Terapia dialektyczno-behawioralna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) – odmiana terapii poznawczo-behawioralnej („CBT” (ang.) cognitive behavioral therapy). DBT powstała w odpowiedzi na potrzeby pacjentów z zaburzeniem osobowości z pogranicza (Borderline Personality Disorder – BPD). Jej autorką jest Marsha Linehan, która ze Stevenem Hayesem zapoczątkowała współczesny nurt, tzw. Trzecią Falę, CBT w późnych latach 1980. Pierwsze badania nad skutecznością DBT przeprowadzono na osobach z zaburzeniem osobowości z pogranicza z tendencjami samobójczymi. Wyniki były optymistyczne, kolejne badania wykazały skuteczność w następujących populacjach: nastolatki z tendencjami samobójczymi; depresja u osób starszych, osobowość dyssocjalna, bulimia i objadanie się.

Zaburzenie osobowości (łac. perturbatio personalitatis) – zaburzenie psychiczne, którego istotnymi cechami są głęboko zakorzenione, trwałe, nieprzystosowawcze wzorce relacji ze środowiskiem, myślenia o nim i postrzegania go, ukonstytuowane tak dalece, że powodują trudności w funkcjonowaniu społecznym i behawioralnym. Jeżeli zostały rozpoznane przed 18. rokiem życia, nazywane są zaburzeniami w okresie dzieciństwa. Poprzednie definicje zaburzeń osobowości obejmowały:Opiaty – substancje psychoaktywne pochodzące z opium. Najważniejsze z nich to morfina, kodeina, tebaina, narkotyna i papaweryna.

DBT łączy techniki terapii poznawczo-behawioralnych (m.in. modyfikacja poznawcza, ekspozycja, regulacja emocji) z uważnością, akceptacją i procesami dialektycznymi. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (APA) rekomenduje terapię dialektyczno-behawioralną w leczeniu zaburzenia osobowości z pogranicza. Badani uczestniczący w DBT rzadziej przerywali leczenie, wykonywali mniej gestów samobójczych, mieli mniej hospitalizacji psychiatrycznych w porównaniu z drugą grupą, którą przydzielono do zwykłej terapii (TAU).

Medytacja (łac. meditatio - zagłębianie się w myślach, rozważanie, namysł) – praktyki mające na celu samodoskonalenie, stosowane zwłaszcza w jodze oraz w religiach i duchowości Wschodu (buddyzm, taoizm, konfucjanizm, hinduizm, dżinizm), a ostatnio także przez niektóre szkoły psychoterapeutyczne. Elementy medytacji dają się również zauważyć w chrześcijaństwie (hezychazm) i islamie (sufizm).Dychotomia myślenia – błąd procesów myślowych wyróżniony przez Aarona Becka charakteryzujący się postrzeganiem różnych zjawisk tylko w skrajnych aspektach. Dychotomia myślenia może prowadzić do występowania problemów psychologicznych.

Wstęp[ | edytuj kod]

Linehan początkowo leczyła pacjentki ze skłonnościami samobójczymi standardową psychoterapią poznawczo-behawioralną. Wraz ze swoim zespołem badawczym zaobserwowała, że instynktownie wzbogacała prowadzone przez siebie sesje o dodatkowe elementy nieobecne w podstawowej wersji terapii poznawczo-behawioralnej.

Osobowość dyssocjalna, psychopatia, osobowość antyspołeczna – zaburzenie struktury osobowości o charakterze trwałym, dotyczące 2–3% każdego społeczeństwa. Zaburzenie to wiąże się z obecnością trzech deficytów psychicznych: lęku, uczenia się i relacji interpersonalnych.Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne – American Psychological Association (APA) – stowarzyszenie psychologiczne liczące 150 000 członków na całym świecie i reprezentujące interesy psychologów w USA. Siedzibę ma w Waszyngtonie.

