Tupac Yupanqui

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tupac Inca Yupanqui (kecz. Inka Szlachetny Księgowy) – dziesiąty król Inków (Sapa Inka) w latach 1471-1493, syn króla Pachacuteca.

María Rostworowski Tovar de Diez Canseco, Maria Rostworowska (ur. 8 sierpnia 1915 w dystrykcie Barranco w prowincji Lima , zm. 6 marca 2016 Limie) – peruwiańska historyk i badaczka kultur andyjskich, pochodzenia polskiego. Państwo Chimú powstało w IX-XI w. na terenach znajdujących się wcześniej pod wpływem kultury Mochica. Niezależność zachowało do 1470 r., czyli do podboju dokonanego przez Inków. Obszar zajmowany przez Chimú to teren leżący nad brzegiem Oceanu Spokojnego od Tumbez aż do Limy. Stolicą Chimú było miasto Chan Chan leżące w pobliżu dzisiejszego Trujillo. Pozostałości Chan Chan zajmują obszar ok. 28,0 km, zatem było to ogromne założenie urbanistyczne, największe w prekolumbijskiej Ameryce. Centrum Chan Chan zbudowane zostało z dziesięciu niezależnych jednostek otoczonych własnymi, podwójnymi murami z cegieł adobe. Każda jednostka to obszar najczęściej w kształcie prostokąta o wymiarach 390 x 195 m. Wewnątrz znajdowała się część reprezentacyjna, kilka mniejszych domów, zbiornik wody zasilany niezależnym kanałem, cmentarz i świątynia na kilkupoziomowej platformie.

Pod jego wodzą armia Inków pokonała w 1466 roku sąsiednie imperium Chimu, miało to miejsce jeszcze za panowania jego ojca, Pachacuteca. Tupac rozszerzał granice swego imperium również po 1471 roku, gdy został 10 Sapa Incą kontynuując dzieło swego ojca i doprowadzając Imperium Inków do największego rozkwitu. W ciągu 15 lat podbił ziemię na południu aż do rzeki Maule, a później zajął tereny na północy i zachodzie. Zapoczątkował intensywną budowę dróg.

Chronologiczna lista władców Imperium Inków, początkowo władających niewielkim królestwem w dolinie Cuzco, z czasem, na drodze podbojów, przekształconym w imperium sięgające od dzisiejszej Kolumbii do północnego Chile i Argentyny.Pachacutec, Pachacuti, Pachakutiq (kecz. Ten który zmienia świat, zm. w 1471 r.) – dziewiąty król Inków (Sapa Inka) od 1438 do 1471 roku, jeden z największych i najbardziej zasłużonych władców inkaskiego państwa, uznawany za twórcę jego imperialnej potęgi.

Wprowadził oficjalny nakaz ożenku Inki z własną siostrą, zapewne w celu łatwiejszego wyłonienia, wśród licznych dzieci, następcy tronu. Cesarzową u jego boku została politycznie wpływowa Mama Ocllo II - matka późniejszego cesarza Huayny Capaca, natomiast ulubioną małżonką władcy była Chuqiu Ocllo, która urodziła Capaca Guariego. Dwie z córek władcy - Cusi Rimay i Raura Ocllo - były kolejno głównymi żonami Huayny Capaca.

Huayna Capac (kecz. Wspaniały Młodzieniec) (ur. 1467, zm. 1525) - jedenasty król Inków (Sapa Inca), ostatni z wielkich władców inkaskiego imperium.Państwo Inków, Królestwo Inków, Imperium Inków (kecz. Tahuantinsuyu, Imperium Czterech Części, Zjednoczone Cztery Części – patrz mapa podziału administracyjnego) – historyczne państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, w okresie swego największego rozkwitu obejmujące tereny dzisiejszego Peru, Ekwadoru oraz częściowo Boliwii, Chile, Kolumbii i Argentyny.

W latach 1450- 1485 Tupac Yupanqi zorganizował wyprawę dwudziestu tysięcy ludzi na tratwach z balsy, która przywiozła niewolników, złoto i srebro.

Jego syn Huayna Capac doszedł do władzy jako Sapa Inca w 1493 roku. Wcześniej musiał stoczyć walkę o władzę z przyrodnim bratem Capaciem Guarim, którego jego ojciec wyznaczył na następcę.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  1. Jan Szemiński i Mariusz Ziółkowski, Mity, rytuały i polityka Inków, PIW, Warszawa 2014.
  2. Maria Rostworowska, Historia państwa Inków, Państwowy Instytut wydawniczy, 2007.
Język keczua, kiczua (runa simi; hiszp. quechua) – język z rodziny keczua, którym posługują się Indianie Keczua. Był językiem urzędowym imperium inkaskiego aż do jego upadku, a po konkwiście do jego rozpowszechnienia przyczynili się misjonarze, przyjmując go za oficjalny język ewangelizacji. Obecnie językiem keczua posługuje się ok. 11 mln osób, głównie w Andach, od Argentyny, przez Ekwador aż po Kolumbię, a w Peru oraz Boliwii jest jednym z języków urzędowych (obok hiszpańskiego). Z języka keczua wywodzą się takie polskie wyrazy, jak inka, lama, puma, kauczuk, kondor czy guano.




Reklama