Artykuł na Medal

Szpitale na Woli w czasie powstania warszawskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szpitale na Woli w czasie powstania warszawskiego – na warszawskiej Woli w okresie powstania w 1944 roku funkcjonowały cztery szpitale.

Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie – gmina żydowska z siedzibą w Warszawie, będąca członkiem Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Swoim zasięgiem obejmuje wschodnią Polskę.Batalion „Parasol” – batalion Armii Krajowej biorący udział w powstaniu warszawskim (1944), składający się przede wszystkim z harcerzy „Szarych Szeregów”.

Najbardziej dramatycznym momentem w powstańczych dziejach szpitali wolskich była masowa rzeź mieszkańców dzielnicy dokonana w pierwszych dniach powstania przez oddziały SS i policji niemieckiej. W „czarną sobotę” 5 sierpnia 1944 Niemcy wymordowali personel i pacjentów Szpitala Wolskiego oraz Szpitala św. Łazarza. Dzień później ofiarą masakry padli także pacjenci Szpitala Dziecięcego Karola i Marii. Dzięki odważnej postawie personelu zagłady uniknął natomiast Szpital Zakaźny św. Stanisława. Po kilku dniach udało się także doprowadzić do wznowienia działalności przez Szpital Wolski. Personel obu placówek aż do końca października 1944 niósł pomoc polskiej ludności cywilnej wypędzanej przez Niemców z Warszawy.

W czasie II wojny światowej roboty przymusowe stanowiły jedną z głównych metod pozyskiwania taniej siły roboczej w Niemczech dla przemysłu i rolnictwa, a zarazem jedną z form eksterminacji ludności terytoriów podbitych przez III Rzeszę.{{Biogram infobox}} Nieznane pola: "wzrost", "relacja" oraz "masa". Janusz Zeyland (ur. 22 listopada 1897 w Poznaniu, zm. 5 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski lekarz.

Szpital Wolski[ | edytuj kod]

Gmach Szpitala Wolskiego przy ul. Płockiej 26 (obecnie siedziba Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc)
Pomnik upamiętniający ofiary likwidacji Szpitala Wolskiego, stojący przed gmachem Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc
Miejsce pamięci przy ul. Górczewskiej. W czasie rzezi Woli rozstrzelano w tej okolicy nawet do 12 tys. Polaków, w tym 360 pacjentów i pracowników Szpitala Wolskiego

Szpital Wolski mieścił się w gmachu przy ul. Płockiej 26. W okresie niemieckiej okupacji stanowisko dyrektora szpitala, a zarazem ordynatora oddziału chirurgicznego, piastował dr Józef Marian Piasecki. Zarówno dyrektor, jak też wielu innych członków personelu lekarskiego i pomocniczego, aktywnie współpracowali z ruchem oporu. O stopniu zaangażowania personelu w działalność konspiracyjną może świadczyć fakt, iż jesienią 1939 w Szpitalu Wolskim odbywały się odprawy kierownictwa Służby Zwycięstwu Polski. W kolejnych latach szpitalne pomieszczenia służyły jako miejsce spotkań i odpraw m.in. komendzie Okręgu Warszawskiego ZWZ/AK oraz kierownictwu Delegatury Rządu na Kraj. Ponadto w szpitalu na Płockiej prowadzono tajne nauczanie medycyny, przechowywano broń i podziemną prasę, ukrywano Żydów oraz osoby poszukiwane przez Niemców, a także udzielano pomocy medycznej żołnierzom Podziemia rannym w akcjach bojowych. W lutym 1944 tamtejsi lekarze bezskutecznie próbowali uratować życie ppor. Bronisława Pietraszewicza ps. „Lot” – dowódcy akcji i pierwszego wykonawcy wyroku na SS-Brigadeführerze Franzu Kutscherze.

Delegat Rządu na Kraj - stojący na czele Delegatury Rządu na Kraj przedstawiciel Rządu RP na uchodźstwie w okupowanym kraju (od 1944 roku będący równocześnie wicepremierem w Rządzie RP na uchodźstwie).Suchedniów – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie skarżyskim. Jest siedzibą miejsko-wiejskiej gminy Suchedniów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.

W chwili wybuchu powstania placówka dysponująca 480 łóżkami miała 220 chorych leżących. Spośród członków personelu obecnych było m.in. jedenastu lekarzy oraz grupa studentów i studentek medycyny. Dowództwo Armii Krajowej planowało, że po rozpoczęciu zrywu zbrojnego w stolicy Szpital Wolski stanie się centralnym punktem sanitarnym na Woli. Ponadto przed godziną „W” w szpitalu został sformowany patrol sanitarny, którego zadaniem miało być udzielanie pomocy medycznej żołnierzom AK walczącym na Ulrychowie. W skład patrolu, którym dowodził dr Kazimierz Drozdowski, weszło kilku studentów medycyny oraz kilku pracowników fizycznych szpitala. Ze względu na fakt, iż Niemcy szybko rozbili rozwijające się do natarcia na Ulrychów jednostki Obwodu AK „Wola”, członkowie patrolu byli ostatecznie zmuszeni pozostać na Płockiej. Tymczasem w wyniku pierwszych walk stoczonych 1 sierpnia 1944 Szpital Wolski znalazł się na granicy terenów opanowanych przez powstańców i obszarów pozostających pod kontrolą Niemców. Przez kolejne trzy dni do szpitala stopniowo docierali pracownicy, którym wybuch walk uniemożliwił przybycie na czas do miejsca pracy. Odnotowywano także stały napływ rannych oraz uciekinierów z zajętych przez Niemców kwartałów Woli. Szpital był kilkukrotnie wizytowany przez szefa służb sanitarnych Obwodu AK „Wola”.

Bronisław Pietraszewicz ps. Ryś, Bronek, Lot (ur. 16 marca 1922 w Duniłowiczach, zm. 4 lutego 1944 w Warszawie) – polski harcerz, dowódca I plutonu batalionu Parasol. Dowódca i główny wykonawca zamachu na Kutscherę.Polska pomoc Żydom w czasie II wojny światowej – ogół pomocy polskich organizacji humanitarnych, rządu polskiego na uchodźstwie, struktur państwa podziemnego oraz ludności cywilnej RP jaka została skierowana wobec ludności żydowskiej w czasie II wojny światowej w latach 1939-1945. Zawiera się w niej działalność informacyjna związana z prześladowaniami oraz zbrodniami dokonywanymi przez okupanta niemieckiego na ludności żydowskiej, a także pomoc materialna mająca wymiar humanitarny oraz ukrywanie Żydów przed deportacją do gett oraz obozów koncentracyjnych.

5 sierpnia oddziały niemieckie dowodzone przez SS-Gruppenführera Heinza Reinefartha przystąpiły do szturmu na Wolę. Rozpoczęła się jednocześnie masowa rzeź polskiej ludności cywilnej. Tego ranka w bezpośrednim sąsiedztwie szpitala spadło kilka niemieckich bomb lotniczych. Powstańcze dowództwo wysłało do dyrektora Piaseckiego łącznika z poleceniem natychmiastowej ewakuacji szpitala do Śródmieścia. Z powodu braku czasu, a zwłaszcza braku środków transportu pozwalających na wywiezienie kilkuset pacjentów, rozkaz ten był jednak niewykonalny. Niedługo później personel został zawiadomiony, iż niemieccy żołnierze wzywają lekarza na pobliską ul. Wolską. Udał się tam znający doskonale język niemiecki prof. Janusz Zeyland, któremu towarzyszył dr Leon Manteuffel. W trakcie rozmowy niemiecki podoficer ostrzegł polskich lekarzy, iż Wehrmacht nie uczyni im krzywdy, lecz w tym rejonie pojawi się wkrótce SS, a wówczas sytuacja przebywających w szpitalu Polaków „nie będzie do pozazdroszczenia”.

Warszawska Kolej Dojazdowa, WKD (wcześniej Elektryczna Kolej Dojazdowa lub Elektryczne Koleje Dojazdowe – EKD) – spółka zarządzająca wydzielonym systemem kolei miejskiej wykonująca przewozy pasażerskie na linii kolei normalnotorowej na odcinku Warszawa Śródmieście WKD – Podkowa Leśna Główna – Grodzisk Mazowiecki Radońska (linia 47) z odgałęzieniem Podkowa Leśna Główna – Milanówek Grudów (linia 48). Jest to najstarszy działający obecnie w Polsce tego typu system transportu publicznego.Harcerstwo – polski ruch społeczny i wychowawczy dzieci i młodzieży wzorowany (w momencie powstania) na skautingu brytyjskim, oparty na służbie, samodoskonaleniu (pracy nad sobą) i braterstwie. Zasady postępowania harcerza wyznacza Przyrzeczenie Harcerskie i Prawo Harcerskie. Zasady postępowania zucha wyznacza Obietnica zucha i Prawo zucha.

Pierwsi dwaj Niemcy wkroczyli do szpitala przed południem. Interesowali się planem budynku i rozkładem pomieszczeń, lustrując jednocześnie miejsca, skąd powstańcy mieli rzekomo strzelać do niemieckich żołnierzy. Nie znalazłszy dowodów na potwierdzenie swoich oskarżeń, zapytali czy w szpitalu znajdują się ranni żołnierze niemieccy. W tym czasie na Płockiej leczony był tylko jeden Niemiec – żołnierz Wehrmachtu nazwiskiem Schliefacke lub Schliffacke (według innych źródeł – Lübke). Żołnierze zapewnili rannego, iż wkrótce zostanie ewakuowany, informując go jednocześnie, iż szpital zostanie wysadzony w powietrze. Po odejściu Niemców dyrektor Piasecki polecił dr. Zbigniewowi Woźniewskiemu, aby ten natychmiast ostrzegł o niebezpieczeństwie mieszkańców okolicznych domów ukrywających się w piwnicach szpitala. Kilkudziesięciu mężczyzn posłuchało ostrzeżenia i uciekło na teren kontrolowany przez powstańców.

