Tzeltalowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tzeltalowie (Tzeltal) – grupa etniczna zamieszkująca centralne wyżyny stanu Chiapas w Meksyku. Indianie Tzeltal posługują się językiem tzeltal należącym do rodziny języków maya. Populacja tego prekolumbijskiego ludu, liczy (według spisu z 1980 roku) ponad 200 000 osób.

Chac, także Chak, Chaac lub Chaak (Powodujący wyrastanie) – ważna postać panteonu bogów prekolumbijskiej cywilizacji Majów z Mezoameryki.Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).

Mitologia[ | edytuj kod]

Bóstwa najwyższe[ | edytuj kod]

Do najważniejszych bogów Indian Tzeltal należeli Cuch Uinahel Balumil. Byli to trzej bogowie podtrzymujący ziemię i swoimi ruchami powodujący trzęsienie ziemi. Za boginię ziemi uważano Chulmetic. Jak każde plemię mezoamerykańskie, oddawali cześć słońcu, które zwano Tatik K’ak’al. (Ojciec Słońce). Jego gniew powodował pożary upraw. Do grona bogów Księżyca zaliczano Metik Chichu (Nasza Babka Księżyc)

Austin – miasto w południowej części Stanów Zjednoczonych, nad rzeką Kolorado (nie mylić z inną rzeką Kolorado tworzącą Wielki Kanion), stolica stanu Teksas. Miasto powstało w 1839 roku z osady Waterloo. Nową nazwę nadano mu na cześć zasłużonego dla Teksasu polityka Stephena F. Austina zwanego Ojcem Teksasu.Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu), Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Bóstwa pluwialne[ | edytuj kod]

Bardzo ważną postacią w panteonie bóstw Indian Tzeltalów był pluwialny Chauc. Był wariantem Chaca, znanego z mitologii Majów (Tlaloca u Azteków), i panował nad deszczami, wiatrami oraz nad zwierzętami i środkami egzystencji. Jego pomocnikiem był Tatik Cauk, bóg pioruna, dawca deszczu. Uważano go również za sprawcę wiatrów, które zabijały człowieka i niszczyły jego dom. W późniejszym okresie, już po odkryciu Ameryki, był utożsamiany z Tatik Martil. Prawdopodobnie był to ten sam bóg, lecz jego atrybutem był krzyż i uznawany był za odbicie św. Piotra Męczennika. Dzisiaj Indianie Tzeltal umieszczają krzyż na ościeżnicy drzwi wejściowych, aby Tatik Martil opiekował się domostwem.

Język tzeltal, tseltal - język z grupy tzeltalskiej z rodziny języków majańskich używany przez około 280 tys. Indian Tzeltal w meksykańskim stanie Chiapas. Jest blisko spokrewniony z językiem tzotzil. Wyróżnia się dwie główne odmiany: tzeltal bachajón (nizinny) i oxchuc (wyżynny).Języki majańskie, także: języki maja, maja-kicze - jedna z ważniejszych rodzin językowych w Mezoameryce z największą liczbą użytkowników wśród języków autochtonicznych obu Ameryk. Językami majańskimi posługują się Majowie (tak współcześni, jak i z czasów historycznych) na terenach Meksyku, Gwatemali, Belize i Hondurasu. Wszystkie języki tej rodziny wywodzą się z używanego prawdopodobne 5000 lat temu prajęzyka, zwanego językiem proto-majańskim. Do rodziny tej zalicza się też klasyczny język majański, używany w okresie świetności cywilizacji Majów. Większość języków majańskich to ergatywne języki polisyntetyczne o szyku zdania VOS, posiadające spółgłoski ejektywne. Od czasu kolonizacji hiszpańskiej do zapisu języków majańskich używa się alfabetu łacińskiego, aktualnie w konwencji proponowanej przez Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG)

Bóstwa pomniejsze[ | edytuj kod]

Tzeltalowie wierzyli również w stwórcę wszystkich ludzi Chul Tatic Chitez Vanegh, w boga choroby Poxlom (Pozlom) oraz w Oxlahun Tox, (Oxlahuntiku), który był przypuszczalnie bogiem śmierci i panem trzynastego nieba a później uważano go za demona.

Obrzędy religijne, Tzeltalowie odprawiali na magicznej górze Ikal Ajau. Jej strażnikiem był Hun ahau. Ich główna rzeka miała również swojego strażnika o imieniu Yabahen.

Tlaloc, Tlalok (nah. "ten, który powoduje rośnięcie" ) – bóg deszczu i pioruna. Wierzono iż był Słońcem Ognia (Nahui Quiahuitl) w trzeciej epoce świata. Jeden z najstarszych i najważniejszych bogów Mezoameryki. Wiara w niego rozpowszechniła się m.in. dzięki wpływom Tolteckim. Był panem symbolem życia. Dzięki Tlalocowi wzrastała roślinność. Jego pomocnikami byli tlalocy (tlaloque) – bóstwa deszczu, jego synowie lub bracia. Jak wierzono, używali oni czterech rodzajów naczyń – woda z jednego powodowała deszcz, z innego suszę itd. gdy naczynia te pękały, rozlegał się grzmot.


Podstrony: 1 [2] [3]




Reklama