach 1558–1574. Ziemie Stroganowów stanowiły bazę wypadową do wkroczenia Jermaka na Syberię. Około 1581 r. Jermak przeprawił się przez Ural z Czusowaja do Tagilu. W 1597 roku zbudowano drogę Babinowa przez Ural z Solikamska do doliny Tury, gdzie w 1598 roku założono miasto Wierchoturie (Górna Tura). Wkrótce potem założono tam urząd celny, a droga ta na długi czas stała się jedynym legalnym połączeniem między europejską Rosją a Syberią. W 1648 roku u zachodnich podnóży Środkowego Uralu zostało założone miasto Kungur. W XVII wieku odkryto na Uralu pierwsze złoża rud żelaza i miedzi, miki, kamieni szlachetnych i innych minerałów.

    Łańcuch górski – teren górski o równolegle ułożonych pasmach wraz z kotlinami i przylegającymi doń pogórzami.Morze Karskie (rus. Карское море) – część Oceanu Arktycznego u północnych wybrzeży Azji, między wyspami Nowej Ziemi i archipelagami Ziemi Franciszka Józefa i Ziemi Północnej. Jest to morze szelfowe. Można spotkać się z nazwą Arktycznego Morza Śródziemnego. Od zachodu Morze Karskie łączy się z Morzem Barentsa za pośrednictwem kilku cieśnin: Karskie Wrota, Jugorski Szar, Matoczkin Szar. Od wschodu z Morzem Łaptiewów głównie przez Cieśniny: Wilkickiego, Szokalskiego i Armii Czerwonej. Do Morza Karskiego wpadają duże syberyjskie rzeki: Ob i Jenisej, także rzeka Taz.

    Powstawały huty żelaza i miedzi, szczególnie szybko za panowania Piotra I. W latach 1720–1722 zlecił on Wasilijowi Tatiszczewowi nadzorowanie i rozwój górnictwa i hutnictwa na Uralu. Tatiszczew zaproponował budowę nowej fabryki hutniczej miedzi w Jegorczyku, która miała stać się rdzeniem miasta Perm, oraz nowej fabryki hutniczej żelaza na Isecie, która w momencie budowy miała być największą na świecie i dać początek miastu Jekaterynburg. Obie fabryki zostały założone przez następcę Tatiszczewa, Georga Wilhelma de Gennina, w 1723 roku. Tatiszczew powrócił na rozkaz cesarzowej Anny, by w latach 1734–1737 zastąpić Gennina. Transport produktów hutniczych na rynki europejskiej Rosji wymagał budowy Drogi Syberyjskiej z Jekaterynburga przez Ural do Kunguru i Jegorszczyzny (Perm) i dalej do Moskwy, która została ukończona w 1763 r., zastępując drogę Babinowa. W 1745 roku w Bieriozowskoje odkryto złoto, a później w innych złożach. Wydobywa się je od 1747 roku.

    Strefa Klimatów umiarkowanych – w klasyfikacji klimatów Wincentego Okołowicza jest to jedna z pięciu głównych stref klimatycznych. Obejmuje rozległą strefę klimatycznaą, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Roczne amplitudy temperatur od około 20 °C w klimatach morskich do 45 °C w skrajnie kontynentalnych. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima, często z opadami śniegu).Łupki krystaliczne lub łupki metamorficzne - skały metamorficzne powstałe w warunkach metamorfizmu regionalnego pod wpływem ciśnienia kierunkowego wywołanego ruchami górotwórczymi. Cechują się: lineacją, foliacją oraz niektóre laminacją. Typowe łupki krystaliczne odznaczają się wyraźną foliacją dzięki czemu dzielą się na równoległościenne cienkie płytki w zależności od zawartości dominującego w nich minerału. Łupki krystaliczne dzieli się na: amfibolowe, kwarcytowe, epidotowe, łyszczykowe,chlorytowe,talkowe. Do grupy łupków często zalicza się utwory metamorficzne:gnejsy i amfibolity, które posiadają mniejszą foliację. Łupki krystaliczne występują w skorupie ziemskiej w obszarach, gdzie miały miejsce ruchy górotwórcze. Łupki mają zastosowanie w gospodarce np. łupki kwarcytowe jako materiał ogniotrwały, łupki talkowe jako materiał izolacyjny i kwasoodporny.