Milanówek – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, leżące na południowy zachód od Warszawy i wchodzące w skład aglomeracji warszawskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.Ginekologia – dziedzina medycyny zajmująca się profilaktyką i leczeniem chorób żeńskiego układu płciowego. Najczęstsze problemy, jakimi zajmują się ginekolodzy, to: zaburzenia miesiączkowania, stany zapalne pochwy, antykoncepcja, niepłodność, nowotwory narządów rodnych. Ściśle związana z położnictwem.

Chwilę później do budynku wkroczyła grupa esesmanów, którym towarzyszyli żołnierze jednego z kolaboracyjnych batalionów azerbejdżańskich. Oficer SS polecił wprowadzić do gabinetu dyrektorskiego dr. Piaseckiego, prof. Zeylanda oraz szpitalnego kapelana, ks. Kazimierza Ciecierskiego. Wszystkim trzem kazano stanąć za biurkiem, po czym oficer zamordował ich strzałami w głowę. Żołnierze zastrzelili także kilku rannych leżących w szpitalnej piwnicy. Następnie zaczęli brutalnie wypędzać z budynku pacjentów oraz członków personelu, czemu niejednokrotnie towarzyszyło bicie oraz grabież cenniejszych przedmiotów osobistych. Miały miejsce wypadki, gdy ze szpitalnych sal wyprowadzano ciężko rannych oraz rekonwalescentów bezpośrednio po operacji (ponad 20 pacjentów musiano wynieść na noszach). Przed szpitalnym budynkiem tłum Polaków uformowano w kolumnę, a następnie pognano w kierunku zachodnim. Szlak przemarszu wiódł ulicami Płocką i Górczewską, między płonącymi budynkami, wśród stosów trupów. Nieopodal wiaduktu kolejowego przebiegającego nad ul. Górczewską żołnierze zaczęli czynić przygotowania do rozstrzelania całej kolumny, lecz prawdopodobnie ze względu na fakt, iż owe działania wywołały w tłumie duże poruszenie, egzekucja została chwilowo odwołana. Grupa ze Szpitala Wolskiego została ostatecznie doprowadzona do hal warsztatów kolejowych przy pobliskiej ul. Moczydło.

Operacja wiślańsko-odrzańska – operacja zaczepna Armii Czerwonej w ramach ofensywy przeciwko wojskom hitlerowskich Niemiec, przeprowadzona od 12 stycznia 1945 roku z linii Wisły i zakończona w lutym na linii Odry.Batalion Armii Ludowej im. Czwartaków – elitarny oddział szturmowy Gwardii Ludowej, a następnie Armii Ludowej, przeznaczony do zadań specjalnych, stworzony na bazie oddziału zbrojnego Związku Walki Młodych. Powstał w październiku 1943, w założeniu jako pluton GL, cztery miesiące później funkcjonował jako kadrowa kompania AL. W lipcu 1944 roku przekształcony został formalnie w batalion. W trakcie powstania warszawskiego występował jako „4 Batalion AL im. Czwartaków”. Liczył kilkudziesięciu żołnierzy w wieku od 17 do 23 lat.

W halach na Moczydle zgromadzono już tysiące mieszkańców Woli, którzy w ścisku i w dotkliwym upale, bez wody i żywności, czekali na decyzję o swoim losie. Po przybyciu do hal Polacy przyprowadzeni ze szpitala zostali posegregowani – osobno ustawiono siostry zakonne, świeckie pielęgniarki, lekarzy, lekarki, personel pomocniczy oraz pacjentów płci męskiej i żeńskiej (wraz z rosnącym zatłoczeniem sal podział ten zaczął się jednak zacierać). Około godziny 14:00 – 15:00 z hal zaczęto wyprowadzać mężczyzn i chłopców – rzekomo do pracy przy rozbieraniu barykad i uprzątaniu ulic. Małymi grupkami, zazwyczaj po 10-12 osób, doprowadzano ofiary na pobliskie miejsca kaźni i tam rozstrzeliwano ogniem broni maszynowej. Miejscem masowych egzekucji stały się m.in. bezpośrednie okolice warsztatów, podwórze domu przy ul. Górczewskiej 51, fabryka kotłów „Simplex” przy ul. Górczewskiej 53, a przede wszystkim – podwórko kamienicy położonej przy zbiegu ul. Górczewskiej z nieistniejącą obecnie ul. Zagłoby (nieopodal torów kolejowych). Około godziny 16:30, gdy większość zdrowych i zdolnych do pracy mężczyzn wyprowadzono już z hal, Niemcy zaczęli wywoływać pozostałych mężczyzn – w tym pacjentów oraz członków personelu Szpitala Wolskiego. W jednej z ostatnich grup wyprowadzono na stracenie lekarzy i studentów medycyny. Egzekucje trwały do późnych godzin wieczornych. Historycy oceniają, że w rejonie ul. Górczewskiej i Moczydła zamordowano w tych dniach co najmniej 4,5 tys. mieszkańców dzielnicy. Według niektórych źródeł liczba ofiar mogła sięgnąć nawet 12 tys.

Śródmieście – dzielnica Warszawy o granicach ustalonych w 1960 roku (przed wojną obejmowała także wschodnie rejony MSI dzisiejszej Woli i Ochoty: zachodnia część Muranowa - rejon MSI Nowolipki, zachodnia część Śródmieścia Północnego - w tym część Mirowa, część Śródmieścia Południowego - dzisiejszy fragment rejonu MSI Filtry). Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.Jerzy Flanc, Jerzy Flantz ps. "Grab" (ur. 5 lipca 1924, zm. 6 sierpnia 1944 w Warszawie) – plutonowy podchorąży, w powstaniu warszawskim żołnierz III plutonu "Felek" 2. kompanii "Rudy" batalionu "Zośka" Zgrupowania "Radosław" Armii Krajowej.
Tablica upamiętniająca zamordowanych lekarzy i pracowników Szpitala Wolskiego. Plac Męczenników Warszawskiej Woli
Przestrzelona koszula należąca do Eugeniusza Trepczyńskiego, pracownika Szpitala Wolskiego ocalałego z masakry w dniu 5 sierpnia. Muzeum Powstania Warszawskiego

Likwidacja Szpitala Wolskiego dokonana w „czarną sobotę” 5 sierpnia 1944 przyniosła łącznie ponad 360 ofiar. Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez Niemców w czasie powstania warszawskiego podaje, że w gronie rozstrzelanych znalazło się 300 pacjentów oraz 60 członków personelu medycznego i pomocniczego. Zamordowano sześciu lekarzy – obok dr. Piaseckiego i prof. Zeylanda zginęli: prof. dr med. Józef Grzybowski, dr med. Olgierd Sokołowski, dr Stanisław Chwojka oraz dr Kazimierz Drozdowski. Rozstrzelano wieloletniego felczera Szpitala Wolskiego, Stanisława Łempickiego, oraz dwudziestu trzech znanych z nazwiska członków pomocniczego personelu męskiego. Z rąk Niemców zginęło także sześciu „zaorszczaków” – tj. uczestników konspiracyjnych studiów medycznych prowadzonych pod szyldem legalnie działającej Prywatnej Szkoły Zawodowej dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego doc. Jana Zaorskiego. Byli to: Aleksander Banasiewicz, Kazimierz Łągiewka, Ludwik Mikulski, Telesfor Opiłowski, Juliusz Sieragowski i Ryszard Sułkowski (wszyscy oni odbywali praktyki w Szpitalu Wolskim). Spośród pacjentów oraz osób przebywających na terenie szpitala zginęli m.in. ks. Józef Rzychoń ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy (w latach 1937–1940 prefekt śląskiego seminarium duchownego z siedzibą w Krakowie) oraz Antoni Braunschweig (alumn warszawskiego seminarium duchownego).

Bielany – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta. Jest jedną z 18 dzielnic – jednostek pomocniczych m.st. Warszawy. Zaolzie (czes. Zaolší – rzadziej używana nazwa, Těšínsko – nazwa częściej używana, choć dwuznaczna, Českotěšínsko, niem. Olsa-Gebiet) – używana głównie w Polsce potoczna nazwa zachodniej części górnośląskiego Księstwa Cieszyńskiego, położonego na Śląsku Cieszyńskim, który według lokalnego porozumienia z dnia 5 listopada 1918 roku pomiędzy Radą Narodową Księstwa Cieszyńskiego a Zemským Národním Výborem pro Slezsko miał należeć do Polski, a na Konferencji w Spa w 1920 roku, po podziale Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację, został przez mocarstwa przyznany Czechosłowacji (dziś Czechy). Zaolzie było zamieszkane głównie przez Polaków (123 tysięcy na Zaolziu; 139 tys. w całej czeskiej części Śląska Cieszyńskiego) z mniejszościami czeską (32 tys.) i niemiecką (22 tys.). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy (po czesku do 1920 Olza, od 1920 Olše), stanowiącej w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechami.