DBT może być prowadzona w różny sposób, ale wersja podstawowa, której skuteczność najczęściej badano, składa się z czterech komponentów:

  1. psychoterapii indywidualnej: godzinne cotygodniowe spotkania, na których omawia się bieżące wydarzenia, ze ścisłą hierarchią zachowań do wyeliminowania. Na pierwszym miejscu znajdują się próby, groźby samobójcze i samouszkodzenia (jeżeli pacjent będzie hospitalizowany, to terapia będzie przerwana), na drugim zachowania kolidujące z terapią (jeśli pacjent nie przychodzi na terapię, to nie można mu pomóc). Na trzecim miejscu są zachowania kolidujące z jakością życia (brak pracy, zażywanie narkotyków, niebezpieczny seks).
  2. treningu umiejętności: cotygodniowe spotkania grupowe lub indywidualne na których przerabia się kolejne umiejętności, omawia prace domowe i ćwiczy nowe zachowania.
  3. coachingu telefonicznego: pacjent zachęcany jest do kontaktowania się ze swoim terapeutą w momentach kryzysu. Kontakt telefoniczny powinien nastąpić, zanim pacjent zastosuje dysfunkcyjne zachowanie, i zakłada wdrażanie nowych zachowań nauczonych na treningu.
  4. konsultacje dla terapeutów: cotygodniowe spotkania superwizyjne zespołu, gdzie terapeuci wspierają się wzajemnie, rozwiązują problemy terapeutyczne oraz dbają, by nie odbiegać od zasad DBT w oferowanym leczeniu.

Filozofia[ | edytuj kod]

Marsha Linehan oparła DBT na filozoficznym pojęciu dialektyki, która to opiera się na trzech podstawowych zasadach:

Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa.Zaburzenia depresyjne – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych, charakteryzujące się obniżeniem nastroju, obniżeniem napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmów okołodobowych i lękiem.
  • Zasadzie wzajemnego powiązania i całości: zakłada się, że rzeczywistość jest systemem. Wszystko jest ze sobą powiązane, a tożsamość ma charakter relacyjny. Linehan powołuje się na teorie feministyczne, które podkreślają, że kobieca tożsamość nie jest indywidualistyczna. Kobiece Ja definiuje się poprzez relacje, co w kulturze zachodniej, promującej Ja indywidualistyczne uważa się za patologię.
  • Zasadzie biegunowości: każda teza ma swoją antytezę, które razem tworzą syntezę o nowych przeciwieństwach. Każdy, nawet najmniejszy system zawiera przeciwstawne sobie bieguny. Każda idea ma swoje przeciwieństwo i każde z nich zawiera w sobie cząstkę prawdy. „W dysfunkcji jest także funkcja, w zniekształceniu jest także adekwatność, a w destrukcji można znaleźć budowanie. W terapii DBT akceptuje się pacjentów bezwarunkowo. Terapeuta szuka sensu w każdym zachowaniu pacjenta. W ten sposób uprawomocnia jego doświadczenia i buduje silną relację, która jest konieczna do zmiany.
  • Teza, antyteza, synteza: zasada ciągłej zmiany: zmiana, do której dążą pacjent i jego terapeuta, jest procesem który składa się z przeciwieństw. Osoba wpływa na środowisko, jednocześnie środowisko wpływa na osobę. Pacjent próbuje się zmienić, jednocześnie się tego boi. Dlatego przejście do nowego siebie często odczuwane jest jako bolesny kryzys. Terapeuta musi balansować pomiędzy akceptacją klienta takim, jakim jest w danej chwili, a konsekwentnym naciskiem na zmianę.
  • DBT zakłada, że dialektyka obowiązuje zarówno pacjenta, jak i terapeutę. Pacjent zaczyna patrzeć na świat w sposób bardziej zrównoważony, co jest ważne w zaburzeniu osobowości z pogranicza (dychotomia myślenia). Uprawomocniony pacjent przestaje karać samego siebie z powodu swoich patologicznych zachowań. Terapeuta elastycznie podchodzi do problemów pacjentów z zaburzeniem osobowości z pogranicza. Pozwala mu to stworzyć przyjazną relację opartą na współpracy i prawdziwej empatii. Zachęca on do szukania nowych dróg i rozwiązań, bo nic nie jest z góry ustalone.

    Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.Psychoterapia poznawczo-behawioralna (ang. cognitive-behavioral therapy – CBT) – metoda leczenia zaburzeń psychicznych, trudności emocjonalnych oraz problematycznych zachowań.

