Teriodonty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Teriodonty, gady ssakozębne (Theriodontia) – grupa gadów z rzędu terapsydów z podgromady Synapsida.

Gady (Reptilia, od łac. repto – czołgać się) – parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców. Współczesne gady są pozostałością po znacznie większej grupie zwierząt, której największy rozkwit przypadł na erę mezozoiczną. Obecnie żyją tylko cztery rzędy gadów, ich pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły. Niektóre kopalne gady naczelne, czyli archozaury (takie jak pterozaury i dinozaury), były prawdopodobnie zwierzętami stałocieplnymi.Gorgonopsy (Gorgonopsia) – podrząd wymarłych synapsydów (gadów ssakokształtnych), obejmujący jedną rodzinę – Gorgonopsidae. Żyły w środkowym i późnym permie na terenach dzisiejszej południowej Afryki, Rosji i Chin. Były to zwierzęta drapieżne, średnich i dużych rozmiarów (do 4 m długości) o zróżnicowanym na siekacze, kły i trzonowce uzębieniu. Cechą charakterystyczną były duże kły wystające z pyska.

To bezpośredni przodkowie ssaków, gdyż w ich budowie występuje szereg cech charakterystycznych dla ssaków:

  • czaszka ma dwa kłykcie potyliczne
  • zęby zróżnicowane na siekacze, kły, przedtrzonowce i trzonowce
  • kończyny długie wyprostowane unoszące ciało wysoko ponad ziemią
  • Pojawiły się w permie i wymarły pod koniec triasu a jedynie bardzo nieliczne żyły jeszcze w jurze.

    Teriodonty podzieliły się później na trzy podrzędy:

    Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.Jura – drugi okres ery mezozoicznej. Trwała od 201 do 145 milionów lat temu. Nazwa pochodzi od gór Jura leżących we Francji i Szwajcarii. Wprowadził ją Alexander von Humboldt w 1823 r.
  • Gorgonopsia
  • Therocephalia (przedstawiciel: Bauria)
  • Cynodontia – które dały początek ssakom
  • Cynodonty (Cynodontia) – grupa synapsydów z rzędu terapsydów, z których prawdopodobnie wywodzą się ssaki; jeśli cynodonty mają być grupą monofiletyczną należy do nich zaliczyć także klad Mammaliaformes, obejmujący m.in. ssaki. Cynodonty pojawiły się w końcowym permie; większość cynodontów nie należących do Mammaliaformes wymarła z końcem triasu. Iktidozaury żyły jeszcze we wczesnej jurze, natomiast cynodonty z rodziny Tritylodontidae przetrwały co najmniej do późnej jury; znany jedynie z zębów gatunek Xenocretosuchus sibiricus mógł być przedstawicielem Tritylodontidae żyjącym jeszcze we wczesnej kredzie. Cynodonty nie należące do ssaków występowały na całym świecie z wyjątkiem Australii.




    Reklama