Tylko nieliczni spośród wyprowadzonych ze szpitala mężczyzn zdołali przeżyć rzeź Woli. Z grupy prowadzonych na stracenie lekarzy i studentów ocalał „zaorszczak” Jan Napiórkowski, który zdołał w ostatniej chwili uciec z miejsca kaźni. Dwaj pacjenci, ks. Bernard Filipiuk i Eugeniusz Trepczyński, przeżyli egzekucję i ukryli się pod stosem trupów. W podobny sposób ocalał również pracownik szpitala Wacław Dąbrowski. Wśród sióstr szarytek ukrył się w przebraniu zakonnicy ks. Marian Chwilczyński. Pacjenta posługującego się nazwiskiem Jan Bęcwałek ocalił z kolei status volksdeutscha. Chirurdzy Leon Manteuffel i Stefan Wesołowski, a wraz z nimi pielęgniarki Barbara Wardzianka i Irena Dobrzańska, zostali wyciągnięci z prowadzonej na Moczydło kolumny i zabrani do pracy na niemieckim punkcie opatrunkowym. Wkrótce obu lekarzy odwieziono w rejon wiaduktu kolejowego nad ul. Wolską (dr Manteuffel podawał, iż było to podwórze fabryki Kirchmajera i Marczewskiego przy ul. Wolskiej 79/81), gdzie spotkali jeszcze troje pracowników Szpitala Zakaźnego św. Stanisława. Niemcy początkowo nie wiedzieli co uczynić z przyprowadzonymi Polakami, jeden z podoficerów SS stwierdził wręcz, iż „zgodnie z poleceniem führera” należałoby ich „posłać do diabła”. Ostatecznie ze sztabu Reinefartha przyszedł jednak rozkaz odstawienia całej grupy do Szpitala św. Stanisława.

Józef Marian Piasecki (ur. 17 marca 1894 w Warszawie, zm. 5 sierpnia 1944 tamże) - polski doktor medycyny, w latach 1936-1944 (do śmierci) dyrektor Szpitala Wolskiego przy ul. Płockiej 26 w Warszawie.Obozy w III Rzeszy – obozy i podobozy przeznaczone do przetrzymywania (w niektórych przypadkach także uśmiercania) ludzi kierowane przez SA, a później SS, policję lub Wehrmacht. Utworzone w latach 1933–1945 przez władze niemieckie. Obozy te, w liczbie przynajmniej 12 tysięcy, umiejscowione były na własnym terytorium III Rzeszy oraz na ziemiach państw okupowanych.

Wieczorem 5 sierpnia SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski doprowadził do uchylenia rozkazu Hitlera przewidującego wymordowanie całej ludności Warszawy bez względu na wiek i płeć. Rankiem 6 sierpnia Niemcy wyprowadzili z hal na Moczydle blisko 4 tys. ocalałych z rzezi mieszkańców Woli, których następnie pognali pieszo w kierunku zachodnim. W kolumnie tej znalazł się żeński personel Szpitala Wolskiego oraz ocalali pacjenci. Po blisko półtoragodzinnym marszu kolumnę wprowadzono na teren Fortu Bema. Zanim to nastąpiło z tłumu zdołała się jednak wymknąć pielęgniarka Anna Wielowieyska. Zaalarmowała ona mieszkańców pobliskiej wsi Jelonki, którzy pospieszyli z pomocą warszawskim uchodźcom, znosząc wodę, mleko i żywność. Wkrótce Niemcy zgodzili się wypuścić na wolność matki z małymi dziećmi, dzięki czemu fort zdołało opuścić blisko 400 osób, w tym niemal wszystkie młode lekarki i studentki. Korzystając z faktu, iż załogę fortu stanowili żołnierze Wehrmachtu, dr Janina Misiewicz zwróciła się z prośbą o zwolnienie wszystkich pacjentów i członków personelu szpitalnego. Wsparł ją sołtys Jelonek Marian Klimaszewski, który zaoferował, iż jego wieś zapewni szpitalowi wyżywienie i dach nad głową. Po pewnym wahaniu niemiecki komendant przychylił się do tych próśb. Do końca dnia rozlokowano we wsi 140 pacjentów oraz 92 członkinie szpitalnego personelu (4 lekarki, 8 studentek, 34 szarytki, 4 pielęgniarki dyplomowane, 42 pracownice fizyczne). Przy tej okazji z fortu wydostało się również wielu zdrowych uchodźców, których szpitalny personel ucharakteryzował na osoby ranne i chore.

Zgrupowanie „Radosław” – kryptonim zgrupowania oddziałów Kedywu, które zostało utworzone przed wybuchem powstania warszawskiego.Ulica Górczewska w Warszawie – jedna z głównych ulic w warszawskich dzielnicach Wola i Bemowo, usytuowana w ciągu komunikacyjnym Trasy W-Z, ulicy Leszno i drogi nr 580 do Leszna, Kampinosu i Sochaczewa. Długa na 5,2 km ulica zaczyna się przy ulicy Młynarskiej na Woli i kończy się na granicy miasta w dzielnicy Bemowo na skrzyżowaniu z Lazurową, przecinając aleję Prymasa Tysiąclecia i ulicę Powstańców Śląskich.

Losy szpitala po 5 sierpnia[ | edytuj kod]

Mimo wcześniejszych zapowiedzi Niemcy nie wysadzili Szpitala Wolskiego. Prawdopodobnie zadecydował o tym fakt, iż jedną z pacjentek była żona bogatego kupca posługującego się nazwiskiem Jan Laski vel Łaski. Człowiek ten podawał się za obywatela III Rzeszy, lecz w rzeczywistości był polskim Żydem, który większość życia spędził w Niemczech (Żydówką była także jego żona). Przez pewien czas Lascy przebywali w getcie warszawskim, skąd zdołali się jednak wydostać. Dzięki wysokim łapówkom płaconym regularnie warszawskiemu Gestapo Laski zapewnił bezpieczeństwo sobie i żonie, a także uzyskał dokument poświadczający, iż jest osobą „ważną dla niemieckiego wysiłku wojennego”. Gdy 5 sierpnia rozpoczęła się likwidacja szpitala, Laski zaczął głośno protestować w języku niemieckim, czym zwrócił na siebie uwagę jednego z oficerów. Niemiec zapoznawszy się z dokumentami kupca, postanowił odwieźć go do sztabu, na co ten przystał pod warunkiem, iż jego ciężko chorej żonie zostanie zapewniona opieka i ochrona. Oficer pozostawił więc przy kobiecie niemieckiego wartownika, podczas gdy opiekunem chorej został na jej życzenie dr Zbigniew Woźniewski (w ostatniej chwili wyciągnięty z kolumny prowadzonej na Moczydło). Tymczasem Laski udał się do niemieckiego sztabu, gdzie dowodzący na tym odcinku mjr Max Reck wydał mu zezwolenie na swobodne przejście przez wszystkie niemieckie punkty kontrolne. Ewakuacja małżeństwa Laskich z Warszawy była jednak chwilowo niemożliwa, stąd Niemcy odłożyli spalenie i wysadzenie szpitala.

Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa (niem. Polnische Polizei im Generalgouvernement), znana lepiej jako Granatowa Policja (niem. Blaue Polizei) – policja komunalna, finansowana przez polskie samorządy (szczątkowe struktury samorządowe, pozostające pod nadzorem niemieckiej administracji cywilnej), podporządkowana lokalnym komendantom niemieckiej policji porządkowej – Ordnungspolizei; najwyższym szczeblem struktury Policji Polskiej było stanowisko komendanta miejskiego lub powiatowego. Nazwa policji pochodzi od granatowego koloru noszonych mundurów. Analogiczne policje istniały we wszystkich okupowanych krajach.Heinrich Friedrich ("Heinz") Reinefarth (ur. 26 grudnia 1903, Gniezno - zm. 7 maja 1979, Sylt) – niemiecki wojskowy, nazista, SS-Gruppenführer. Zbrodniarz hitlerowski, odpowiedzialny za liczne zbrodnie wojenne popełnione przez wojska niemieckie podczas tłumienia powstania warszawskiego. Nigdy nie poniósł odpowiedzialności za popełnione zbrodnie.

Doktor Woźniewski zorientował się wkrótce, iż nie jest jedynym pozostającym w szpitalu Polakiem. „Opróżnianie” budynku Niemcy przeprowadzili bardzo pośpiesznie, stąd nie sprawdzili dokładnie jednego ze skrzydeł, gdzie znajdował się oddział gruźliczy, oraz dwie sale, w których leżało kilku rannych powstańców. Chwilowo pozostawili także w szpitalu część pacjentów niezdolnych do poruszania się o własnych siłach. W rezultacie rankiem 6 sierpnia na Płockiej przebywało wciąż 98 pacjentów, w tym 34 kobiety. Spośród członków personelu w budynku pozostały salowe Jadwiga Zubkowicz i Maria Śliwińska oraz szarytka Lucyna Lange. Rozstrzelania uniknął także kierownik szpitalnej kancelarii, nazwiskiem Wójcicki, który ukrył się w stercie węgla. Tymczasem w nocy 5/6 sierpnia ogień z podpalonych domów w sąsiedztwie przerzucił się na przylegającą do szpitalnego budynku szopę z węglem i drewnem. Woźniewski, Laski oraz trzy kobiety spędzili całą noc na walce z pożarem. Akcja gaśnicza była przy tym o tyle utrudniona, iż musieli oni zachowywać się możliwie cicho, aby nie zwrócić uwagi Niemców, którzy mogliby wymordować pozostających w budynku pacjentów. Chcąc dostać się niepostrzeżenie do miejsca gdzie składowano gaśnice kobiety musiały zjeżdżać w dół klatki schodowej po poręczach.

O godzinie 6:00 rusza natarcie oddziałów gen. Reinefartha na cmentarze. Niemcy wypierają z nich powstańców, ale wkrótce oddziały ze Zgrupowania Radosław odbijają cmentarze ewangelicki i kalwiński.Ulica Marcina Kasprzaka – jedna z ulic warszawskiej Woli. Ulica Kasprzaka ma długość ok. 2,3 km i do al. Prymasa Tysiąclecia jest fragmentem drogi wojewódzkiej nr 719 Kamion - Żyrardów - Pruszków - Warszawa Praga.

