To jest dobry artykuł

Umschlagplatz w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brama na Umschlagplatz
Żydzi oczekujący na transport na Umschlagplatzu. Współcześnie w tym miejscu znajduje się jezdnia ulicy Stawki z torami tramwajowymi. Po obu stronach zachowane budynki szkolne mieszczące obecnie Zespół Szkół Licealnych i Ekonomicznych nr 1 (po lewej) oraz Wydział Psychologii UW (po prawej)
Żydzi czekający na transport do Treblinki na dziedzińcu szkoły (1942)
Żydzi na rampie Umschlagplatzu
Ładowanie do wagonów
Kobiety wsiadające do wagonu (sierpień 1942)
Rozkład nr 548 Generalnej Dyrekcji Kolei Wschodniej w Krakowie z 3 sierpnia 1942 wprowadzający kursowanie od 6 sierpnia dodatkowego pociągu z dworca Warszawa Gdańska do stacji Treblinka
Powstanie w getcie warszawskim; Żydzi w drodze na Umschlagplatz na ulicy Zamenhofa
Generał Jürgen Stroop i żołnierze jednostek pomocniczych (tzw. askarysi) na Umschlagplatzu
Teren dawnego Umschlagplatzu w 1960
Współczesny wygląd południowej części dawnego placu przeładunkowego, po lewej widoczne Pomnik Umschlagplatz i budynki szkolne, na wprost – gmach Wydziału Psychologii UW
Pomnik granic getta na ul. Dzikiej upamiętniający bramę prowadzącą na Umschlagplatz
Fragment ekspozycji poświęconej Umschlagplatzowi z mapą placu przeładunkowego w Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie

Umschlagplatz (z niem. plac przeładunkowy) – nieistniejąca obecnie rampa kolejowa przy ulicy Stawki 4/6 w Warszawie, która wraz ze znajdującymi się w jej sąsiedztwie budynkami była wykorzystywana w latach 1942–1943 jako miejsce koncentracji Żydów z warszawskiego getta przed wywiezieniem ich do obozu zagłady w Treblince oraz obozów w dystrykcie lubelskim.

Cyjanek potasu (potocznie: cyjanek) – nieorganiczny związek chemiczny, sól potasowa kwasu cyjanowodorowego. Jest silną trucizną.Konzentrationslager Lublin, Vernichtungslager Lublin, Kriegsgefangenenlager Maydanek, KL Majdanek – niemiecki obóz koncentracyjny oraz jeniecki w Lublinie, funkcjonujący w latach 1941-1944.

Historia do 1942[ | edytuj kod]

Po otwarciu linii kolei obwodowej (1876) do znajdujących się przy ul. Stawki magazynów wojskowych doprowadzono bocznicę kolejową. W 1921 przy ul. Stawki 4/6 utworzono Dom Składowy Miejskich Zakładów Zaopatrywania Warszawy, który dysponował dużymi budynkami magazynowymi wzniesionymi wzdłuż ramp kolejowych. Przed 1935 na tej samej posesji zbudowano nowoczesny gmach dla trzech szkół powszechnych (nr 112, 120 i 122).

Poniatowa – miasto w południowo-wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie opolskim, położone w Kotlinie Chodelskiej. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Poniatowa.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

W grudniu 1940 część tego terenu, któremu Niemcy nadali nazwę „plac przeładunkowy” – Umschlagplatz (przez wielu mieszkańców dzielnicy zamkniętej był on zwyczajowo nazywany Umschlagiem) – przejęła specjalna instytucja niemiecka Transferstelle (Urząd Transferu). Transferstelle, której siedziba znajdowała się przy ul. Królewskiej 23, kontrolowała oficjalną wymianę handlową pomiędzy dzielnicą zamkniętą a stroną „aryjską”. Zamawiane do getta towary były dostarczane na rampę kolejową na Umschlagplatzu, gdzie Niemcy wyznaczyli granicę celną getta. Tutaj dokonywano ich odprawy, po zakończeniu której były one odbierane przez importerów po drugiej stronie rampy. Przez Umschlagplatz trafiały także do dzielnicy zamkniętej oficjalne dostawy żywności.

Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego (WPs UW) – wydział Uniwersytetu Warszawskiego kształcący studentów oraz prowadzący działalność badawczą w dziedzinie psychologii.Getto w Falenicy (Getto falenickie) – getto dla ludności żydowskiej, utworzone przez Niemców w Falenicy. Ogółem przeszło przez nie 7500 osób, około 1500 zmarło z głodu i chorób, około 300 zamordowano w getcie i miejscowym obozie pracy, większość pozostałych zginęła w obozie w Treblince.

W kwietniu 1942 do warszawskiego getta przez Umschlagplatz przywieziono ok. 4 tys. Żydów niemieckich (m.in. z Berlina, Frankfurtu, Gelsenkirchen i Hanoweru).

Na przełomie stycznia i lutego 1942 południowa część kompleksu przylegająca bezpośrednio do terenu getta – budynki przy ul. Stawki nr 6, 8 i 10 oraz cała nieparzysta część tej ulicy pomiędzy Dziką i Pokorną – została włączona do dzielnicy zamkniętej.

Wielka akcja likwidacyjna (lipiec-wrzesień 1942)[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wielka Akcja.

Od 22 lipca 1942 budowle kolejowe, rampy, gmach szkół powszechnych oraz pozostałe obiekty znajdujące się na tym terenie zaczęły być wykorzystywane jako miejsce do selekcji, przetrzymywania i załadunku Żydów przed wywózką do obozu zagłady w Treblince. Siedziba komendy oddziału SS nadzorującego deportacje mieściła się w gmachu szkół powszechnych nr 153 i 175 przy ul. Stawki 21 (obecnie nr 5/7). Umschlagplatz został podzielony na dwie części. Pierwsza z nich, południowa, składała się z oddzielonej murem od pozostałej części getta fragmentu ulicy Stawki wraz z budynkami znajdującymi się po jej parzystej stronie. Tam, siedząc na ziemi lub chroniąc się w budynkach, Żydzi oczekiwali na przyjazd pociągu i sformowanie transportu. Jedyna brama prowadząca do tej części Umschlagplatzu znajdowała się od strony ulicy Dzikiej. Drugą część, północną, stanowił teren z bocznicą kolejową, gdzie odbywało się ładowanie do wagonów. Według Władysława Szpilmana na placu przeładunkowym mogło pomieścić się do 8000 osób.

Warszawa Gdańska – stacja kolejowa w Warszawie. Obiekt znajduje się przy ul. Słomińskiego. dojazd zapewniają liczne linie autobusowe i tramwajowe, a także metro (stacja Dworzec Gdański). Na stacji zatrzymują się pociągi:Okopowa – ulica w dzielnicy Wola w Warszawie. Ulica w całości jest fragmentem drogi wojewódzkiej nr 634 Warszawa-Tłuszcz-Wólka Kozłowska.

Większość Żydów docierała na położony na północnym krańcu getta Umschlagplatz pieszo ulicą Zamenhofa (przed wojną ulica ta od skrzyżowania z Gęsią skręcała łukiem na zachód i dochodziła do Dzikiej w pobliżu obecnego skrzyżowania Stawek z Karmelicką).

