To jest dobry artykuł

TKS (statek kosmiczny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Radziecki załogowy statek kosmiczny TKS
Statek TKS – przekrój
Kapsuła powrotna WA statku TKS (oficjalnie Kosmos 1443)

TKS (ros. Транспортный корабль снабжения) – radziecki załogowy statek kosmiczny zaprojektowany pod koniec lat 60. XX wieku, przewidziany do wymiany załóg i zaopatrywania radzieckich wojskowych stacji orbitalnych Ałmaz. Został zaprojektowany w wersjach załogowej i dostawczej. Ze względu na zamknięcie programu Ałmaz nie został umieszczony w kosmosie w wersji załogowej, odbyło się tylko kilka lotów testowych.

Ałmaz (ros. Алмаз, Diament) – tajny radziecki program kosmiczny budowy wojskowych załogowych stacji orbitalnych. Ze względu na militarny charakter programu, którego głównym celem był zwiad wojskowy, oficjalnie był on włączony w cywilny program kosmiczny Salut. Z siedmiu stacji Salut umieszczonych na orbicie w latach 1971-1982, trzy należały do programu Ałmaz, jednak nosiły one nazwę i kolejne numery stacji Salut – były to stacje Salut 2, 3 i 5.Rakietowy System Ratunkowy (ang. Launch Escape System ­– LES) – system przyłączony do kapsuły załogowego statku kosmicznego, umożliwiający natychmiastowe oddzielenie kapsuły od rakiety nośnej w przypadku zaistnienia sytuacji awaryjnej. Rakietowy system ratunkowy uruchamiany jest w wypadku bezpośredniego zagrożenia życia załogi, np. w celu usunięcia jej z obszaru objętego ewentualnym wybuchem rakiety. LES używany był w amerykańskich programach Mercury i Apollo. Podobny system stosowany jest także w rosyjskim statku Sojuz i chińskim Shenzhou.

Statek TKS miał składać się z dwóch głównych części:

  • WA (ros. Возвращаемый аппарат, Wozwraszczajemyj apparat) – kapsuła załogowa, która miała powracać na Ziemię z załogą,
  • FGB (ros. Функционально-грузовой блок, Funkcyonalno-gruzowoj błok) – moduł orbitalny zawierający silniki manewrowe, paliwo, a także duży przedział hermetyzowany (znacznie większy niż w statkach Sojuz, przeznaczony przede wszystkim do transportu zaopatrzenia), oraz urządzenie cumownicze.
  • Obydwa moduły mogły być stosowane także niezależnie od siebie jako statki załogowe (WA) lub zaopatrzeniowe (FGB). FGB mógł być także używany jako moduł manewrowy dla systemu Ałmaz/TKS.

    Mir (ros. Мир, pol. pokój) – zbudowana przez Związek Radziecki załogowa stacja orbitalna, która od wystrzelenia jej pierwszego modułu w 1986, do jej kontrolowanej deorbitacji w 2001, okrążała Ziemię poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. W pierwszych latach swojego istnienia Mir był używany tylko przez ZSRR i współpracujące z nim państwa w ramach programu Interkosmos. Po rozpadzie ZSRR na stację zaczęli latać również astronauci innych narodowości, w tym ze Stanów Zjednoczonych.Salut 5 (Ałmaz 3) – kolejna radziecka stacja kosmiczna wysłana w ramach programu Salut, trzecia i ostatnia baza wojskowego programu Ałmaz.

    Przeprowadzono kilka lotów testowych kompletnych statków TKS i samych kapsuł, jednak system ten nie został nigdy wykorzystany operacyjnie w roli, dla jakiej został skonstruowany. W późniejszych latach na bazie bloku FGB z tego projektu powstały inne statki i moduły orbitalne, m.in. cztery laboratoria stacji Mir i rosyjski moduł Zaria Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Spółka Excalibur Almaz planowała wykorzystanie zmodernizowanego sprzętu z projektów TKS i Ałmaz do programu turystyki kosmicznej oraz lotów zaopatrzeniowych na ISS.

    Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 15 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów do 19 lipca 2011 zajmowały się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

    Program TKS[ | edytuj kod]

    1 stycznia 1965 roku dekretem Komitetu Centralnego KPZR zdecydowano o powołaniu programu radzieckich wojskowych stacji kosmicznych, mającego być odpowiedzią na amerykański program Manned Orbiting Laboratory. W skład systemu miała wchodzić załogowa stacja orbitalna wyposażona w dwa porty dokujące, umożliwiająca rotowanie załóg i dostarczanie zaopatrzenia. Projekt ten realizowany był w programie Ałmaz. Do obsługi stacji i przenoszenia załogi stworzono transportowiec TKS.

    Salut 6 (ros. Салют-6) – radziecka stacja orbitalna, ósma z wszystkich stacji programu Salut. Została wyniesiona na orbitę 29 września 1977 za pomocą rakiety Proton K z kosmodromu Bajkonur w ZSRR (obecnie Kazachstan). Funkcjonowała przez pięć lat.Kosmos 1443, indeks COSPAR (1983-13A) – trzeci start radzieckiego bezzałogowego statku kosmicznego TKS-3 z zadaniem połączenia się ze stacją Salut 7.

    Program podzielono pierwotnie na dwie fazy. Pierwszą było wysłanie na orbitę pierwszej generacji stacji Ałmaz (w tajemnicy, w ramach programu Salut) i obsługa ich przy pomocy załogowych promów Sojuz. Loty te odbyły się w latach 70. XX wieku, a stacje dostały desygnaty Salut 2, Salut 3 i Salut 5. Faza druga miała rozpocząć się w 1982 roku od wysłania na orbitę stacji kolejnej generacji OPS-4, program jednak został anulowany w 1979 roku.

    Encyclopedia Astronautica - internetowa encyklopedia astronautyki. Rekomendowane przez NASA, Encyklopedię Britannica, gazety, sieci telewizyjne oraz historyków. Stanowi obszerne, dobrze udokumentowane źródło wiedzy na temat historii i technologii lotów kosmicznych. Zawiera obszerny katalog pojazdów, astronautów, rakiet i misji kosmicznych.Wielozadaniowy Moduł Laboratoryjny "Nauka" (ros. Многоцелевой лабораторный модуль "Нау́ка" – МЛМ, ang. Multipurpose Laboratory Module – MLM) – moduł finansowany przez rosyjską agencję Rosawiakosmos, który w 2014 r. zostanie dołączony do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Zastąpi on niezrealizowany Uniwersalny Moduł Dokujący (ros. Универсальный стыковочный модуль).

    Prace nad samym pojazdem załogowo-towarowym TKS rozpoczęły się w 1969 roku, lecz dopiero dekret z 1970 formalnie zatwierdził realizację sprzętu i jego wykorzystanie w drugiej fazie programu Ałmaz. System, składający się z kapsuły załogowej o desygnacie 11F74 (pierwotnie zaplanowanej dla Ałmazów pierwszej fazy) oraz pojazdu transportowo-załogowego o desygnacie 11F77 miał być gotowy do lotów w ostatnim kwartale 1972 roku. System miał umożliwiać wysłanie trzyosobowej załogi i zapewnienie jej zapasów na 90-dniową misję na orbicie. Statek TKS został zaprojektowany przez Władimira Czełomieja jako statek załogowy wystrzeliwany rakietą nośną Proton.

    Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза – КПСС) – ostatnia nazwa założonej w 1903 partii komunistycznej, rządzącej w RFSRR i ZSRR od 1917 do 1991 (1903-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji, frakcja bolszewików; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Formalnie centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne i Sekretariat Komitetu Centralnego na czele z sekretarzem generalnym. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. Sekretariatowi KC podlegały wydziały Komitetu Centralnego, oparte na zasadzie funkcjonalnej i pełniące funkcje ministerstw. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie sekcje (komunistyczne partie republik związkowych ZSRR) z wyjątkiem (do 1990) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowania i utrzymywania kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny Komitetu Centralnego i radziecki wywiad (INO NKWD i GRU).Spiektr (ros. Спектр, widmo) – piąty moduł stacji orbitalnej Mir. Przeznaczony był do obserwacji Ziemi; zawierał sprzęt do obserwacji powierzchni, atmosfery i środowiska ziemskiego. Cztery charakterystycznie ustawione panele słoneczne generowały połowę energii potrzebnej stacji na orbicie.

    Losy „fazy drugiej” nie były już wtedy pewne – trwały wstępne prace na wielomodułową stacją MKBS projektu Miszyna. Zdecydowano jednak utrzymać prace nad statkiem TKS, jako przyszłym pojazdem dla MKBS. Dodatkowo w 1973 Miszyn ogłosił prace nad nową generacją stacji DOS, wykorzystującą charakterystyki Ałmazów (m.in. dwa porty dokujące). W bardzo złej atmosferze rozpoczęto testy sprzętu – w 1976 roku kapsuł VA, zaś w 1977 (jako Kosmos 929) kompletnego zestawu. Kapsuła VA została w sumie czterokrotnie wykorzystana w samodzielnych lotach testowych, w których jedną rakietą były wyniesione po dwie kapsuły.

    Kosmos 1686 (znany także jako TKS-4) – czwarty i ostatni, bezzałogowy lot radzieckiego statku kosmicznego TKS (prototyp wojskowego pojazdu załogowego dla stacji typu Ałmaz) z zadaniem połączenia się ze stacją Salut 7. Tym razem głównym celem misji mocno zmodyfikowanego pojazdu był test modułów opartych na bloku FGB (ros. Функционально-грузовой блок) na potrzeby stacji Mir.Program Apollo – seria amerykańskich lotów kosmicznych przygotowywanych od roku 1961 zrealizowanych w latach 1966-1972. Celem programu było lądowanie człowieka na Księżycu, a następnie jego bezpieczny powrót na Ziemię. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 roku, w czasie misji Apollo 11. Program był kontynuowany do roku 1972 w celu przeprowadzenia dokładniejszej naukowej eksploracji Księżyca. Całkowity koszt programu wyniósł 25,4 miliarda dolarów. Ilość pozyskanego i dostarczonego na Ziemię materiału to 381,7 kg.

    W grudniu 1978 roku powołano grupę czterech kosmonautów przeznaczoną do lotów na TKS; zrewidowany plan zakładał wysłanie w sumie dziewięciu ludzi na pokładzie statków TKS na stacje Ałmaz. Mimo odwołania programu Ałmaz, w 1982 planowano wciąż wysłanie dwóch trzyosobowych załóg na stację Salut 7. Ostatecznie sprzęt nie został jednak zatwierdzony do lotów załogowych i po wcześniejszym locie autonomicznym odbyły się jeszcze trzy loty kompletnego zestawu – jeden na stację Salut 6 i dwa na stację Salut 7 (w ostatnim locie kapsuła była mocno przebudowana i pozbawiona możliwości odcumowania od bloku FGB). Pojazd służył w nich za bezzałogowy transportowiec, natomiast na orbicie przeprowadzano testy będące pracami wstępnymi nad budową wielomodułowych baz orbitalnych takich jak Mir.

    Sojuz (ros. Союз, "związek, zjednoczenie, sojusz") – nazwa serii radzieckich i rosyjskich wielomiejscowych pojazdów kosmicznych przeznaczonych do długotrwałych lotów po orbicie okołoziemskiej oraz do manewrowania i łączenia się z innymi obiektami w przestrzeni kosmicznej. Mogą one zabrać na swój pokład załogi liczące maksymalnie do trzech osób. Od 1967 r. Sojuzy są środkiem transportu kosmonautów na orbitę. Zgodnie z radziecką tradycją nazwy Sojuz zaczęto również używać do rakiety nośnej, która wynosiła na orbitę ten statek kosmiczny.Excalibur Almaz – prywatne przedsiębiorstwo planujące komercyjne loty w kosmos – załogowe, towarowe i naukowe. Planuje zaoferować transport załóg i ładunków na LEO.

