Twierdza Warszawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Forty Twierdzy Warszawa

Twierdza Warszawa (ros. крепость Варшава) – zespół fortów i innych budowli fortyfikacyjnych wzniesionych przez władze Imperium Rosyjskiego wokół Warszawy w XIX wieku, określenie obowiązujące w okresie od 1879 do 1913 roku.

Fort Legionów (ros. Владимир, „Włodzimierz”) – fort pierścienia umocnień wokół Cytadeli Warszawskiej, zbudowany w latach 1851–1853.Fort XIII ("Lewicpol", "Lewiopol") - to fort pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, położony na prawym brzegu Wisły, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Fort został całkowicie zniszczony na podstawie rozkazu z 1909, aczkolwiek na planach i mapach wojskowych w okresie międzywojennym zanaczano kontur tego fortu. Fort ten widnieje jeszcze na zdjęciach lotniczych z 1945 roku. Obecnie jest to teren pomiędzy ogrodzeniem jednostki wojskowej a leśną częścią ul. Malborskiej.

Historia[ | edytuj kod]

Budowa twierdzy[ | edytuj kod]

Fragment fortu P („Bema”) w warszawskiej dzielnicy Bemowo
Warszawski Rejon Umocniony – zaznaczono także dzieła planowane i niezrealizowane
Spichlerz twierdzy, Powązki, ul. Kozielska

Wzniesiona w pierwszej połowie XIX wieku Cytadela Aleksandrowska, mimo uzupełnienia jej siedmioma fortami, nie spełniała wymagań stawianych przez rozwój technik wojennych, służąc głównie celom policyjnym. Wpływ na podjęcie decyzji o rozbudowie fortyfikacji w zachodnich częściach Rosji przyspieszyły wydarzenia końca lat siedemdziesiątych XIX wieku, a więc przede wszystkim kongres berliński (1878) i sojusz między Austro-Węgrami a Niemcami (dwuprzymierze).

Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Polskie Linie Lotnicze „LOT” (PLL LOT, PLL „Lot”) – przedsiębiorstwo transportu lotniczego powstałe 1 stycznia 1929 roku z połączenia wszystkich działających w kraju linii lotniczych, polska spółka, będąca własnością Skarbu Państwa; właściciel spółek LOT Charters. Należy do aliansu Star Alliance. Jesienią 2013 roku zostaną uruchomione nowe połączenia: do Tajlandii, Japonii, Meksyku, na Kubę i Sri Lankę.

Decyzję o przekształceniu Warszawy w twierdzę władze carskie podjęły w 1879 roku, samą budowę rozpoczęto z kilkuletnim opóźnieniem. Zaplanowano dwa pierścienie fortów, z których zewnętrzny obejmował także część miasta po prawej stronie Wisły, zaś wewnętrzny – tylko lewą. Ze względu na oszczędności twierdza zamknęła rozwijające się miasto na stosunkowo niewielkiej przestrzeni, co zahamowało terytorialny rozwój Warszawy na kilkadziesiąt lat. Budowę fortów rozpoczęto na wiosnę 1883 roku, zaś zakończono w 1890. Wzniesiono wtedy 20 fortów. Były to umocnienia ceglano-ziemne, posiadające osobne wały dla artylerii i piechoty oraz otoczone rowami, z reguły o narysie regularnych wielokątów.

Restauracja – lokal gastronomiczny z obsługą kelnerską, w którym konsumpcja odbywa się przy stolikach. Podrzędna restauracja potocznie określana jest jako knajpa. Ulica Dolina Służewiecka – długa na 2,4 kilometra ulica biegnąca na granicy Mokotowa i Ursynowa, od węzła z ul. Puławską i ul. Wincentego Rzymowskiego na zachodzie do skrzyżowania z al. Wilanowską i al. Sikorskiego na wschodzie. Stanowi fragment drogi krajowej nr 2 (oraz trasy europejskiej E30) i drogi krajowej nr 7 (fragment trasy europejskiej E77). Odbywa się nią ruch autobusowy. Na całej długości biegnie ścieżka rowerowa.