6 sierpnia Niemcy zorganizowali w Szpitalu Wolskim swój punkt sanitarny. Tego samego dnia w godzinach popołudniowych do szpitala doprowadzono personel oraz ocalałych pacjentów ze spalonego Szpitala Karola i Marii przy ul. Leszno. Ponadto 6 sierpnia na Płocką powróciły pielęgniarki Barbara Wardzianka i Irena Dobrzańska, które w chwilach wolnych od pracy na niemieckim punkcie opatrunkowym włączały się w zajęcia szpitalne. Przybycie grupy lekarzy i pielęgniarek umożliwiło roztoczenie pełnej opieki nad pacjentami, których liczba wzrosła już do 189 (w tym 36 dzieci). Do szpitala zaczęli także docierać ocaleni z rzezi mieszkańcy Woli, w tym wielu rannych. W związku ze wznowieniem działalności przez Szpital Wolski dr Woźniewski objął funkcję p.o. dyrektora („lekarza naczelnego”), podczas gdy kierownictwo oddziału chirurgicznego objął dr Tadeusz Hroboni ze Szpitala Karola i Marii (zastąpiony 9 września przez dr. Leona Manteuffla). Stanowisko przełożonej pielęgniarek objęła Wanda Moenke. W kolejnych tygodniach personel Szpitala Wolskiego powiększał się dzięki napływowi lekarzy, pielęgniarek oraz sióstr miłosierdzia ze zdobytych przez Niemców dzielnic Warszawy. 8 sierpnia dr Woźniewski zdołał także nawiązać kontakt z dr Janiną Misiewicz i jej zespołem, przebywającymi od dwóch dni w Jelonkach.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Tadeusz Stanisław Sumiński "Leszczyc" (ur. 1 kwietnia 1924 w Badurkach, zm. 24 lutego 2009 w Warszawie) – polski fotografik, uczestnik powstania warszawskiego, żołnierz 2. drużyny III plutonu Felek 2. kompanii Rudy batalionu Zośka.
Polska ludność cywilna prowadzona ul. Wolską. Setki podobnych uchodźców znalazły opiekę i ochronę w Szpitalu Wolskim

Przez Wolę wiódł w tym czasie najważniejszy szlak, którym Niemcy wyprowadzali z miasta polską ludność cywilną. Zazwyczaj wygnańców pędzono ulicami dzielnicy do zamienionego na punkt zborny kościoła św. Wojciecha przy ul. Wolskiej 76, a następnie po krótkim postoju wywożono przez Dworzec Zachodni do obozu przejściowego w Pruszkowie. Doktor Woźniewski przystąpił energicznie do organizowania pomocy dla rannych, chorych i wyczerpanych. Dzięki jego wysiłkom Szpital Wolski stał się – wedle słów dr. Stefana Wesołowskiego – „względnie bezpieczną wyspą dla warszawskich rozbitków”. Lokowano tam m.in. pacjentów szpitali oraz pensjonariuszy zakładów opiekuńczych ze zdobytych przez Niemców dzielnic Warszawy (Stare Miasto, Powiśle, niektóre kwartały Śródmieścia). Z powodu ogromnej liczby potrzebujących szpital niemal stale pozostawał przepełniony. We wrześniu liczba przebywających tam osób przekroczyła 900. Doktor Leon Manteuffel twierdził, że w szczytowych momentach szpital liczący 500 łóżek mieścił około 2 tys. pacjentów – nie licząc członków personelu, czy zdrowych uchodźców.

Janina Misiewicz (ur. 12 grudnia 1893 w Solwyczegodzku, zm. 5 października 1958 w Warszawie) – polska lekarka, ftyzjatra, profesor nadzwyczajny nauk medycznych. Obergruppenführer – stopień paramilitarny obowiązujący w SS i SA. Jego odpowiednikiem w siłach lądowych i powietrznych Wehrmachtu był stopień generała. Od roku 1942 poprzedzał stopień Oberstgruppenführera. Pełna nazwa różniła się zależnie od organizacji. W SA brzmiała "SA-Obergruppenführer" a w SS "SS-Obergruppenführer".

Pomoc niesiona wysiedleńcom nie ograniczała się jednak do kwestii czysto medycznych. Szpital Wolski miał bowiem prawo samodzielnie ewakuować z Warszawy chorych i rannych – z pominięciem nieuniknionej w innych wypadkach „selekcji” w obozie przejściowym w Pruszkowie. Dzięki odwadze i pomysłowości pracowników szpitala udało się ocalić setki warszawiaków przed deportacją do obozów koncentracyjnych lub wywózką na roboty przymusowe w Niemczech. W gronie osób, które znalazły azyl na terenie szpitala było wiele osób zasłużonych dla polskiej nauki i kultury (m.in. Maria Rodziewiczówna i Zofia Kossak-Szczucka). Ocaleli w ten sposób także liczni duchowni oraz zakonspirowani powstańcy. Począwszy od 7 września dr Woźniewski pod pretekstem „inspekcji sanitarnej” regularnie odwiedzał kościół św. Wojciecha, skąd mimo nadzoru gestapowców z tzw. Sonderkommando „Spilker” zdołał wydostać wielu uwięzionych. Najbardziej spektakularna akcja miała miejsce 23 września, kiedy to dr Woźniewski i jego współpracownicy wbrew zakazom Niemców ewakuowali z kościoła 20 żołnierzy AK wziętych do niewoli na Powiślu Czerniakowskim. Janina Pecyna-Sielewicz szacowała, że pracownikom szpitala udało się wydostać z kościoła św. Wojciecha aż 510 uchodźców. To samo źródło podaje, iż między 15 sierpnia a 25 października 1944 personel placówki własnymi siłami ewakuował z Warszawy 1220 osób.

Cmentarz Wojskowy w Warszawie (określany też potocznie jako "Powązki Wojskowe") – warszawski cmentarz komunalny przy ul. Powązkowskiej 43/45.Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.

Możliwości niesienia pomocy wygnańcom znacznie się zwiększyły, gdy po upadku Starego Miasta (2 września) na punkt zborny w kościele św. Wojciecha trafił student medycyny Edward Kowalski. Zdołał on po kilku dniach nawiązać kontakt z pracownikami Szpitala Wolskiego i przy ich pomocy zorganizował w kościele sprawnie działający punkt sanitarny. Kowalski i jego grupa sanitarna, złożona z felczera i ośmiu sanitariuszek, dostarczali uchodźcom leki i żywność oraz w razie potrzeby udzielali pierwszej pomocy medycznej. Poważniejsze przypadki kierowano do Szpitala Wolskiego. Swoboda działania grupy Kowalskiego znacznie się zwiększyła po wizycie delegacji Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, która 10 września zbadała warunki panujące w kościele.

Oskar Dirlewanger (ur. 26 września 1895 w Würzburgu, zm. 7 czerwca 1945 w Altshausen) – SS-Oberführer i dowódca specjalnej jednostki karnej SS do zwalczania partyzantów, znany ze swego sadyzmu i odpowiedzialny za rozliczne zbrodnie wojenne popełnione w Polsce, Białorusi i Słowacji. Ocenia się, że w wyniku akcji dowodzonej przez niego formacji pod nazwą 36 Dywizja Grenadierów SS Dirlewanger śmierć poniosło przynajmniej 60 000 ludzi, w większości cywili, znaczną część ofiar spalono żywcem.Upadek Powiśla. Natarcie niemieckie na Nowy Świat, Królewską, pl. Grzybowski i ul. Chmielną. Nieprzyjaciel opanowuje skrzyżowanie Alej Jerozolimskich i Marszałkowskiej; próbuje zniszczyć barykadę na Al. Jerozolimskich, bardzo istotną dla strony polskiej, gdyż osłaniała trasę przepływu ludności i wojska. Bataliony "Kiliński" i "Gustaw" bronią Śródmieścia.

Personel Szpitala Wolskiego borykał się w tym okresie z licznymi trudnościami i niebezpieczeństwami. Nie mogąc liczyć na pomoc ze strony Niemców, musiano na własną rękę uzupełniać zapasy żywności. Początkowo zdobywano ją w obrębie Woli, m.in. w częściowo spalonym „Domu Zakonnic” przy ul. Górczewskiej 9. Później zaczęto organizować wyprawy aprowizacyjne poza Warszawę, zwłaszcza do Pruszkowa i Ożarowa Mazowieckiego. Za źródło wody mogła służyć wyłącznie znajdująca się w ogrodzie studnia. Poważnym wyzwaniem było ponowne uruchomienie kotłowni, której sprawne funkcjonowanie było niezbędne dla zapewnienia szpitalowi ogrzewania i umożliwienia stałej pracy kuchni. Wobec nieustannych grabieży konieczne było staranne ukrywanie wyposażenia szpitalnego oraz zapasów odzieży i materiałów opatrunkowych. Wiele odwagi i umiejętności dyplomatycznych wymagało także zapewnienie budynkowi ochrony przed niemieckimi jednostkami niszczycielskimi podpalającymi sąsiednie domy, a pacjentom i personelowi – ochrony przed maruderami ze wschodnich jednostek kolaboracyjnych. Zagrożenie zwiększyło się w szczególności po 24 sierpnia, gdy niemiecki punkt sanitarny, którego obecność zapewniała dotąd szpitalowi względne bezpieczeństwo, przeniósł się do gmachu sądów na Lesznie. W połowie września Niemcy po raz pierwszy zapowiedzieli ewakuację szpitala z Warszawy. Chwilowo odstąpili jednak od tego zamiaru, a w wyznaczonym dniu zamiast wozów ewakuacyjnych przysłano na ul. Płocką personel i pacjentów z trzech śródmiejskich szpitali (18 września).

