Sztaksel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sztaksle przednie w konfiguracji z bukszprytem
Fregata SV Royal Clipper z postawionymi jedynie sztakslami.

Sztaksel – rodzaj żagla, przeważnie w kształcie trójkątnym, rozpinanego na sztagu jednostki pływającej. Zazwyczaj sztaksle nie posiadają własnych drzewc. Dzielą się na przednie bądź przymasztowe.

Żagiel – rodzaj pędnika wiatrowego stosowanego do napędów żaglowców, jachtów, bojerów, żaglowozów itd. Jest to odpowiednio ukształtowany płat tkaniny (ew. innego tworzywa) rozpięty na omasztowaniu jednostek żaglowych, stawiany fałami, a kierowany szotami lub brasami (wszystko najczęściej przy użyciu wielu lin pomocniczych). Zespół żagli tworzy ożaglowanie jednostki i służy do napędzania jej. Pierwotnie żagle były szyte z brytów tkaniny (bawełna, dacron, nylon, kevlar), obecnie stosuje się też inne metody wytwarzania żagli (laminowanie, klejenie). Żagle podzielić można według kształtu, abstrahując od rodzaju ożaglowania, na trójkątne i czworokątne.Apsel, bezansztaksel – żagiel należący do grupy sztaksli o kształcie trójkątnym. Zawieszany jest między grotmasztem i bezanmasztem na (zwykle wypinanym) sztagu bezanmasztu. Zastosowanie go w zwykłym takielunku dwumasztowym wymaga na ogół zrzucenia grota i wypięcia bomu na stałe, lub tylko na czas zwrotu, tzn. apsel praktycznie uniemożliwia halsowanie przy pełnym ożaglowaniu. Pierwszy raz zastosowany na keczu sztakslowym Vamarie w 1933 roku.

Budowa sztaksla[ | edytuj kod]

Podstawowymi elementami budowy sztaksla są trzy liki oraz trzy rogi w miejscu ich zbiegu:

Kontrafał (niderholer) – element olinowania ruchomego. Lina służąca do opuszczania bądź zrzucania ruchomych elementów ożaglowania, omasztowania lub innych np. płetwy sterowej. Jest liną o działaniu przeciwnym do fału. Stosowana tam, gdzie siła ciężkości nie wystarcza, aby opuścić element uprzednio podniesiony przy użyciu fału. W przypadku ożaglowania biegnie od rogu fałowego w dół i służy do ściągnięcia żagla na pokład.Olinowanie – system lin na jachcie lub innym statku żaglowym. Stanowi obok omasztowania i ożaglowania część takielunku.
  • lik przedni – krawędź wzdłuż sztagu, mocowana suwliwie np. za pomocą okuć w kształcie obręczy (raks) lub karabinków.
  • lik dolny – krawędź dolna
  • lik wolny – krawędź boczna, niemocowana
  • róg fałowy – górny róg sztaksla, miejsce mocowania fału służącego do stawiania żagla oraz (stosowany na większych jednostkach) kontrafał do ściągania żagla w dół.
  • róg halsowy – dolny, przedni róg sztaksla, może być mocowany bezpośrednio do odpowiedniego okucia albo, jeśli sztaksel pracuje wyżej na sztagu (latacz), przy pomocy liny – halsu.
  • róg szotowy – dolny, tylny róg sztaksla, miejsce mocowania szotów służących do odpowiedniego ustawiania żagla względem wiatru.
  • Grotmaszt (ang. Main-mast) – główny maszt na każdym statku wodnym o napędzie żaglowym. Jest nim maszt – jedyny, najwyższy, lub z innych powodów najważniejszy.Stermaszt (rzadsza nazwa: krojcmaszt) – ostatni maszt na żaglowcach minimum trzymasztowych, pod warunkiem, że znajduje się na nim ożaglowanie rejowe. Ożaglowanie to może zajmować cały maszt lub tylko wyższe piętra żagli, współdzieląc lub oddając niższe piętra ożaglowaniu skośnemu. Stermaszt występuje wyłącznie na żaglowcach typu fregata.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Genua (dawniej fok genueński) – żagiel należący do sztaksli przednich. Zamiennik foka o zwiększonej powierzchni przeznaczony do żeglugi kursami ostrymi. To żagiel forsztagu noszony na jednostkach jedno- i dwumasztowych (np.: polski jacht Opal). W odróżnieniu od foka, lik wolny genui znajduje się między trawersem masztu a rufą (inaczej: genua kryje grota). Kryterium to nie jest jednoznaczne i czasem żagle przednie zachodzące na grota w niewielkim stopniu są nadal nazywane fokami. Obok nazwy bardzo często występuje liczba w procentach (np. genua 125%) oznaczająca stopień krycia grota. Dwie ostatnie cyfry wskazują w jakim stopniu genua zachodzi na grot.
    Karabinek – podłużny, zbliżony rozmiarem do dłoni, metalowy pierścień z otwieranym zamkiem na jednym boku, służący do szybkiego i skutecznego połączenia elementów. Jeden z podstawowych składników sprzętu wspinaczkowego i speleologicznego, najczęściej fragment układu asekuracyjnego. Karabinek z technicznego punktu widzenia jest łącznikiem.
    Grotsztaksel – rodzaj żagla trójkątnego, podnoszonego pomiędzy stengą grotmasztu a kolumną fokmasztu. Wystepuje na jednostkach z ożaglowaniem skośnym (szkuner sztakslowy) oraz rejowym (m.in. bryg, bark, fregata).
    Omasztowanie – część osprzętu żaglowego służąca do podnoszenia, rozpinania i ustawiania żagli. Przez całe wieki drzewca były wykonywane z drewna. Obecnie produkowane są ze stopów metali lekkich (głównie glinu), oraz (rzadziej) materiałów kompozytowych, takich jak laminaty i włókna węglowe, oferujące dużą wytrzymałość przy jednoczesnej redukcji masy. Początkowo przekrój masztu był okrągły, obecnie stosuje się przekroje obłe, przypominające symetryczne profile lotnicze, które zapewniają większą sprawność układu maszt-żagiel. Z tego powodu w żeglarstwie regatowym używa się także masztów obrotowych.
    Takielunek – termin żeglarski oznaczający tę część osprzętu żaglowego na statku wodnym o napędzie żaglowym, która jest aktualnie rozmieszczona na jednostce w celu użytkowania.
    Szot – lina olinowania ruchomego służąca do ustawiania rogu szotowego żagla najkorzystniej względem kierunku wiatru. Szot jest liną do obsługi pracującego żagla, biegnącą od żagla w dół do pokładu, w kierunku rufy. Najczęściej jako szoty wykorzystuje się miękkie bawełniane liny.
    Jednostka pływająca – pojęcie szersze w stosunku do statku wodnego. Jest to każda konstrukcja zdolna do samodzielnego unoszenia się na powierzchni wody lub do czasowego przebywania pod jej powierzchnią, z napędem własnym ew. cudzym (holowana lub pchana), lub też zakotwiczona na stałe, o jednym lub wielu z niżej wymienionych przeznaczeń:

    Reklama