Jednogałęziowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Uniramia)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jednogałęziowce, Uniramia w niektórych starszych podejściach taksonomicznych podtyp stawonogów, zawierający owady i wije (zobacz tchawkowce), przeciwstawiany skrzelodysznym (Branchiata - zawierające skorupiaki i trylobitowce).

Takson polifiletyczny (grupa polifiletyczna) – sztuczny takson, który obejmuje organizmy pochodzące od różnych przodków i nie będące ze sobą spokrewnione, ale wykazujące podobieństwa budowy lub fizjologii na skutek konwergencji. Na przykład do zwierząt stałocieplnych zalicza się ssaki i ptaki, nie spokrewnione bezpośrednio. Po odkryciu polifiletycznego charakteru taksonu zwykle eliminowany jest on z systemów klasyfikacyjnych, choć funkcjonuje w znaczeniu potocznym (np. zwierzęta stałocieplne, glony).Stawonogi (Arthropoda, z gr. ἄρθρον arthron – staw + πούς, ποδός pous, podos – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.

Skrzelodyszne to stawonogi morskie (wodne), których odnóża są dwugałęziste, obok funkcji krocznej pełnią także funkcję oddechową. Ostatnie odkrycia paleontologiczne wskazują, że paleozoiczne owady miały odnóża wielogałęziste. Ponadto w szczękach drugiej pary widoczna jest pierwotna dwugałęzistość. W konsekwencji jednogałęzistość odnóży jest cechą wtórną, typową dla organizmów lądowych (inny sposób oddychania). Obecnie skrzelodyszne traktuje się jako grupę sztuczną, a jednogałęziowce (Uniramia) wywodzi się od trylobitowców.

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologiaMyriochelata (syn. Paradoxopoda) – hipotetyczny klad stawonogów, obejmujący wije i szczękoczułkopodobne (w tym szczękoczułkowce i kikutnice).

W wyróżnieniu jednogałęziowców (Uniramia) zakładało się, że pochodzą od wspólnego przodka, jednocześnie podstawowe cechy stawonogów (połączone stawami odnóża i chitynowy pancerz) pojawiły się w toku ewolucji dwukrotnie i niezależnie (polifiletycznie). Drugą niezależną linią byłyby skrzelodyszne (Branchiata) Zwolennicy tego poglądu wywodzą Uniramia (owady i wije) od pratchawców (Onycophora) - podkreślali, że pratchawce mają cechy zarówno pierścienic jak i stawonogów.

Skrzelodyszne (Branchiata) - w niektórych starszych podejściach taksonomicznych podtyp stawonogów, zawierający skorupiaki i trylobitowce, przeciwstawiany jednogałęziowcowm (Uniramia).Skrytoszczękie (Entognatha) – gromada stawonogów z grupy sześcionogów (Hexapoda), będąca taksonem siostrzanym owadów. Skrytoszczękie najczęściej żyją w glebie, ściółce, a rzadziej na powierzchniach porośniętych trawą. Narządy gębowe mają typu gryzącego lub ssącego i są one umieszczone w głębi głowy, a na zewnątrz występują jedynie ich zakończenia. W skład odwłoka wchodzi prawie pełny zestaw segmentów (10-11) i tylko u skoczogonków liczba ich zmniejsza się do sześciu. Zachowały się jako przekształcone widełki skoczne u skoczogonków lub rudymentarne odnóża odwłokowe. Nie posiadają one oczu złożonych. Natomiast układ oddechowy rozwinięty jest bardzo słabo lub w ogóle nie występuje, wówczas oddychają całą powierzchnią ciała. Nie mają skrzydeł. Ich rozwój zachodzi bez przeobrażenia. U pierwogonków obserwuje się obecność anamorfozy. Wśród skrytoszczękich żyjących w glebie i ściółce znajdują się liczne gatunki aktywnie uczestniczące w procesach glebotwórczych. Niektóre skoczogonki są szkodnikami traw i upraw warzywnych.

Uniramia traktowane są współcześnie jako synonim tchawkowców (Tracheata, Eutracheata) w randze podtypu w typie stawonogi, obok podtypu szczękoczułkowce (stawonogi bez czułków, odnóże gębowe zwane szczękoczułkami - chelicerae) i podtypu skorupiaki (tak jak tchawkowce zamiast szczękoczułków mają żuwaczki).

Taksonomia (gr. taksis – układ, porządek + nomos – prawo) – poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i włączaniu ich w układ kategorii taksonomicznych.Pierwouste, pragębowce, pierwogębe (Protostomia) – klad zwierząt dwubocznie symetrycznych, u których w rozwoju embrionalnym nie wytwarza się wtórny otwór gębowy, a otwór prowadzący do jamy gastruli (pragęba) staje się w rozwoju osobniczym właściwym otworem gębowym. Grupa przeciwstawiana wtóroustym (Deuterostomia), z którymi tworzą dwie ewolucyjne linie wielokomórkowych zwierząt trójwarstwowych (Triploblastica) i dwubocznie symetrycznych (Bilateria). Podział zwierząt zaliczanych do Bilateria na pierwouste i wtórouste wprowadził Karl Grobben w 1908 roku.
Pratchawce, których przedstawicielem jest Peripatoides indigo były zaliczane do Uniramia, jako bezpośredni przodkowie tej grupy

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Jarmila Kukalová-Peck, 1992. The "Uniramia" do not exist; the ground plan of the Pterygota as revealed by Permian Diaphanopterodea from Russia (Insecta: Peleodictyopteroidea). Can. J. Zool., 70: 236-255.
  • Czachorowski S., 1993. Jak i z czego powstały skrzydła owadów. Przeg. zool., 37: 207-218. artykuł w wersji pdf
  • Uniramia (ang.). Palaeos. [dostęp 2012-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-22)].
  • Phylum Arthropoda (ang.). Cornell University. [dostęp 2012-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-06)].
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Katherine McBride, Lindsey Moll, Whitney Zurat: A Cladistic Analysis of Arthropoda: Examining the Evolution of Biramous Appendages and Mandibles (ang.). Susquehanna University. [dostęp 2012-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-01)].