W przeprowadzeniu wywózek latem 1942 ważną i negatywną rolę odegrała Żydowska Służba Porządkowa pod operacyjnym dowództwem Jakuba Lejkina. Członkowie tej formacji byli bezpośrednimi wykonawcami rozkazów niemieckich, wielu z nich zasłynęło z okrucieństwa i przekupności. W pierwszych dniach „akcji” w spędzaniu ludzi na Umschlagplatz uczestniczyli wyłącznie żydowscy policjanci. Technika działania polegała na blokowaniu domów lub grup domów, a następnie spędzaniu w jedno miejsce – na podwórze lub ulicę – wszystkich ich mieszkańców. Po sprawdzeniu dokumentów oraz zwolnieniu niewielkiej grupy osób, która nie podlegała wysiedleniu, pozostali kierowani byli pod eskortą na Umschlagplatz. Obchodzono opuszczone mieszkania, ukrywające się osoby albo mordowano na miejscu, albo kierowano wraz z pozostałymi na Umschlagplatz. Tam do 19 sierpnia odbywała się jeszcze powtórna selekcja. Niektórych Żydów, w większości młodych mężczyzn, zatrzymywano i kierowano pod eskortą do tzw. Dulagu (obozu przejściowego) znajdującego się po stronie „aryjskiej” przy ulicy Leszno 112. Był to kompleks pięciopiętrowych kamienic pilnowany przez Żydowską Służbę Porządkową. W Dulagu skoszarowani Żydzi oczekiwali na przydział do pracy w zakładach przemysłowych, budowie umocnień lub w innych miejscach nadzorowanych przez SS lub Wehrmacht.

Władysław Klamerus (ur. 13 stycznia 1956 r. w Zakopanem, zm. 14 lipca 1992 r. w Warszawie) – polski artysta rzeźbiarz, malarz, scenograf. Absolwent Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem (1976) i Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.Kolej obwodowa w Warszawie – linia obwodowa w ścisłym znaczeniu biegnie na wybudowanej w roku 1876 trasie Warszawa Wola, Warszawa Kasprzaka, Warszawa Koło, Warszawa Gdańska, Warszawa Zoo.

29 lipca podjęto próbę zachęcenia mieszkańców getta do dobrowolnego zgłaszania się do wysiedlenia. Zgodnie z rozplakatowanym tego dnia obwieszczeniem kierownika Służby Porządkowej każdy, kto do 31 lipca (ten termin przedłużono później do 4 sierpnia) stawił się na Umschlagplatzu, miał otrzymać 3 kg chleba oraz 1 kg marmolady. W sierpniu na polecenie Niemców Jakub Lejkin wydał rozkaz, że każdy policjant żydowski musi doprowadzić na Umschlagplatz pięć osób. Od sierpnia blokady przeprowadzane były już także w tzw. szopach (niemieckich zakładach produkcyjnych utworzonych na terenie getta) i urzędach Judenratu.

Stanisław Janusz Sosabowski, ps. Stasinek (ur. 6 stycznia 1917 w Brnie w Austro-Węgrzech, zm. 6 listopada 2000 w Wimborne Dorset w Wielkiej Brytanii) – syn generała Stanisława Sosabowskiego, lekarz, członek Kedywu w stopniu porucznika, w czasie walk w powstaniu warszawskim wskutek odniesionych ran stracił wzrok.Umschlagplatz (niem. plac przeładunkowy) lub Flug-Platz – miejsce związane z Holokaustem w Lublinie, z którego Niemcy deportowali Żydów do obozu zagłady w Bełżcu. Mieści się na terenie dawnych zakładów rzeźniczych przy ulicach Turystycznej i Zimnej.

Teren placu był silnie strzeżony przez Niemców, ukraińskie i łotewskie formacje pomocnicze oraz policję żydowską. Funkcję komendanta Umschlagplatzu pełnił Mieczysław Szmerling – słynący z brutalności podobwodowy Żydowskiej Służby Porządkowej (na polecenie władz niemieckich awansowany pod koniec lipca 1942 na stanowisko obwodowego). Szmerling, którego Emanuel Ringelblum opisywał jako „olbrzyma o szpiczastej bródce i twarzy zbójcy”, był gorliwym i posłusznym wykonawcą niemieckich poleceń. Niejednokrotnie z szeregów policji usuwał funkcjonariuszy, którzy wypuszczali Żydów z Umschlagplatzu. Osobiście za zwolnienie z placu pobierał natomiast ogromne łapówki. Ringelblum wspominał, że gdy próbował przekonać Szmerlinga, aby zwolnił z Umschlagplatzu kilku żydowskich intelektualistów, ten pobił go nahajką. Zastępcą komendanta Umschlagplatzu był Józef Rode-Kucz, obwodowy i były podoficer Legii Cudzoziemskiej. Plac często wizytował przebywający w Warszawie w czasie wielkiej akcji wysiedleńczej szef sztabu akcji „Reinhardt” Hermann Höfle.