Zapóźnienie techniczne Rosji sprawiło, że w momencie ukończenia były to już forty przestarzałe. W związku z tym już na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych nastąpiła modernizacja twierdzy. W jej ramach wybudowano 7 uzupełniających dzieł (punktów oporu) oraz dwa wchodzące w skład twierdzy obiekty linii Warszawa-Zegrze (Warszawski Rejon Forteczny). Przede wszystkim jednak zmodernizowano istniejące obiekty: wzmocniono stropy budowli betonem i dodatkowym nadkładem ziemi oraz zastąpiono ceglane obiekty bojowe (kaponiery) ich betonowymi odpowiednikami. Forty łączyły odcinki wałów z lokalnymi punktami oporu. Mimo tych zmian, standard fortyfikacji pozostawał daleko w tyle za osiągnięciami fortyfikacji niemieckiej bądź francuskiej. Forty warszawskie nie posiadały elementów pancernych oraz stanowisk umożliwiających ukrytą obserwację. Były jednak dobrze rozmieszczone w terenie; dużym nakładem środków zapewniono fortom dobre pole ostrzału. Umocnienia łączyła sieć dróg fortecznych; wzniesiono liczne zespoły koszarowe i magazynowe.

Traktat ryski (lub inaczej pokój ryski), Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 300) – traktat pokojowy zawarty przez Polskę i RFSRR oraz USRR, ratyfikowany przez Naczelnika Państwa 16 kwietnia 1921; obowiązywał od 30 kwietnia 1921, tj. wymiany dokumentów ratyfikacyjnych przez strony. Podpisanie traktatu miało miejsce 18 marca 1921 o godz. 20.30 w pałacu Czarnogłowców w Rydze.Bielany – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta. Jest jedną z 18 dzielnic – jednostek pomocniczych m.st. Warszawy.

Łącznie Twierdza Warszawa składała się z 29 fortów i dużych punktów oporu; uzupełniały ją liczne lokalne, ziemne punkty oporu i baterie artyleryjskie. Jądro twierdzy niezmiennie tworzyła Cytadela Aleksandrowska wraz z jej fortami. Tak ukształtowana twierdza weszła w skład Warszawskiego Rejonu Fortecznego.

Elementami obronnymi były również naturalne mokradła, w tym potoki i glinianki. Ich układ był brany pod uwagę przy projektowaniu układu umocnień.

Fort IIA ("Babice", "Radiowo") - to jeden z fortów Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Poprzednim w kolejności jest Fort II "Wawrzyszew", zaś następnym Fort III "Blizne".Fort V ("Włochy") - to jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Poprzednim w kolejności jest Fort IV "Chrzanów", zaś następnym - Fort VI "Okęcie".

Kasacja twierdzy[ | edytuj kod]

Klęska Rosji w wojnie z Japonią (1904-1905) uświadomiła władzom Cesarstwa potrzebę reformy armii wraz z koniecznością oszczędności na niepriorytetowych kierunkach. Najważniejsza stała się reforma wojsk polowych; na przeszkodzie stały między innymi ogromne sumy wydatkowane na utrzymanie licznych twierdz, także tych na obszarze byłego Królestwa Polskiego. W związku z tym w dniu 31 stycznia 1909 roku car wydał rozkaz w sprawie kasacji twierdzy. W następnych latach rozpoczęto prace nad likwidacją umocnień. W pierwszej kolejności niszczono obiekty bojowe, mogące w późniejszym okresie utrudniać odbicie twierdzy, a więc kaponiery fortów. W dalszej przeprowadzano systematyczną rozbiórkę umocnień, poczynając od prawej strony Wisły. Prace postępowały z niewielką szybkością.

Boernerowo – osiedle i rejon w Warszawie w dzielnicy Bemowo od 25 marca 1994, przedtem od 29 grudnia 1989 w dzielnicy-gminie Wola, w latach 1951-1989 w ramach dzielnicy Wola.Fort Szcza ("Щ", "Szczęśliwice") – jeden z fortów pierścienia wewnętrznego Twierdzy Warszawa w Imperium Rosyjskim, położony w Warszawie w dzielnicy Ochota, w rejonie dawnej wsi Szczęśliwice, wzniesiony w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Zgodnie z obecna topografią miasta, fort znajduje się w kwartale ulic Śmigłowca, Drawskiej, Zadumanej i Alej Jerozolimskich.