Grodzisk Mazowiecki (do 1928 Grodzisk) – miasto na Równinie Łowicko-Błońskiej, w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki.Azerbejdżanie, Azerowie (Azərbaijanca, Azərbaycan Türkləri) – tureckojęzyczny naród zamieszkujący głównie Azerbejdżan oraz północno-zachodni Iran (ostany: Azerbejdżan Wschodni i Azerbejdżan Zachodni), a także – w znacznie mniejszych skupiskach – Rosję (obecnie, ze względu na emigrację, ponad 1 milion, głównie w największych miastach), Gruzję oraz kilka państw Bliskiego Wschodu. W sumie liczy on ok. 35 mln osób (2000), choć według nieoficjalnych szacunków nawet 45 milionów (2006). Azerowie są potomkami plemion turkijskich które w XI w. zmieszały się z zamieszkującą tereny dzisiejszego Azerbejdżanu i północno-zachodniego Iranu ludnością indoeuropejską, kaukaską i semicką. Genetycznie są mieszanką ludów kaukaskich, indoeuropejskich i tureckich. Posługują się językiem azerskim, blisko spokrewnionym z tureckim. Wyznają islam szyicki (85%) i sunnicki (15%).

Kapitulacja powstania i zakończenie przez Niemców akcji wysiedlenia mieszkańców stolicy oznaczały również koniec działalności Szpitala Wolskiego. 17 października 1944 pełnomocnik władz niemieckich ds. ewakuacji szpitali warszawskich, dr Otto Lambrecht, zapowiedział, iż w ciągu kilku dni Szpital Wolski zostanie zlikwidowany. W tym czasie na Płockiej przebywało jeszcze ok. 600 osób, w tym 456 rannych i chorych. Kierownictwo placówki przystąpiło do stopniowej ewakuacji pacjentów oraz sprzętu szpitalnego do ośrodków w Podkowie Leśnej, Pszczelinie i Olszance. Kilkuset rannych i chorych skierowano także pociągiem ewakuacyjnym do Krakowa. Do 24 października Szpital Wolski opuścili wszyscy pacjenci, wywieziono także część wyposażenia. Na Płockiej pozostało jedynie 21 pracowników z dr. Woźniewskim na czele, którzy oczekiwali na podstawienie obiecanych przez dr. Lambrechta samochodów (miały one wywieźć resztki szpitalnego wyposażenia). 28 października o godzinie 13:00 w szpitalu pojawił się jednak niemiecki żołnierz, który oznajmił, że w ciągu dwóch godzin polski personel musi bezwzględnie opuścić placówkę. Trzy dni wcześniej zaczął obowiązywać zakaz przebywania osób cywilnych na terenie Warszawy, na skutek czego grupka Polaków została zatrzymana przez niemieckich żandarmów na jednym z punktów kontrolnych. Pracowników szpitala ocaliła wówczas przed rozstrzelaniem interwencja w niemieckim „sztabie ewakuacyjnym”, gdzie dr Woźniewski spotkał znanego sobie urzędnika.

Dulag 121 Pruszków (Durchgangslager 121 Pruszków) – niemiecki nazistowski obóz przejściowy, w którym gromadzono cywilną ludność Warszawy i okolicznych miejscowości, wypędzaną z domów w trakcie oraz po zakończeniu powstania warszawskiego.Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo (szarytki, wincentynki – fr. Filles de la Charité – siostry miłosierdzia) – żeńskie katolickie zgromadzenie zakonne, założone przez Wincentego à Paulo i Ludwikę de Marillac, najliczniejsze na świecie (18.832 siostry w 91 państwach, 1 stycznia 2010).

Podwarszawskie filie Szpitala Wolskiego[ | edytuj kod]

Od 6 sierpnia w podwarszawskich Jelonkach funkcjonowała filia Szpitala Wolskiego kierowana przez dr Janinę Misiewicz. 140 pacjentów ewakuowanych z hal na Moczydle rozlokowano w remizie strażackiej, w opuszczonym domu należącym do volksdeutscha Kundta oraz w domach prywatnych należących do polskich gospodarzy. W tych ostatnich znaleźli również schronienie członkowie szpitalnego personelu. W miejscowym przedszkolu zorganizowano kuchnię. Błyskawicznie utworzono również ambulatorium, z którego korzystała m.in. ludność Jelonek. Warunki, w jakich pracować musiał personel szpitala były jednak niezwykle trudne – brakowało żywności, leków, środków opatrunkowych, sprzętu medycznego, a nawet naczyń i sztućców dla szpitalnej kuchni. W tych okolicznościach nieocenioną pomocą było różnorakie wsparcie świadczone przez mieszkańców Jelonek, których ofiarność zgodnie podkreślają wspomnienia i relacje pracowników szpitala. Ponadto już 8 sierpnia pielęgniarka Anna Wielowieyska zdołała nawiązać kontakt ze szpitalem na Płockiej, skąd furami przywożono odtąd niezbędny sprzęt i fundusze ze szpitalnej kasy. Tą samą drogą dr Woźniewski i jego zespół wywozili z Warszawy pacjentów oraz osoby zdrowe ukrywające się na terenie szpitala. Wobec nieustannego napływu uchodźców rosła liczba pacjentów filii w Jelonkach (11 sierpnia było już ich ok. 160). Mimo ofiarności miejscowej ludności Jelonki nie były w stanie wyżywić i przechować tak wielkiej liczby potrzebujących. W dodatku wieś znajdowała się zbyt blisko walczącej Warszawy, co narażało pacjentów i personel na niemieckie represje. W tej sytuacji dr Misiewicz postanowiła znaleźć nową lokalizację dla szpitala, a Jelonki przekształcić w punkt ambulatoryjny oraz swego rodzaju „stację tranzytową” łączącą nową siedzibę ze szpitalem na Płockiej. Przy wsparciu kierownictwa Ośrodka Zdrowia w Pruszkowie udało się wyjednać w sołectwie w Hellenowie przeznaczenie na cele szpitalne budynku kasyna w Podkowie Leśnej (11 sierpnia). Już następnego dnia rozlokowano tam pierwszy transport ze szpitala w Jelonkach, liczący 50 chorych oraz 21 członków personelu z dr Wiwą Jaroszewicz na czele. 17 sierpnia do Podkowy dotarła kolejna grupa pacjentów i pracowników, licząca łącznie ok. 100 osób. W Jelonkach pozostało jedynie 70 chorych oraz 19 członków personelu pod kierownictwem dr Haliny Krzywiec.

Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

Słuszność decyzji podjętej przez dr Misiewicz potwierdziła się bardzo szybko. 18 sierpnia Niemcy urządzili w Jelonkach wielką łapankę, w której wyniku wywieziono do obozu w Pruszkowie niemal wszystkich przebywających we wsi młodych mężczyzn i kobiety. Ofiarą łapanki padło również pięć zatrudnionych w szpitalu sióstr szarytek, które już następnego dnia zostały jednak uwolnione i skierowane do pracy w placówce w Podkowie Leśnej. W kolejnych dniach do tamtejszego szpitala zaczęto także stopniowo przewozić ostatnich chorych z Jelonek. W międzyczasie w Jelonkach zakwaterował oddział „Kałmuków”, którzy dopuszczali się nieustannych grabieży oraz gwałtów na kobietach (jedynie członkinie personelu szpitalnego cieszyły się względnym immunitetem). Działalność filii Szpitala Wolskiego w Jelonkach zakończyła się ostatecznie 7 września, gdy Niemcy doszczętnie spalili wieś, a jej mieszkańców wywieźli do obozu w Pruszkowie. Pozostających jeszcze w Jelonkach pacjentów i członków szpitalnego personelu przewieziono do Podkowy Leśnej.

Erich von dem Bach-Zelewski, właściwie: Erich Julius Eberhard von Zelewski (ur. 1 marca 1899 w Lęborku, zm. 8 marca 1972 w Monachium-Harlaching) – generał SS (SS-Obergruppenführer), członek NSDAP od 1930, SS od 1931. Generał Waffen-SS od 1 lipca 1934 Wyższy Dowódca SS i Policji na Śląsku, następnie na ziemiach ZSRR okupowanych przez III Rzeszę. W latach 1943-1944 dowódca oddziałów do walki z partyzantami w państwach okupowanych. Dowódca tzw. Korpsgruppe von dem Bach w trakcie tłumienia powstania warszawskiego w 1944.Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Był miastem królewskim.