    Pierwsze obszerne badania geograficzne Uralu zostały ukończone na początku XVIII wieku przez rosyjskiego historyka i geografa Wasilija Tatiszczewa na polecenie Piotra I. Wcześniej, w XVII wieku, odkryto w górach bogate złoża rud, a ich systematyczne wydobycie rozpoczęło się na początku XVIII wieku, przekształcając ostatecznie region w największe zaplecze mineralne Rosji.

    Hyperborea (greka: Ὑπερβόρεοι) – w mitologii greckiej legendarna kraina, która miała znajdować się daleko na nieokreślonej północy, za siedzibą wiatru północnego – Boreasza. Była to w wierzeniach Greków kraina wiecznej szczęśliwości, coś w rodzaju raju na ziemi, o błogosławionym klimacie, dającym bez wysiłku wszystko, co trzeba. Jej mieszkańcy, Hiperborejczycy, prowadzili beztroskie i szczęśliwe życie, wolne od chorób i cierpień, a nasyciwszy się nim, odbierali je sobie skacząc ze skały w morze.Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe, ret. Alps) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

    Jeden z pierwszych naukowych opisów został opublikowany w latach 1770-71. W ciągu następnego stulecia region ten był badany przez geologów Aleksandra Karpińskiego, Rodericka Murchisona i Alexandra Keyserlinga, botanika Porfirego Kryłowa, zoologa Leonida Sabanejewa, paleontologa Édouarda de Verneuila i przyrodnika Alexandra von Humboldta. W 1845 r. Murchison, który według Encyklopedii Britannica „w 1841 r. sporządził pierwszą mapę geologiczną Uralu” opublikował wraz z de Verneuilem i Keyserlingiem Geologię Rosji w Europie i na Uralu.

    Step (z ukr. степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.Żelazo (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupy pobocznej o dużym znaczeniu gospodarczym, znane od czasów starożytnych.

    Pierwsza kolej przez Ural, zbudowana do 1878 roku, połączyła Perm z Jekaterynburgiem przez Czusowoj, Kuszwę i Niżny Tagił. W 1890 r. linia kolejowa połączyła Ufę z Czelabińskiem przez Zlatoust. W 1896 roku odcinek ten stał się częścią Kolei Transsyberyjskiej. W 1909 roku przez Kungur przebiegała kolejna linia kolejowa łącząca Perm z Jekaterynburgiem, będąca częścią Trasy Syberyjskiej. Ostatecznie zastąpiła ona odcinek Ufa – Czelabińsk jako główna magistrala Kolei Transsyberyjskiej.

    Południk geograficzny – linia na powierzchni Ziemi o kształcie zbliżonym do półokręgu, która łączy oba bieguny, o długości ok. 20 tys. km, wyznaczająca kierunek północ-południe i przecinająca prostopadle równik. Południkiem miejscowym (danego punktu Ziemi) jest południk przechodzący przez dane miejsce. Żaden z południków nie jest szczególnie wyróżniony. Za południk początkowy (zerowy) przyjęto w 1884 roku południk przechodzący przez obserwatorium w Greenwich. Płaszczyzna południka 0° i 180° dzieli kulę ziemską na dwie półkule – wschodnią i zachodnią.Czelabińsk (ros. Челябинск) – miasto obwodowe w Rosji, na Uralu, nad rzeką Miass. Liczba ludności 1 095 909 (2010).

    Najwyższy szczyt Uralu, Góra Narodnaya (wysokość 1.895 m), został zidentyfikowany w 1927 r.