  • Warto wiedzieć że... beta

    Cormogonida – hipotetyczny klad stawonogów, obejmujący wszystkie ich współczesne grupy tj. szczękoczułkowce (Euchelicerata) i żuwaczkowce (Madibulata), z wyjątkiem kikutnic.
    Staroraki (Merostomata) – gromada szczękoczułkowców obejmująca 4 gatunki żyjące współcześnie i około 500 gatunków kopalnych. Zalicza się do nich stawonogi z 6-7 parami odnóży na głowotułowiu, blaszkowatymi odnóżami na odwłoku, na których znajdują się wyrostki skrzelowe, a wreszcie szpiczasto zakończonym telsonem. Głowotułów pokryty grubym jednolitym oskórkiem i zazwyczaj zrośnięty na dużym obszarze z odwłokiem.
    Szczękoczułki, inaczej chelicery (chelicerae) - pierwsza para chwytnych narządów gębowych u niektórych szczękoczułkowców (pajęczaków i kikutnic). Składają się z dwóch lub trzech segmentów. Służą do walki, także do rozrywania zdobyczy. Często znajdują się w nich ujścia gruczołów jadowych.
    Zwierzęta (Animalia) – królestwo obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej, w większości zdolne do aktywnego poruszania się. Są największym i najbardziej zróżnicowanym gatunkowo królestwem organizmów. Największą grupę zwierząt stanowią bezkręgowce, a wśród nich owady. Drugą, obok bezkręgowców, grupą zwierząt są kręgowce. Wśród nich tradycyjnie wyróżnia się ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki, do których należy również człowiek.
    Panarthropoda – grupa zwierząt z kladu Ecdysozoa obejmująca stawonogi, niesporczaki i pazurnice. Jej monofiletyzm jest powszechnie akceptowany, jednak niektóre analizy molekularne sugerowały bliższe pokrewieństwo niesporczaków z innymi wylinkowcami niż ze stawonogami i pazurnicami. Monofiletyzm Panarthropoda wspierają liczne cechy morfologiczne, takie jak segmentacja ciała, wyrostki na spodnio-bocznej stronie ciała, kutikula z α-chityną, miksocel z metanefrydiami, serce z ostiami (niewystępujące u niesporczaków) oraz segmentowane odnóża zakończone pazurami. Analizy filogenetyczne wykorzystujące małą podjednostkę rRNA zawierającą gen 18S nigdy mocno nie wspierały monofiletyzmu Panarthropoda, jednak analizy opierające się na sekwencjach genów 18S i 28S zdecydowanie go potwierdziły. Pokrewieństwo wewnątrz tego kladu pozostaje jednak niejasne – sugerowano wszystkie możliwe hipotezy o siostrzanych relacjach pomiędzy stawonogami, niesporczakami i pazurnicami. We wszystkich analizach przeprowadzonych przez Caseya Dunna i współpracowników (2008) grupą siostrzaną stawonogów były pazurnice, a nie niesporczaki, co zdaniem autorów jest rozwiązaniem tej kwestii. Kwestia pokrewieństwa niesporczaków jest jednak bardziej problematyczna – niektóre badania molekularne sugerowały, że ich najbliższymi krewnymi są nicienie, podczas gdy w jednej z analiz przeprowadzonych przez Rotę-Stabellego i wsp. (2010) były one zagnieżdżone wewnątrz szczękoczułkowców, tworząc klad z kikutnicami i drobnonogami. Wynik taki jest bardzo mało prawdopodobny, a rezultat analizy wynika prawdopodobnie z long branch attraction (LBA), ponieważ wszystkie te linie ewolucyjne cechują się wysokim tempem ewolucji molekularnej. Usunięcie z analizy szybko ewoluujących taksonów skutkowało zajęciem przez Tardigrada pozycji siostrzanej dla pazurnic. Po przedsięwzięciu działań zapobiegających LBA wsparcie dla monofiletyzmu Panarthropoda było wysokie.
    Trylobitokształtne, trylobitowce (†Trilobitomorpha) – podtyp wymarłych zwierząt wodnych z typu stawonogów, obejmujący ok. 4 tysięcy znanych gatunków. Ciało jednolicie segmentowane, mające odnóża na wszystkich segmentach ciała, z wyjątkiem pierwszego i ostatniego. Pokryte pancerzem. Występowały w morzach płytkich, głównie w strefach przybrzeżnych. Pędziły przeważnie tryb życia przydenny, nieliczne gatunki były planktonowe.
    Pierścienice (Annelida) – typ zwierząt bezkręgowych o wydłużonym ciele złożonym z szeregu pierścieni. Są jednym z głównych typów zwierząt pierwoustych. Zaliczane do lofotrochorowców (Lophotrochozoa). Żyją w wodach morskich i śródlądowych oraz w glebie i ściółce – na całym świecie. Występują wśród nich formy wolno żyjące, pasożytnicze i komensalne. Jedne są saprofagami, inne filtratorami, a jeszcze inne drapieżnikami. Odgrywają ważną rolę w użyźnianiu gleb i osadów dennych, a gatunki lądowe w procesach mineralizacji substancji organicznej.

    Reklama