Szpital w Podkowie Leśnej funkcjonował początkowo w budynku miejscowego kasyna prowadzonego przez volksdeutschów Kłaczyńskich. Na cele szpitalne zajęto dwie duże sale restauracyjne, kuchnię oraz kilka mniejszych pomieszczeń. Początkowo Rada Główna Opiekuńcza traktowała tę placówkę jako podległą sobie jednostkę i z tego względu powierzyła jej kierownictwo wskazanym przez siebie lekarzom. Już 16 sierpnia szpital w Podkowie Leśnej został jednak oficjalnie uznany za filię Szpitala Wolskiego. Dr Janina Misiewicz objęła tym samym funkcję kierownika placówki, podczas gdy dr Wiwie Jaroszewicz przypadło stanowisko ordynatora. Szybko okazało się, że kasyno nie będzie w stanie pomieścić wszystkich pacjentów. Kierownictwo szpitala zdołało wówczas wyjednać w RGO i w sołectwie w Helenowie przeznaczenie na cele szpitalne willi „Krychów” należącej do dyrektora Elektrycznej Kolei Dojazdowej, Tadeusza Baniewicza (16 sierpnia). Z powodu trudnych warunków materialnych filia w Podkowie Leśnej funkcjonowała przez wiele tygodni w sposób prowizoryczny. We wrześniu, a zwłaszcza w październiku 1944, do Podkowy Leśnej zaczęły jednak docierać transporty ze sprzętem medycznym ewakuowanym ze szpitala na Płockiej. Możliwe stało się dzięki temu zorganizowanie oddziału chirurgicznego (50 łóżek), oddziału dla chorych na gruźlicę i choroby wewnętrzne (100 łóżek), laboratorium, oraz pracowni rentgenowskiej. Miejscowa ludność okazała się znacznie mniej ofiarna niż mieszkańcy Jelonek, wszechstronną pomocą służyli natomiast szpitalowi kolejarze EKD. Zaopatrzenie w żywność, opał, leki i środki opatrunkowe uzyskiwano m.in. dzięki zabiegom w oddziale RGO w Podkowie Leśnej, w sołectwie gminy Helenów, u władz niemieckich w Grodzisku Mazowieckim, a także dzięki pomocy instytucji i osób prywatnych – często z odległych miejscowości. W okresie największego zagęszczenia w filii w Podkowie Leśnej przebywało jednorazowo 220 pacjentów. Przez kilka miesięcy podlegał jej także pod względem organizacyjnym szpital w Biskupicach-Dworze (30 łóżek). Początkowo większość rannych i chorych docierała do Podkowy z filii w Jelonkach. W późniejszym okresie kierowano tam natomiast pacjentów ze szpitala na Płockiej oraz rannych i chorych z obozu przejściowego w Pruszkowie. Wraz z rannymi, chorymi i ozdrowieńcami przywożono do Podkowy także ukrywających się powstańców lub osoby zagrożone przez Niemców, którym szpitalny personel pomagał następnie w ucieczce. Między końcem sierpnia a końcem września 1944 filia w Podkowie Leśnej zatrudniała ok. 150 pracowników – w tym czworo lekarzy, kilkoro studentów medycyny, kilkanaście szarytek, trzy pielęgniarki świeckie oraz ponad 100 pracowników fizycznych (w gronie tym znajdowało się zaledwie trzech mężczyzn). Wraz z powstawaniem kolejnych podwarszawskich filii Szpitala Wolskiego liczba członków personelu stopniowo jednak malała. W grudniu 1944 w szpitalu w Podkowie Leśnej pracowało już tylko 68 osób. Pełnił on jednak nadal funkcję swoistej centrali Szpitala Wolskiego.

Maria Rodziewiczówna pseudonim "Žmogus", "Mario", "Weryho" (ur. 2 lutego 1863 we wsi Pieniucha na Grodzieńszczyźnie, zm. 16 listopada 1944 na folwarku Leonów koło Żelaznej pod Skierniewicami) – polska pisarka, członkini Warszawskiego Towarzystwa Teozoficznego.Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.

Pod koniec września 1944 szpitalowi w Podkowie Leśnej zaczęło grozić przepełnienie. W tej sytuacji dr Misiewicz rozpoczęła poszukiwania siedziby dla kolejnej filii Szpitala Wolskiego. Jej wybór padł na Olszankę w Puszczy Mariańskiej, gdzie przed wojną istniał popularny wśród warszawskiej inteligencji ośrodek wypoczynkowy. Pacjentów i personel ulokowano w prywatnej willi należącej do rodziny Gallów oraz w gmachu przedwojennego domu poprawczego dla chłopców (tzw. Czerwoniak). Oba budynki nie były przystosowane do nowej funkcji, a szpitalowi brakowało najbardziej niezbędnego wyposażenia. Początkowo nie dla wszystkich starczyło łóżek, stąd wielu chorych musiało korzystać z sienników lub wręcz leżeć na słomie. Stopniowo warunki uległy jednak poprawie – m.in. dzięki dostawom materiałów opatrunkowych i różnorakiego sprzętu ze szpitala na Płockiej. Wkrótce udało się zorganizować w Olszance salę operacyjną oraz ambulatorium dla miejscowej ludności. Szpital dysponował 150 łóżkami. Zapasy żywności i opału uzupełniano dzięki przydziałom z RGO oraz dzięki ofiarności instytucji i osób prywatnych. Niekiedy dodatkowe produkty żywnościowe otrzymywano jako wynagrodzenie za leczenie Niemców lub miejscowej ludności. Z Warszawy kierowano do Olszanki przede wszystkim pacjentów chirurgicznych oraz zakonspirowanych powstańców. Mimo trudnych warunków śmiertelność wśród rannych i chorych okazała się bardzo niewielka. Po upadku powstania w filii Szpitala Wolskiego w Olszance znaleźli zatrudnienie m.in. dr Felicjan Loth, doktorzy Leon i Barbara Manteufflowie, dr Kunegunda Kontrym, dr Jan Nowicki oraz student medycyny Edward Kowalski (uprzednio szef punktu sanitarnego w kościele św. Wojciecha). Na swoją siedzibę wybrała również to miejsce dr Janina Misiewicz. Z jej inicjatywy w dniach 6-7 stycznia 1945 odbył się w Olszance zjazd lekarzy i studentów z wszystkich trzech filii Szpitala Wolskiego.

Po upadku Stawek, Stare Miasto znalazło się w okrążeniu. Siły niemieckie wokół kotła tej dzielnicy dowodzone przez gen. Reinefartha liczą co najmniej 8 tys. żołnierzy. Gen. von dem Bach wydaje rozkaz likwidacji tego rejonu wraz znajdującym się w nim zgrupowaniem powstańczym.SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).
Gmach Państwowej Szkoły Rolniczej w Pszczelinie, w którym miała swą siedzibę jedna z filii Szpitala Wolskiego

W związku z zapowiedzianą przez Niemców ewakuacją szpitala na Płockiej kierownictwo placówki musiało w październiku przystąpić do organizowania kolejnej filii podwarszawskiej. Po intensywnych poszukiwaniach dr Misiewicz i dr Jaroszewicz zdołały uzyskać zgodę na przeznaczenie na cele szpitalne gmachu Państwowej Szkoły Rolniczej w Pszczelinie pod Brwinowem. Rannych i chorych kierowano tam od 20 października (byli to przede wszystkim pacjenci chirurgiczni). Stopniowo do Pszczelina przewożono również rozmaite wyposażenie ze Szpitala Wolskiego. Ostatni tego typu transport miał miejsce w dniach 2–3 listopada, kiedy to dzięki udostępnieniu samochodu ciężarowego przez dr. Lambrechta udało się przewieźć do nowej filii znaczną ilość sprzętu szpitalnego pozostającego wciąż w opustoszałym gmachu na Płockiej. Szpital w Pszczelinie dysponował około 80–100 łóżkami. Warunki lokalowe były dość dobre, choć problemem był brak kanalizacji, a ze względu na niewystarczającą liczbę pomieszczeń członkowie personelu musieli bytować w dość prowizorycznych warunkach. Poważnym utrudnieniem dla działalności placówki były natomiast przerwy w dostawach elektryczności oraz dotkliwe zimno spowodowane niedostatkiem opału. Miały także miejsce wypadki, gdy chorzy i pracownicy cierpieli z powodu niedożywienia. W miarę możliwości starano się uzyskiwać żywność poprzez przydziały z RGO i PCK oraz od władz miejskich Brwinowa, a także dzięki nielicznym darom od osób i instytucji prywatnych. W ciągu pierwszych trzech miesięcy funkcjonowania filii zmarło 16 pacjentów. W grudniu 1944 władze niemieckie arbitralnie zadecydowały o ewakuacji szpitala. W wyznaczonym dniu pierwszych 50 pacjentów odtransportowano samochodami na stację kolejową w Brwinowie, gdzie jednak okazało się, że pociąg ewakuacyjny nie dotarł z powodu sowieckiego nalotu (16 grudnia). W rezultacie pacjentów odwieziono z powrotem do Pszczelina, a pomysł likwidacji szpitala został przez Niemców zarzucony.

Plac Męczenników Warszawskiej Woli – ogrodzony dziedziniec kościoła i klasztoru oo. Redemptorystów przy ul. Karolkowej 49 na warszawskiej Woli (parafia św. Klemensa Hofbauera). Znajdujący się tam krzyż oraz liczne tablice pamiątkowe upamiętniają blisko 50 tys. mieszkańców dzielnicy, zamordowanych przez oddziały SS i policji niemieckiej w pierwszych dniach sierpnia 1944. Plac stanowi obecnie jedno z najważniejszych miejsc pamięci ofiar rzezi Woli.Stare Miasto w Warszawie – najstarszy ośrodek miejski Warszawy będący zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku. Ma rynek rozmieszczony na planie prostokąta.

Styczniowa ofensywa Armii Czerwonej przyniosła wyzwolenie Warszawy oraz okolic podwarszawskich spod niemieckiej okupacji. Już 18 stycznia 1945 do zrujnowanej stolicy powróciła pierwsza grupa pracowników Szpitala Wolskiego z dr Misiewicz na czele. Wkrótce we wszystkich trzech filiach zaczęto odnotowywać spadek liczby pacjentów. Wznowienie działalności przez szpital na Płockiej skłoniło także wielu pracowników do powrotu do Warszawy. 24 marca zakończył działalność ośrodek w Pszczelinie. 25 czerwca zlikwidowano również szpital w Olszance. Najdłużej, gdyż do września 1945, funkcjonowała filia Szpitala Wolskiego w Podkowie Leśnej.