Trawniki – wieś w Polsce położona w Obniżeniu Dorohuckim, w województwie lubelskim, w powiecie świdnickim, w gminie Trawniki. Trawniki położone są nad rzeką Wieprz. Podczas wojny mieścił się tu obóz koncentracyjny, zlikwidowany w 1943 w ramach Erntefest (żydowscy więźniowie zostali wymordowani), i obóz szkoleniowy SS, w którym m.in. usiłowano stworzyć Goralischer Waffen SS Legion.Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

W pierwszych dniach niemieckiej „akcji” na Umschlagplatzu masowo rozstrzeliwano osoby niebędące w stanie znieść trudów podróży do Treblinki (głównie starców i chorych). Później liczba egzekucji zmniejszyła się, lecz osoby stawiające opór lub próbujące ucieczki były nadal rozstrzeliwane na miejscu. Uznane za niezdolne do transportu osoby starsze, chore lub zniedołężniałe, a także małe dzieci, rozstrzeliwano na miejscu lub na terenie cmentarza żydowskiego przy ul. Okopowej. Zwłoki grzebano w zbiorowych grobach na cmentarzu.

Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

Żydowscy policjanci oraz łotewscy i ukraińscy strażnicy (tzw. Trawniki-Männer) pobierali ogromne łapówki za zwolnienie z placu. Początkowo opuszczenie Umschlagplatzu było możliwe po zapłaceniu ok. 1000–2000 złotych od osoby. W późniejszym czasie cena wzrosła do 10 000 zł. Niejednokrotnie kobiety były zmuszane do płacenia własnym ciałem za zwolnienie. Na placu i znajdujących się w jego obrębie budynkach panowały bardzo złe warunki sanitarne. Brakowało wody.

Dom Sierot – warszawski sierociniec dla dzieci żydowskich, założony przez Janusza Korczaka i Stefanię Wilczyńską, działający pomiędzy 1912 a 1942.SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).

Czas oczekiwania gromadzonych na Umschlagplatzu Żydów na podstawienie wagonów wynosił od kilku godzin do nawet kilku dni. Do deportacji wykorzystywano zachodnią rampę kolejową, pozostała część kompleksu przy Stawkach pełniła normalne funkcje zaopatrzeniowe dla reszty miasta. Transport do Treblinki odbywał się w pociągach składających się z 58 krytych wagonów towarowych i 2 wagonów osobowych dla członków konwoju. Ładowanie do wagonów odbywało się w pośpiechu, a pędzeni na rampę Żydzi byli często bici i szczuci psami. Zdarzały się również strzelania w biegnący do wagonów tłum. Do jednego wagonu upychano 80–120 osób.

Obóz zagłady w Treblince (również Treblinka II, niem. Vernichtungslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka) – niemiecki nazistowski obóz zagłady istniejący w latach 1942–1943 w lasach nad Bugiem, przy linii kolejowej Siedlce – Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się w pobliżu obozu.Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą a ZSRR i sojusznikami obydwóch państw w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.
 Główny artykuł: Obóz zagłady w Treblince.