    Założenia dotyczące pacjentów z zaburzeniem osobowości z pogranicza[ | edytuj kod]

    Leczenie tego zaburzenia wymaga od psychoterapeuty dużego wysiłku. Specjaliści często boją się pracy z tymi pacjentami i mają negatywne przekonania na ich temat. Z góry zakładają, że pacjenci będą agresywni, zaczną przekraczać ich granice, że są trudni do wyleczenia. Takie przekonania przeszkadzają w terapii i prowadzą do szybkiego wypalenia terapeuty. Zgodnie z duchem dialektyki prawda nie jest obiektywna, zakłada się pragmatyczne kryterium prawdy. Powinno się wierzyć w to, co jest efektywne. Opracowano efektywne dla terapii założenia na temat biorących w niej udział pacjentów:

    Zespół stresu pourazowego, zaburzenie stresowe pourazowe, PTSD (ang. posttraumatic stress disorder) - rodzaj zaburzenia lękowego będący efektem przeżycia traumatycznego wydarzenia.Empatia (gr. empátheia "cierpienie") – w psychologii zdolność odczuwania stanów psychicznych innych osób (empatia emocjonalna), umiejętność przyjęcia ich sposobu myślenia, spojrzenia z ich perspektywy na rzeczywistość (empatia poznawcza).
  • Pacjenci radzą sobie najlepiej, jak mogą.
  • Pacjenci chcą poprawy swojego stanu.
  • Pacjenci muszą radzić sobie lepiej, starać się bardziej i muszą być bardziej zmotywowani do zmiany.
  • Pacjenci nie spowodowali swoich problemów, ale to na nich spoczywa odpowiedzialność, by je rozwiązać.
  • Takie życie, jakie aktualnie prowadzą pacjenci, jest nie do wytrzymania.
  • Pacjenci muszą nauczyć się nowych zachowań we wszystkich możliwych kontekstach.
  • Pacjenci nie mogą odnieść porażki w terapii.
  • Terapeuci leczący osoby z zaburzeniem osobowości z pogranicza potrzebują wsparcia.
  • Ekspozycja – technika psychoterapii behawioralnej stosowana w leczeniu zaburzeń lękowych. Zakłada eksponowanie się pacjenta na sytuacje lub przedmioty, które choć bezpieczne wzbudzają lęk. Dzięki tym planowanym ekspozycjom, lęk się w końcu zmniejsza i pacjent pokonuje swoje problemy. Z czasem lęk ma się zmniejszać. Proceduralnie jest podobne do wygaszania lęku u szczurów.Wstyd to zespół reakcji organizmu (np. rumieniec), połączony z możliwym do przewidzenia działaniem (ukrycie się), przykrymi myślami („Jestem głupi”, „Co ona sobie o mnie pomyśli”).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Wygaszanie lub wygasanie potocznie rozumiane jako proces odwrotny do warunkowania jest w rzeczywistości procesem zastąpienia jednego odruchu warunkowego drugim, o tym samym charakterze. Proces wygaszania nie przebiega identycznie jak pierwotne warunkowanie i zależy od dotychczasowego doświadczenia zwierzęcia (przeprowadzanych wcześniej eksperymentów). Załóżmy że psa nauczono na dźwięk dzwonka podnosić przednią łapę po czym podawano porcję jedzenia. Wystarczy zaprzestać podawania pokarmu a zwierzę po początkowo licznych podnoszeniach łapy (tak jakby się upewniało czy dobrze reakcję wykonało) zobojętnieje i na sygnał łapy już nie podniesie. Jest to wynik warunkowania negatywnego z zastosowaniem wygaszania ostrego. W kolejnych sesjach, zwłaszcza na ich początku, pies 1-2 razy podnosi łapę sprawdzając czy nie dostanie pokarmu, następnie (zależnie od możliwości) odwraca się i stara się zasnąć. W tym eksperymencie sygnał dzwonka staje się wtórnym (bo pierwotnie miał inne znaczenie) bodźcem negatywnym (hamulcowym) sygnalizującym brak jedzenia czego wynikiem jest zobojętnienie psa (hamulcowa reakcja warunkowa). W powyższej sytuacji nawet dobrze wygaszony odruch po podaniu wzmocnienia wraca do pierwotnej postaci, bez konieczności ponownego stosowania długiego warunkowania. Wygaszanie