    Pozostałe po programie egzemplarze wykorzystano przy budowie stacji Polus i jako holownik orbitalny dla modułu Kwant-1.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kristałł (ros. Кристалл, kryształ) – został wystrzelony 31 maja 1990 roku, ze stacją połączył się 10 dni później. Był to czwarty moduł stacji Mir. Zadokował do adaptera cumowniczego naprzeciwko modułu Kwant 2. Kristałł służył do eksperymentów biologicznych jak i z materiałami różnego typu. Miał taką samą masę i wymiary, jak Kwant-2 i podobnie jak on dysponował bateriami słonecznymi. Zwany również Kwant 3.
    Kwant-2 (ros. Квант-2) – trzeci moduł, a także drugi komponent dołączony do stacji kosmicznej Mir, pierwszy oparty całkowicie na pojeździe TKS. Dostarczył na stację nowe zestawy eksperymentów, lepsze systemy podtrzymywania życia oraz śluzę powietrzną. Wystrzelony na rakiecie Proton K 26 listopada 1989, do Mira zacumował 6 grudnia. Służył jako laboratorium do badań biologicznych i fizycznych. Spłonął wraz z całą stacją Mir przy kontrolowanym wejściu w atmosferę 23 marca 2001.
    Polus – radziecka bojowa stacja kosmiczna, której prototyp (wypełniony instrumentami naukowymi) zbudowany ok. 1985 roku został wystrzelony 15 maja 1987 przy pomocy rakiety Energia. Prototyp nie osiągnął orbity wskutek błędu w oprogramowaniu inicjującym pracę stacji i spłonął w atmosferze niedługo później.
    Kwant-1 (ros. Квант-1) – drugi moduł rosyjskiej stacji kosmicznej Mir, a także pierwszy moduł naukowy, który zacumował do modułu głównego stacji (DOS-7). Był to jedyny moduł Mira nieposiadający własnego napędu, operację korekcji orbity i zbliżania do stacji wykonywał napęd konstrukcyjnie bazujący na statku TKS. Napęd ten, po zadokowaniu Kwanta-1 do modułu DOS-7, odłączył się od modułu, a następnie przeprowadził manewr deorbitacji i spłonął nad Pacyfikiem przy wejściu w atmosferę.
    Władimir Nikołajewicz Czełomiej (ukr. Володимир Миколайович Челомей, ros. Влади́мир Никола́евич Челоме́й), (ur. 30 czerwca 1914 w Siedlcach, zm. 8 grudnia 1984 w Moskwie) – radziecki inżynier pochodzenia ukraińskiego, konstruktor maszyn, rakiet balistycznych i kosmicznych; jedna z czołowych postaci radzieckiego programu kosmicznego – konstruktor rakiet Proton.
    Priroda (ros. Природа, natura) (CM-I, 77KSI, 11F77I) – siódmy i ostatni moduł stacji orbitalnej Mir. Głównym zadaniem modułu były badania Ziemi, wykonywane z użyciem różnorodnych czujników i eksperymenty związane z rozwojem takich technologii. System sterujący modułem stworzyła firma Hartron (dawniej NPO "Electropribor") z Charkowa (Ukraina).
    Salut (Салют) to seria radzieckich stacji kosmicznych, konstruowanych w latach 70. i 80. dwudziestego wieku. Konstrukcja stacji była stosunkowo prosta - składały się z pojedynczego modułu, wynoszonego na orbitę jednym startem rakiety nośnej. Program znano również jako DOS (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija - Długoczasowa Stacja Orbitalna).

    Reklama