Pierwszy pociąg odjechał z Umschlagplatzu do Treblinki w nocy z 22 na 23 lipca 1942. Tak opisał jego przybycie do miejsca przeznaczenia pracownik stacji w Treblince i członek Armii Krajowej Franciszek Ząbecki: .mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Dnia 23 lipca w czwartek 1942 r. w godzinach rannych wyszedł z Małkini pierwszy transport z „przesiedleńcami” (...). Pociąg składał się z 60 wagonów krytych, zatłoczonych ludźmi. Byli tam starzy, młodzi, mężczyźni, kobiety, dzieci i niemowlęta w betach. Drzwi wagonów były zaryglowane, okienka zakratowane drutem kolczastym. Na stopniach wagonów z jednej i drugiej strony pociągu, a nawet na dachach, stało i leżało kilkunastu SS-manów z automatami gotowymi do strzału. (...) „Przesiedleńcy” byli niesamowicie stłoczeni w wagonach. Wszyscy musieli stać, pozbawieni dostępu powietrza i możliwości załatwienia potrzeb naturalnych. Jechali jak w rozgrzanych piecach. Wysoka temperatura, brak powietrza, upał wytworzyły warunki nie do wytrzymania, nawet przez zdrowe, młode i silne organizmy. Z wagonów dobywały się jęki, krzyki, wołania o wodę, o lekarza. (...) Cała stacja wypełniła się jękiem i krzykiem kilku tysięcy ludzi. Przez okienka wyrzucano nieczystości. Z wagonów unosiła się para, mimo że dzień był upalny (...)

Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej (PKS) – nazwa polskich przedsiębiorstw usługowych zajmujących się transportem publicznym. W latach 1945–1992 rozwinięcie skrótu PKS brzmiało Państwowa Komunikacja Samochodowa.Franciszek Ząbecki ps. Dawny – członek ZWZ, później Armii Krajowej, w latach 1941-1944 zawiadowca stacji Treblinka.

Dziennie wywożono z Warszawy średnio ok. 4000−5000 osób. Od 6 sierpnia, zgodnie z rozkładem nr 548 Generalnej Dyrekcji Kolei Wschodniej w Krakowie, na trasie Warszawa Wschodnia – Treblinka zaczął kursować dodatkowy pociąg towarowy. Był on podstawiany na Umschlagplatz ok. godz. 9.00, wyjeżdżał z Dworca Gdańskiego o 12.25 i zgodnie z rozkładem przyjeżdżał na stację Treblinka o 16.20. Pusty pociąg odjeżdżał ze stacji Treblinka o 19.00 i przyjeżdżał na Dworzec Gdański o 23.19. Uruchomienie drugiego pociągu wahadłowego sprawiło, że dzienna liczba wywożonych do Treblinki Żydów kilkakrotnie przekroczyła 10 000.

Ulica Karmelicka w Warszawie – jedna z ulic warszawskiego osiedla Muranów, zaczynająca się ślepo w pobliżu Alei „Solidarności” i biegnąca na północ do ul. Stawki. Na odcinku ul. Lewartowskiego – ul. Stawki posiada ścieżkę rowerową.Durchgangslager, Dulag – w czasie II wojny światowej niemiecki obóz przejściowy dla jeńców wojennych lub wysiedleńców.

Podróż do Treblinki trwała zwykle kilka godzin, jednak mogła się przedłużyć nawet do kilkudziesięciu godzin, gdyż „pociągi specjalne” poruszające się po zatłoczonej linii kolejowej w kierunku Białegostoku musiały m.in. oczekiwać na bocznicach, aby przepuścić jadące na front wschodni lub wracające z niego transporty wojskowe. Zatory tworzyły się także w pobliżu samego obozu w Treblince (zwłaszcza w pierwszych tygodniach jego funkcjonowania). Z uwagi na wydłużony czas podróży oraz to, że obóz zagłady nie przyjmował transportów nocą, Żydzi często byli uśmiercani w komorach gazowych następnego dnia po wyjeździe z Warszawy. Na stacji kolejowej w Treblince pociągi były dzielone na trzy części po 20 wagonów, które kolejno były wprowadzane na rampę kolejową odległego o ok. 4 km obozu. Po uprzątnięciu wagonów pusty pociąg wracał do Warszawy.