Jerzy Władysław Giedroyc książę herbu Hippocentaurus (ur. 27 lipca 1906 w Mińsku, zm. 14 września 2000 w Maisons-Laffitte) – polski wydawca, publicysta, polityk i działacz emigracyjny, epistolograf, w dwudziestoleciu międzywojennym związany z obozem młodokonserwatystów, autor wspomnień. Po przewrocie majowym jeden z liderów Myśli Mocarstwowej i Związku Pracy Mocarstwowej. Był m.in. prezesem Związku Drużyn Ludowych Mocarstwowej Polski.Volksdeutsche (pol. etniczni Niemcy lub folksdojcze) – określenie stosowane do 1945 roku wobec osób pochodzenia niemieckiego, zamieszkujących poza granicami Niemiec według stanu granic na koniec 1937 roku, którzy nie posiadali niemieckiego ani austriackiego obywatelstwa (Reichsdeutscher) w takich państwach jak Francja, Belgia, Dania, Luksemburg, część Szwajcarii oraz na obszarach dawnego osadnictwa niemieckiego w Polsce (Poznańskie, Górny Śląsk, Pomorze Gdańskie, Łódź i inne), w Czechosłowacji (Kraj Sudetów i Karpaty, głównie Spisz), Rumunii, czy na Litwie (okręg Kłajpedy).

Szpital Zakaźny św. Stanisława[ | edytuj kod]

Gmach dawnego Szpitala św. Stanisława przy ul. Wolskiej 37 (obecnie siedziba Wojewódzkiego Szpitala Zakaźnego)
Tablica Tchorka upamiętniająca ofiary zbrodni dokonanych przez Niemców na terenie Szpitala św. Stanisława

Szpital Zakaźny św. Stanisława miał swoją siedzibę przy ul. Wolskiej 37 (obecnie mieści się tam Wojewódzki Szpital Zakaźny). W okresie niemieckiej okupacji wielu członków szpitalnego personelu było zaangażowanych w rozmaite formy działalności konspiracyjnej. Na krótko przed wybuchem powstania służby sanitarne Obwodu AK „Wola” zorganizowały w szpitalu punkt ratowniczo-sanitarny. Mieścił się on w budynku aptecznym, znajdującym się tuż przy bramie wejściowej od strony ul. Wolskiej. Komendantką punktu została dr Joanna Kryńska ps. „Elżbieta”, której podlegało około 15 sanitariuszek (były to zazwyczaj dziewczęta z Woli, w wieku 17-18 lat). Na oddziale XII zorganizowano pokoje dla rannych oraz salę operacyjną, przy czym ze względu na fakt, iż szpital nie miał obsady chirurgicznej oraz niezbędnego wyposażenia, wszystkich poważnie rannych odsyłano zazwyczaj do Szpitala Wolskiego. Wybuch powstania uniemożliwił dotarcie na Wolę dyrektorowi placówki, dr. Romanowi Ignacemu Szpikowskiemu. W tej sytuacji funkcję p.o. dyrektora objął pochodzący z Zaolzia dr Paweł Kubica.

Anna Danuta Sławińska z domu Leśniewska (ur. 30 listopada 1923 w Wiesbaden, zm. 25 grudnia 2006 w Warszawie) – sanitariuszka, przewodnik PTTK, uczestniczka powstania warszawskiego, autorka wspomnień wojennych. Kapelan – duchowny w Kościele rzymskokatolickim, prawosławnym, greckokatolickim, anglikańskim i ewangelickim, spełniający funkcje liturgiczne przy kaplicy zakonnej, szpitalnej lub przydzielony przez władzę kościelną do obsługi duszpasterskiej pewnej grupy osób lub środowisk (np. kapelan wojskowy, więzienny, szpitalny, uczelniany). Kapelanem nazywany bywa także duchowny diecezjalny bądź zakonny pomagający biskupowi przy czynnościach biskupich i będący jego sekretarzem.

Pierwszymi osobami, którym udzielił pomocy personel punktu sanitarnego przy Szpitalu św. Stanisława byli ranni z grupy cywilów, którą wybuch powstania zaskoczył w rejonie remizy tramwajowej przy ul. Młynarskiej. Już wieczorem 1 sierpnia ze względu na zagrożenie ostrzałem od strony ul. Wolskiej punkt sanitarny przeniesiono z pomieszczeń apteki do głębiej usytuowanych budynków szpitala. W kolejnych dniach młodociane sanitariuszki nieustannie niosły pomoc rannym, udając się z noszami nawet na pierwszą linię frontu. Ciężko rannych starano się w miarę możliwości ewakuować do Szpitala Wolskiego. Zachowane dokumenty wskazują, że między 1 a 4 sierpnia w Szpitalu św. Stanisława zmarło z ran ośmiu pacjentów. Pierwszej zbrodni na terenie szpitala żołnierze niemieccy dopuścili się natomiast już 3 sierpnia, w czasie walk prowadzonych wzdłuż osi ul. Wolskiej. Zastrzelili wówczas kierownika szpitalnej apteki, mgr. Idziego Dziedziaka, oraz 5-6 mężczyzn usiłujących schronić się w szpitalnej portierni.

Solec - warszawska ulica i osiedle, będące obecnie częścią Śródmieścia. Dzisiejsze granice Solca wyznaczają: wiadukt mostu Średnicowego, Park im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, ul. Myśliwiecka, ul. Łazienkowska i wybrzeże Wisły. Południowa część to tzw. Powiśle Czerniakowskie.Interna (z łac. "internus" – wewnętrzny) – potoczna, zwyczajowa lub żargonowa nazwa działu medycyny, zajmującego się schorzeniami narządów wewnętrznych. Właściwa nazwa – choroby wewnętrzne lub medycyna wewnętrzna (nazwa używana głównie w Polsce, krajach niemieckojęzycznych i skandynawskich) oraz general medicine lub po prostu medicine (nazwa używana częściej w krajach anglosaskich).

W „czarną sobotę” 5 sierpnia, w okolicach godziny 14:00 – 15:00, szpital został opanowany przez esesmanów z pułku specjalnego „Dirlewanger”. Zaraz po wkroczeniu na teren placówki dirlewangerowcy zastrzelili portiera. Wdarli się następnie do budynków, gdzie przystąpili do grabieży oraz bicia i terroryzowania pacjentów. Członków personelu, ukrywających się w szpitalu cywilów oraz lżej rannych i chorych wypędzono na szpitalne podwórze. W pewnym momencie kilku esesmanów otworzyło na oślep ogień do tłumu, zabijając nawet do kilkunastu osób oraz raniąc wiele innych (zginął wówczas jeden z lekarzy, dr Jan Barcz). Następnie Niemcy zaczęli czynić przygotowania do masowej egzekucji. Stłoczonych na szpitalnym podwórzu Polaków ustawiono czwórkami, po czym zaczęto ich wyprowadzać na ul. Wolską, gdzie zaraz za bramą esesmani rozstrzelali co najmniej kilka osób. W tym krytycznym momencie pacjentów i personel placówki ocalił dr Paweł Kubica. Podbiegł on do dowodzącego oddziałem oficera SS i w doskonałej niemczyźnie głośno zaprotestował: „Człowieku! Przecież to szpital! Pan łamie przepisy Czerwonego Krzyża!” Skonfundowany esesman wstrzymał egzekucję. Na korzyść przebywających w szpitalu Polaków przemówił również fakt, iż dr Kubica nie pozwolił wcześniej powstańcom wchodzić z bronią na teren placówki (o czym zaświadczyli nawet szeregowi esesmani). W tych okolicznościach oficer postanowił oszczędzić personel i pacjentów do czasu, aż o ich losie zadecyduje niemieckie dowództwo.

Dermatologia – dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami skóry i jej przydatków (włosów, paznokci) oraz niektórymi chorobami ogólnoustrojowymi, ujawniającymi się przede wszystkim na skórze (np. łagodne i złośliwe nowotwory jak czerniak złośliwy) lub rumień guzowaty.Fort "P" (ros. "П") – "Parysów" (od 1921 r. Fort "Bema") – fort pierścienia wewnętrznego Twierdzy Warszawa, zbudowany w latach 1886-1890 w Imperium Rosyjskim.

Do niemieckiego sztabu skierowano delegację, na której czele stanęła władająca dobrze językiem niemieckim dr Joanna Kryńska (towarzyszyli jej dr Mieczysław Rygalski oraz sanitariuszka Danuta Leśniewska). Niemieccy żołnierze zaprowadzili całą trójkę w rejon wiaduktu kolejowego nad ul. Wolską, gdzie w tym samym czasie doprowadzono także dr. Leona Manteuffla i dr. Stefana Wesołowskiego ze Szpitala Wolskiego. Na widok Polaków lekarz sztabowy grupy Reinefartha, dr Heinz Hartlieb, udzielił reprymendy żołnierzowi eskorty, mówiąc: „Po coś ich przyprowadził, nie potrzebujemy żadnych Polaków, a tylko musimy ich rozstrzelać”. W odpowiedzi Kryńska oświadczyła, iż przed wyjazdem ze szpitala otrzymała słowo honoru niemieckiego oficera, że ona oraz towarzyszące jej osoby nie zostaną rozstrzelani. Uroda i dobra niemczyzna kobiety zrobiły duże wrażenie na niemieckim lekarzu. Po rozmowie z Kryńską Hartlieb udał się do Szpitala św. Stanisława, aby zweryfikować jej słowa, a po powrocie oświadczył, iż dzięki jego zabiegom i prośbom decyzja o egzekucji została odwołana. Rozkaz ten Hartlieb przywiózł dosłownie w ostatniej chwili, gdyż podlegli mu niemieccy sanitariusze szykowali się już do rozstrzelania polskich lekarzy. Ostatecznie Kryńską i jej towarzyszy wraz z dr. Manteufflem i dr. Wesołowskim odesłano do Szpitala św. Stanisława.