W 1913 roku, w związku z drastycznym pogorszeniem się sytuacji międzynarodowej, nastąpiła zdecydowana zmiana planów strategicznych Rosji. Podjęto decyzję o przywróceniu twierdzy w Warszawie do stanu bojowego. W związku z tym istniejące forty pospiesznie wzmacniano, rekonstruując część zniszczonych umocnień. Wznoszono między innymi nowe, betonowe kaponiery. Mimo tych prac w sierpniu 1915 roku Warszawa została poddana bez walki. Przed jej opuszczeniem wojska rosyjskie wysadziły najważniejsze obiekty forteczne, mosty i infrastrukturę kolejową.

Fort XIIA ("Lewinów", "Zacisze", "Ząbki") - to punkt oporu pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa położony na prawym brzegu Wisły, wybudowany w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku, obecnie nieistniejący. Jeszcze w latach siedemdziesiątych XX. wieku na terenie ogrodków działkowych pomiędzy ul. Łodygową a linią kolejową, znajdowały się dwa półkoliste rowy wypełnione wodą, będące zachowanymi resztkami fosy. Obecnie są już praktycznie niewidoczne.Przedmoście Warszawskie lub Przedmoście Warszawa (niem. Brückenkopf Warschau) – linia fortyfikacji i umocnień ciągnąca się od Ryni nad Narwią, przez Strugę, Zielonkę, Starą Miłosną, Wiązownę i Józefów aż do Wisły. Pierwsze prace rozpoczęły się w 1915 roku – od tego czasu fortyfikacje były wielokrotnie przebudowywane, aż do roku 1944. Obecnie większość fortyfikacji jest zniszczona, niektóre częściowo zasypane.

Okres międzywojenny[ | edytuj kod]

Po 1918 roku władze polskie kontynuowały rozbiórkę umocnień. Prace te przerwano na kilka tygodni w lecie 1920 roku, kiedy to zaistniała konieczność przygotowania miasta do obrony przed wojskami Rosji Sowieckiej. Przygotowano wtedy od wschodu nowe trzy linie obronne, częściowo w oparciu o stare fortyfikacje. Po kończącym wojnę traktacie ryskim część fortów rozebrano, włączając ich tereny w porządek urbanistyczny miasta; inne mieściły jednostki wojskowe czy zakłady zbrojeniowe.

Fort XI ("Grochów", "Grochów Duży") – to jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku, obecnie nieistniejący. Fort VII ("Zbarż") - to jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Poprzednim w kolejności jest Fort VI "Okęcie", zaś następnym Fort VIII "Służew".

W 1939 roku forty dawnej twierdzy zostały obsadzone przez polskich obrońców miasta. Wiele z nich, jak Fort IX („Czerniaków”) było miejscem bardzo ciężkich walk z Niemcami. W okresie okupacji niemieckiej forty spełniały głównie funkcje magazynowe.

Okres powojenny[ | edytuj kod]

Makieta Cytadeli Warszawskiej

W okresie powojennym los fortów był różny. Zabrakło spójnego planu urbanistycznego ich zagospodarowania, także w ostatnich latach. Większość obiektów obsadzało Wojsko Polskie, w późniejszym okresie przekazując je np. na potrzeby ogródków działkowych. Pojedyncze forty przeznaczono na cele rekreacyjne. Wiele fortów zostało opuszczonych; w ostatnich latach postępuje ich ciągła dewastacja. Wiele obiektów znajdujących się w rękach prywatnych, ulega zniszczeniu. Żaden z fortów Twierdzy Warszawa nie jest udostępniony do zwiedzania. Mimo tych negatywnych zjawisk, twierdza nadal posiada ogromny potencjał jako cenny zabytek położony w obrębie stolicy Polski. Można mieć nadzieję, że przyszłość przyniesie odpowiednią wizję wykorzystania umocnień i uchronienia ich przed zagładą.

Ursynów – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta. Od południa graniczy z gminami Piaseczno, Konstancin-Jeziorna i Lesznowola.Rakowiec (niem. Krebsdorf) – część Ochoty (dzielnicy Warszawy). Obejmuje czworokąt pomiędzy ulicami: al.Żwirki i Wigury, ul. Grójecką, Banacha i torami linii radomskiej.