Jüdischer Ordnungsdienst (dosł. Żydowska Służba Porządkowa, potocznie policja żydowska albo tzw. odmani) to w okresie II wojny światowej podległe częściowo Judenratom, kolaborujące z nazistowskimi Niemcami, żydowskie jednostki policyjne wewnątrz gett, obozów pracy oraz obozów koncentracyjnych. Wykorzystywano je do rekwizycji, łapanek, eskortowania przesiedleńców oraz akcji deportacyjnych.Dystrykt lubelski (niem. Distrikt Lublin) – jednostka administracyjna Generalnego Gubernatorstwa od 26 października 1939 do 25 lipca 1944. W 1940 roku zajmował obszar 26 848 km² a w 1942 – 26 560 km².

5 sierpnia 1942 do Treblinki wywieziono Janusza Korczaka oraz ok. 200 dzieci z Domu Sierot. 13 sierpnia do gmachu przy ul. Stawki 8 przeniesiono i połączono obydwa szpitale działające w getcie – Szpital Starozakonnych na Czystem (oddziały: zakaźny i wewnętrzny tego szpitala funkcjonowały tutaj już wcześniej) oraz Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów. Po wydaniu przez Niemców rozkazu o wywiezieniu szpitala, aby oszczędzić ciężko chorym cierpień związanych z transportem do Treblinki, pielęgniarki wstrzykiwały im morfinę oraz podawały dzieciom wodę z rozpuszczonym cyjankiem.

Hanower (niem. Hannover) – miasto w Niemczech, stolica kraju związkowego Dolna Saksonia (niem. Niedersachsen) oraz związku komunalnego Region Hanower. Leży nad rzeką Leine. Rozwinięty przemysł środków transportu (samochody, lokomotywy, wagony), elektrotechniczny (zakłady Telefunken), chemiczny, włókienniczy, gumowy Continental AG i spożywczy (czekolada). Siedziba Stowarzyszenia Krajowego (Landesverbände) Technisches Hilfswerk obejmującego swym zasięgiem landy Dolna Saksonia oraz Brema.Wachmannschaften des SS- und Polizeiführers in Distrikt Lublin, nieformalnie Trawnikimänner, Askarysi, Hiwis – kolaboracyjna formacja z okresu II wojny światowej, złożona przede wszystkim z sowieckich jeńców wojennych, którzy przeszli na służbę niemiecką i zostali przeszkoleni w obozie SS w Trawnikach.

W dniach 19–21 sierpnia nastąpiła przerwa w akcji w związku z likwidacją przez Niemców gett w okolicach Warszawy (m.in. w Otwocku, Falenicy, Rembertowie i Mińsku Mazowieckim). Po raz drugi wywózki przerwano w dniach 28 sierpnia – 2 września. Powodem była reorganizacja obozu w Treblince i budowa nowego budynku z komorami gazowymi.

Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów w Warszawie – nieistniejąca żydowska placówka medyczna funkcjonująca w latach 1878–1942 w Warszawie przy ulicach Siennej 60/Śliskiej 51, Leszno 80/82 oraz Stawki 6/8.Jarosław Marek Rymkiewicz (ur. 13 lipca 1935 w Warszawie jako J.M. Szulc) – polski poeta, eseista, dramaturg, krytyk literacki i profesor nauk filologicznych.

Codzienne transporty do Treblinki ustały 12 września, tj. po zgromadzeniu i selekcji pozostałej w getcie ludności w czasie tzw. kotła na Miłej (6–11 września). Ostatni pociąg w trakcie wielkiej akcji wysiedleńczej (ok. 2200 osób, w tym policjanci żydowscy i członkowie ich rodzin) odjechał z Umschlagplatzu 21 września 1942.

Askarysi (arab. عسكري = askari) – tubylczy żołnierze afrykańskich sił kolonialnych w XIX i XX wieku. Także wzorowane na nich niektóre niemieckie jednostki w Europie złożone z żołnierzy obcego pochodzenia.Radegast – właściwie „stacja Marysin”, nieczynny już punkt przeładunkowy na wschodniej obwodnicy kolejowej Łodzi (trasa Łódź-Widzew – Zgierz). W okresie II wojny światowej łódzki Umschlagplatz. Obecnie (od ok. 2006 r.) oddział „Stacja Radegast” Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, przy al. Pamięci Ofiar Litzmannstadt-getta (zespół memoriałowy i niewielkie muzeum poświęcone miejscu i dziejom łódzkiego getta w oryginalnym byłym budynku magazynowym).