chroniczne, w którym bodźce negatywne nie są stosowane jako jedyne, daje o wiele ciekawsze wyniki głównie przez możliwość porównywania właściwości procesów warunkowania i wygaszania. Najpierw przeprowadza się warunkowanie (np.) pokarmowe na dwa różne bodźce np. dzwonek i bulgotanie (oba zawsze wzmacniane) oraz wprowadza jako nigdy niewzmacniane dwa kolejne sygnały np. dźwięk metronomu oraz gwizdek. Są to pierwotne pokarmowe bodźce hamulcowe bowiem wcześniej ich nie stosowano a eksperyment odbywa się w stanie napędu głodowego zwierzęcia. Po skończonym warunkowaniu badano ilość wydzielanej śliny w odpowiedzi na poszczególne bodźce występujące osobno oraz razem w różnych kombinacjach. Okazało się że dzwonek, bulgotanie oraz dzwonek + bulgotanie powodują jednakowe i znaczne wydzielanie śliny. Metronom, gwizdek oraz metronom + gwizdek nie stymulowały wydzielania śliny natomiast kombinacja bodźca wzmacnianego oraz niewzmacnianego wywoływały mniejsze wydzielanie śliny niż sam bodziec dodatni. Przy kombinacji bodziec negatywny + bodziec pozytywny psy często odmawiały przyjmowania pokarmu lub jadły go z mniejszą ochotą. Tak więc bodziec sygnalizujący „nic” ma w układzie nerwowym całkiem wymierne przełożenie na odruchy i zachowanie. Pierwotne znaczenie bodźca ma charakter dominujący, łatwo można je przywrócić a przy przewarunkowaniu ma wpływ na uzyskane w eksperymencie wyniki.
    Samobójstwo (łac. suicidium, od sui caedere, „zabić się”) – celowe działanie mające na celu odebranie sobie życia. Samobójstwo wynika często z uczucia smutku, które w wielu przypadkach jest rezultatem zaburzeń psychicznych takich jak depresja, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, schizofrenia, alkoholizm lub uzależnienie od środków odurzających. Stresory takie jak problemy finansowe lub problemy w zakresie relacji międzyludzkich również odgrywają istotną rolę. Próby zapobiegnięcia samobójstwu obejmują ograniczenie dostępu do broni palnej, leczenie zaburzeń psychicznych, w tym uzależnienia od środków odurzających, a także poprawę sytuacji ekonomicznej.
    Dialektyka (stgr. διαλεκτική τέχνη, łac. dialectica, ars dialectica, ratio dialectica) – nauka zajmująca się poprawnością argumentacji w czasie pisania lub wygłaszania wypowiedzi retorycznej lub prowadzenia sporu. Jej zasady stosuje się do argumentacji w tych dziedzinach ludzkiej działalności, które pozbawione są formalizacji – wówczas, gdy reguły klasycznej logiki nie są oczywiste czy obowiązujące. Za jej twórców uważa się Platona i Arystotelesa. Platon zdefiniował dialektykę jako sztukę właściwego użycia odpowiedniego do danego problemu argumentu. W starożytności i średniowieczu była jednym z podstawowych przedmiotów nauczania, składnikiem trivium, obok gramatyki i retoryki.
    Kobieta – dojrzały płciowo żeński osobnik z rodzaju Homo. Różnica w genotypie kobiety i mężczyzny (kobieta ma dwa chromosomy X, a mężczyzna chromosom X i chromosom Y) determinuje dymorfizm płciowy u ludzi.
    Obiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznającym i niezależnie od niego. Bezstronność, postawa badawcza wolna od przesądów i uprzedzeń.
    Zachowanie (ang. behavior) człowieka lub zwierzęcia – skoordynowane postępowanie w odniesieniu do określonego otoczenia w określonym czasie, na który składają się wykonywane za pomocą grup mięśni reakcje ruchowe na bodźce z otoczenia.
    Poczucie winy – stan emocjonalny powstający w sytuacji uświadomienia sobie popełnienia czynu prawnie albo moralnie niedozwolonego. Związane jest zwykle z chęcią zadośćuczynienia i poddania się karze.

    Reklama