    W okresie industrializacji Związku Radzieckiego w latach 30. XX wieku na południowo-wschodnim Uralu powstało miasto Magnitogorsk, będące ośrodkiem wytopu żelaza i produkcji stali. Podczas niemieckiej inwazji na Związek Sowiecki w latach 1941–1942, góry były kluczowym elementem niemieckich planów podbojów. W obliczu groźby zajęcia znacznej części terytorium przez wroga, rząd ewakuował wiele przedsiębiorstw przemysłowych z europejskiej Rosji i Ukrainy na wschodnie przedgórze Uralu, uważane za bezpieczne miejsce, poza zasięgiem niemieckim. Powstały trzy gigantyczne fabryki czołgów: Uralmasz w Swierdłowsku (jak wówczas nazywano Jekaterynburg), Uralvagonzavod w Niżnym Tagilu i Czelabińska Fabryka Traktorów w Czelabińsku. Po wojnie, w latach 1947–1948, przez Ural Polarny przebiegała kolej Czum – Łabytnangi, zbudowana przez więźniów gułagu.

    Tajga, borealne lasy iglaste – lasy iglaste występujące w północnej części Azji (Syberia, Sachalin, Kamczatka, Hokkaido) oraz Ameryki Północnej (Alaska i Kanada), Europy (Półwysep Skandynawski, Karelia, północno-wschodnia część Niziny Wschodnioeuropejskiej), w obrębie klimatu umiarkowanego chłodnego na półkuli północnej.Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych. Głównym składnikiem jest chlorek sodu.

    Majak (Rosja), 150 km na południowy wschód od Jekaterynburga, był ośrodkiem sowieckiego przemysłu jądrowego i miejscem katastrofy w Kysztymie.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Ural (t. Jaik; ros. Урал – Urał) – rzeka w Rosji i Kazachstanie. Długość – 2428 km (trzecia co do długości rzeka Europy po Wołdze i Dunaju).
    Jekaterynburg (ros. Екатеринбург, Jekatierinburg) – miasto w azjatyckiej części Rosji położone pod stokami Uralu, w obwodzie swierdłowskim, nad rzeką Iset. W latach 1924-1991 nosiło nazwę Swierdłowsk (ros. Свердловск) na cześć bolszewickiego przywódcy Jakowa Swierdłowa.
    Platyna (Pt, łac. platinum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym, metal szlachetny. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa platina, zdrobnienia słowa oznaczającego srebro. Pierwiastek ten był znany w Ameryce jeszcze w czasach prekolumbijskich. Do Europy został sprowadzony w 1750 roku przez Hiszpanów, którzy sądzili, że jest to tylko odmiana srebra. Platyna posiada 36 izotopów z zakresu mas 172–201. W naturalnym składzie izotopowym występują izotopy 190, 192, 194, 195, 196 i 198, z których 194, 195, 196 i 198 są trwałe i stanowią główną część składu.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Paj-Choj (juracki: paj - "kamień, góra", choj - "tundra") - góry w północnej Rosji, stanowiące północne przedłużenie gór Ural. Ciągną się na długości 230 km na Półwyspie Jugorskim aż po cieśninę Jugorski Szar. Najwyższy szczyt gór, Moreiz, osiąga wysokość 467 m n.p.m.
    Idel-Ural – autonomiczna republika rosyjska w Europie Wschodniej, istniejąca w latach 1917-1918, w początkowym okresie wojny domowej w Rosji. Pomimo silnych tendencji niepodległościowych republika nigdy oficjalnie nie funkcjonowała jako niezależne państwo.
    Nowogród Wielki (ros. Вели́кий Но́вгород, Wielikij Nowgorod, w źródłach skandynawskich Holmgård) – miasto w północno-zachodniej Rosji nad rzeką Wołchow; stolica obwodu nowogrodzkiego (przydomek Wielki przywrócono oficjalnie do nazwy miasta w 1998). Miasto zamieszkuje 206 tys. mieszkańców (2004).

    Reklama