W 2000 powstała uchwała rady miasta w sprawie ustaleń wiążących gminy warszawskie przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dla systemu fortecznego XIX-wiecznej Twierdzy Warszawa. W uchwale tej oprócz ustaleń i słownika pojęć znalazła się też lista 28 obiektów:

  1. Fort Siergiej (Sokolnickiego, Czarnieckiego),
  2. Fort Aleksiej (Traugutta),
  3. Fort Władimir (Legionów, Sanguszki),
  4. Fort Śliwickiego (Jasińskiego),
  5. Dzieło flankujące pośrednie Buraków,
  6. Fort P -Parysów (Bema, Powązkowski) wraz z wałem międzyfortowym między Burakowem a fortem P),
  7. Dzieło flankujące pośrednie (na północ od fortu W),
  8. Punkt oporu Cze-Czyste (Odolany),
  9. Fort Szcza-Szczęśliwice,
  10. Punkt oporu Rakowiec wraz z wałem międzyfortowym (na wschód od pkt. oporu Rakowiec),
  11. Fort M -Mokotów wraz z wałem międzyfortowym (na zachód od fortu M) (tzw. Fosą Mokotowską),
  12. Fort Cze-Czerniaków (Mokotów II, Królikarnia, Idzikowskiego, Piłsudskiego, Legionów Dąbrowskiego) wraz z wałem międzyfortowym (na zachód od fortu Cze),
  13. Wał międzyfortowy (na wschód od fortu Cze),
  14. Wał międzyfortowy (między Jeziorkiem Czerniakowskim a Baterią X),
  15. Fort I (Bielany),
  16. Fort II (Wawrzyszew, Chomiczówka),
  17. Fort A (IIA, Babice, Radiowo, Fosa Babicka),
  18. Fort III (Blizne, Groty, Fosa Groty),
  19. Fort IV (Chrzanów),
  20. Fort V (Włochy),
  21. Fort VI (Okęcie),
  22. Fort VII (Fosa Zbarska, Paluch, Na Paluchu),
  23. Fort Służewiec,
  24. Fort VIII (Służew),
  25. Fort IX (Czerniaków, Fosa Dąbrowskiego),
  26. Bateria X (Augustówka, Fosa Siekierkowska),
  27. Punkt oporu Zacisze,
  28. Fort XIII (Lewicpol, Zacisze).
Fort X ("Augustówka", "Siekierki") - to jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku.Muzeum Katyńskie – placówka upamiętniająca zbrodnię katyńską otwarta 29 czerwca 1993 roku w Warszawie staraniem środowisk związanych z Rodzinami Katyńskimi oraz dzięki inicjatywie Muzeum Wojska Polskiego. Muzeum Katyńskie jest Oddziałem Muzeum WP, biuro budowy nowej siedziby znajduje się w warszawskiej dzielnicy Żoliborz na terenie Cytadeli Warszawskiej.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Fort W-Szcza ("Odolany") , (Форт В-Щ) - to punkt oporu pierścienia wewnętrznego Twierdzy Warszawa w Imperium Rosyjskim, wybudowany w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Po II wojnie światowej istniał jeszcze fragment zachowanego lewego barku fortu wraz z fosą (dziś już nieistniejące). Jedynym fragmentem fortu do dziś zachowanym jest betonowy schron (na terenie ogródków działkowych).
Siekierki – dawna wieś, obecnie część dzielnicy Mokotów w Warszawie położona w dolinie Wisły. Ten fragment dzielnicy jest stosunkowo słabo zagospodarowany.
Ząbki – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim położone w aglomeracji warszawskiej ok. 10 km od centrum Warszawy.
Fort M-Cze (М-Ч) (Форт М-Ч) – to punkt oporu pierścienia wewnętrznego Twierdzy Warszawa w Imperium Rosyjskim, wzniesiony w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku, obecnie nieistniejący.
Sadyba – część warszawskiego Mokotowa, leżąca w dolinie Wisły (Dolny Mokotów). Część Sadyby posiada status osiedla.
Fort "P" (ros. "П") – "Parysów" (od 1921 r. Fort "Bema") – fort pierścienia wewnętrznego Twierdzy Warszawa, zbudowany w latach 1886-1890 w Imperium Rosyjskim.
Fort Cze ("Ч", "Legionów Dąbrowskiego", "Piłsudskiego", "Czerniaków") – to fort pierścienia wewnętrznego Twierdzy Warszawa, wzniesiony w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Fort nazwany przez żołnierzy Imperium Rosyjskiego Fortem Cz od nazwy Czerniaków, na niemieckich mapach nazwany w transkrypcji Tsche. W 1921 nazwany fortem Legionów Dąbrowskiego, w 1928 przemianowany na fort Piłsudskiego. Z uwagi na swą nazwę mylony bywa z Fortem Legionów.

Reklama