Według źródeł niemieckich z getta do obozu zagłady w Treblince wywieziono 253 742 Żydów. Według źródeł żydowskich liczba wysiedlonych wynosiła ok. 300 000 osób, ok. 10 300 zginęło na terenie getta, 11 580 deportowano do Dulagu, a ok. 8000 uciekło na stronę „aryjską”.

Od września 1942 Umschlagplatz ponownie stał się miejscem oficjalnej wymiany towarowej pomiędzy dzielnicą zamkniętą a światem zewnętrznym.

Fragmenty murów getta w Warszawie – nieliczne zachowane fragmenty murów między posesjami lub ściany przedwojennych budynków wyznaczających po 16 listopada 1940 granicę pomiędzy warszawskim gettem a „aryjską" częścią miasta.Treblinka – zlikwidowana stacja kolejowa a także ładownia w Treblince na linii kolejowej nr 55 Sokołów Podlaski – Siedlce, w województwie mazowieckim, w Polsce


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Roman Polański (ur. 18 sierpnia 1933 w Paryżu) – francusko-polski, oraz przez kilka lat hollywoodzki reżyser, scenarzysta, aktor oraz producent filmowy, który w 1975 przyjął obywatelstwo francuskie. W czasie swojej kariery kręcił filmy w Polsce, Wielkiej Brytanii, Ameryce i Francji. Wykształcony w łódzkiej szkole filmowej jest jej najbardziej rozpoznawalnym na świecie absolwentem. Jego pierwszy film pełnometrażowy Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, lecz przegrał z 8½ Federico Felliniego. Otrzymał łącznie pięć nominacji do Oscara, a także wiele innych nagród w tym Złotą Palmę w Cannes za film Pianista (2002). W tym samym roku za ten sam film otrzymał również Oscara za najlepszą reżyserię.
Getto w Otwocku (jidysz אָטוואָצקער געטאָ, Otwocker geto) – zamknięta dzielnica utworzona jesienią 1940 r. przez okupanta niemieckiego celem skupienia ludności żydowskiej z Otwocka i okolic.
Judenrat (niem. Rada żydowska), lub Żydowska Rada Starszych – forma sprawowania władzy przez przywódców żydowskich nad skupiskami żydowskimi (getta) wprowadzona przez nazistów w 1939 roku.
Plac (niem. Platz – puste miejsce; z łac. platea – szeroka ulica, bulwar, plac; od gr. πλατεῖα ὁδός – plateia hodos – szeroka ulica) – wolna, niezabudowana przestrzeń miejska, zwykle w kształcie prostokąta lub kwadratu, ograniczona zabudową, ulicami, zielenią, przeważnie wyłączona z ruchu pojazdów. Często plac zdominowany jest przez charakterystyczną budowlę lub ich zespół (obiekty sakralne, gmachy użyteczności publicznej, zamki i pałace), a w jego obrębie znajdują się zazwyczaj pomniki, kolumny, fontanny, słupy ogłoszeniowe i inne obiekty małej architektury.
Getto w Rembertowie – getto dla ludności żydowskiej, utworzone przez okupantów niemieckich w podwarszawskiej miejscowości Rembertów (obecnie dzielnica m. st. Warszawy).
Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Społem” – sieć handlowa spółdzielni spożywców założona w 1907 roku w Łodzi. W okresie międzywojennym rozszerzyła działalność na cały kraj.
Pomniki granic getta w Warszawie – zespół 22 tablic pamiątkowych i betonowych płyt pokazujących przebieg murów warszawskiego getta na Woli i w Śródmieściu.

Reklama