Tablice pamiątkowe Tchorka w Warszawie – tablice o wspólnym wzorze, stworzone na podstawie projektu Karola Tchorka z 1949 roku, upamiętniające znajdujące się w Warszawie miejsca walk i męczeństwa z czasów II wojny światowej.Wypędzenie ludności Warszawy – masowe wysiedlenia mieszkańców Warszawy i miejscowości podwarszawskich, przeprowadzone przez okupantów niemieckich w trakcie oraz tuż po zakończeniu powstania warszawskiego.
Tablica na podwórzu szpitala upamiętniająca dwóch młodych powstańców powieszonych przez dirlewangerowców

W szpitalu został urządzony niemiecki punkt opatrunkowy, w którym pracowali obaj polscy chirurdzy przyprowadzeni ze Szpitala Wolskiego. Około 10 sierpnia w szpitalu pojawił się SS-Oberführer Oskar Dirlewanger, który w chronionym prawem wojennym budynku urządził swoją kwaterę (jego tłumaczką została dr Kryńska). Fakt, iż Szpital św. Stanisława uniknął masakry w „czarną sobotę”, nie oznaczał gwarancji bezpieczeństwa dla jego pacjentów i personelu. Niedługo po zajęciu placówki dirlewangerowcy powiesili na szpitalnym podwórzu dwóch młodocianych powstańców. Chcąc wyszydzić ofiary, esesmani udekorowali ich ciała polskimi barwami narodowymi. 7 sierpnia zastrzelony został jeden z pacjentów, gdyż jego długie buty z cholewami Niemcy uznali za dowód, iż jest on ukrywającym się powstańcem. Pewnej nocy niemiecki podoficer zastrzelił leczoną w szpitalu prostytutkę – rzekomo ze względów „higienicznych”. W drugiej połowie sierpnia oraz przez cały wrzesień kwaterujący na plebanii kościoła św. Wojciecha gestapowcy z Sonderkommando „Spilker” na polecenie Dirlewangera przeprowadzali „selekcje” pacjentów w stanie ciężkim oraz przebywających w szpitalu mężczyzn. Wybrane przez Niemców osoby były odprowadzane do kościoła – część wywieziono do Pruszkowa, po innych ślad zaginął. Podczas jednej z „selekcji” dr Kubica oraz kierownik administracyjny Władysław Walczak z narażeniem życia wyciągnęli z kolumny więźniów pewną liczbę mężczyzn, przeważnie lekarzy, w tym dr. Manteuffla (13 sierpnia). W nieznane wywieziono natomiast wszystkich pacjentów chorych na gruźlicę, w tym pewną liczbę ukrywających się pośród nich zdrowych mężczyzn (być może zakonspirowanych powstańców). Z kolei 25 lub 26 września ze szpitala wywieziono do obozu w Pruszkowie blisko 100 pacjentów i członków personelu. Interwencja, którą nieznana z nazwiska pielęgniarka podjęła w komendanturze obozu pruszkowskiego, sprawiła, że członkowie personelu uniknęli wywózki do Niemiec i zostali odtransportowani do Suchedniowa.

Ulica Karolkowa w Warszawie - jedna z głównych ulic osiedla Czyste, biegnąca od zbiegu ulic Szarych Szeregów i Przyokopowej do ul. Józefa Mireckiego.36 Dywizja Grenadierów SS "Dirlewanger" była jednostką Waffen-SS złożoną przede wszystkim z kryminalistów rekrutowanych w niemieckich więzieniach i obozach koncentracyjnych pod dowództwem dr. Oskara Dirlewangera. Dokonała ona niezliczonej liczby zbrodni wojennych na tyłach frontu wschodniego podczas II wojny światowej, odznaczając się wyjątkowym okrucieństwem. Jej działalność pozbawiła życia przynajmniej 60 000 ludzi, w przeważającej większości cywilów.

Wkrótce do szpitala zaczęli napływać po kryjomu ranni Polacy, którzy przeżyli egzekucje przeprowadzane w czasie rzezi Woli. Polski personel starał się w miarę możliwości nieść pomoc ocalałym. 7 sierpnia grupa lekarzy i szarytek za zgodą dr. Hartlieba udała się w poszukiwaniu rannych na sąsiednie ulice. Z jednej z piwnic udało się wówczas ewakuować kilku rannych, lecz ukrywająca się w tym samym miejscu grupa 12 cywilów została rozstrzelana przez wałęsającego się w pobliżu „własowca”. Dowiedziawszy się, iż wschodni kolaboranci mają rozkaz mordowania ukrywających się Polaków, lekarze zrezygnowali z kolejnych ekspedycji, nie chcąc ściągać niebezpieczeństwa na uciekinierów. W drugiej połowie sierpnia pracownikom szpitala udało się natomiast potajemnie umieścić na terenie placówki kilkunastu Polaków ukrywających się od dłuższego czasu na terenie pobliskiej fabryki Franaszka. Chcąc zataić przed Niemcami tożsamość nowych „pacjentów” założono im dla niepoznaki bandaże lub opatrunki gipsowe.

Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach jest kontynuacją śląskiego seminarium duchownego, które w latach 1921-1980 miało swoją siedzibę w Krakowie.Inteligencja - określenie warstwy społecznej żyjącej z pracy umysłu, wykształconej ostatecznie w XIX wieku głównie ze zubożałej szlachty, ale również ze stanu mieszczańskiego, rzadziej bogatego chłopstwa i podupadłej arystokracji. Tradycyjnie inteligencja obejmowała nauczycieli, lekarzy, artystów, inżynierów i czasami też urzędników, obecnie - osoby zajmujące pozycje zawodowe, wymagające wyższego wykształcenia.
Polskie pielęgniarki rozdające wodę uchodźcom prowadzonym ul. Wolską

Personel Szpitala św. Stanisława włączył się także w akcję pomocy wysiedleńcom z innych dzielnic Warszawy. Prowadzonym ulicami Woli uchodźcom dostarczano wodę i kawę, a w razie potrzeby personel medyczny udzielał rannym i chorym pierwszej pomocy – początkowo głównie poprzez nałożenie opatrunku. Pacjentów w stanie ciężkim umieszczano w szpitalu i tam w miarę możliwości udzielano im specjalistycznej pomocy. Ponadto kierownik administracyjny Walczak, który kilka razy w tygodniu opuszczał Warszawę w poszukiwaniu żywności, każdorazowo potajemnie wywoził ze szpitala 2-3 lekko rannych lub rekonwalescentów. Wielu uchodźców udało się w ten sposób uchronić przed wywózką do obozu przejściowego w Pruszkowie. Z zachowanego wykazu zgonów wynika, że między 17 sierpnia a 3 października zmarło w szpitalu 52 pacjentów.

Rzeź Woli – masowa eksterminacja mieszkańców warszawskiej dzielnicy Wola, dokonana przez oddziały SS i policji niemieckiej w pierwszych dniach powstania warszawskiego. Ofiarą masakry, której punkt szczytowy przypadł w dniach 5-7 sierpnia 1944, padło od 38 tys. do 65 tys. polskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Rzeź Woli stanowiła bezpośrednią realizację rozkazu Adolfa Hitlera, nakazującego zburzenie Warszawy i wymordowanie wszystkich jej mieszkańców.Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne św. Jana Chrzciciela w Warszawie – uczelnia wyższa, w której przyszli księża (alumni), przygotowują się do posługi kapłańskiej w archidiecezji warszawskiej. Seminarium zostało afiliowane do Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie. Obecnym rektorem jest ks. dr Wojciech Bartkowicz.

Akcja pomocowa odbywała się w bardzo trudnych warunkach. Wobec stałego napływu rannych w szpitalu zaczęło wkrótce brakować łóżek i pościeli, stale odczuwalny był także niedobór leków, środków opatrunkowych, a nawet wody. Niesienie pomocy rannym w ciężkim stanie utrudniał fakt, iż Szpital św. Stanisława zasadniczo nie posiadał oddziału chirurgicznego z prawdziwego zdarzenia, ani też niezbędnego wyposażenia chirurgicznego. Po wyjeździe dr. Manteuffla z Warszawy (25 sierpnia) w obsadzie szpitala pracował do końca powstania tylko jeden chirurg – dr Stefan Wesołowski. Sytuację kadrową szpitala poprawiło częściowo przybycie kilku lekarzy i pielęgniarek z innych szpitali zdobytych przez Niemców. Ponadto 11 sierpnia zdołano nawiązać kontakt ze Szpitalem Wolskim, dzięki czemu dr Wesołowski mógł później korzystać z konsultacji pracujących tam chirurgów. Niedobory leków, materiałów opatrunkowych, czy wyposażenia szpitalnego starano się natomiast uzupełniać poprzez przeszukiwanie opustoszałych szpitali na Woli lub w innych dzielnicach Warszawy.

Łapanka – nazwa (pierwotnie potoczna) jednego z głównych sposobów używanych przez Niemców podczas II wojny światowej dla zatrzymania na ulicach okupowanych miast większej liczby przypadkowych przechodniów w celu uwięzienia ich, przesiedlenia, umieszczenia w obozach koncentracyjnych bądź skierowania na przymusowe roboty do Niemiec.Verbrennungskommando Warschau – grupa cywilów, więźniów SS, wykorzystywana do przymusowej pracy fizycznej przy zacieraniu śladów niemieckich zbrodni w czasie powstania warszawskiego. Grupy takie, złożone z młodych i silnych mężczyzn wybranych spośród mordowanych przez hitlerowców cywilnych mieszkańców warszawskiej Woli, również przeznaczone były do wymordowania po wykonaniu pracy.

19 października miasto opuścił dr Stefan Wesołowski. Pod koniec miesiąca Szpital św. Stanisława zakończył swoją działalność (niektóre źródła podają, iż nastąpiło to dopiero 1 listopada). Ciężko chorych wywieziono wówczas do Krakowa, a pacjentów oddziału dziecięcego – do Milanówka. 60 pacjentów, personel, a także sprzęt oraz zapasy bielizny i żywności ewakuowano z kolei do Radziwiłłowa Mazowieckiego. Stamtąd po kilku dniach przeniesiono wszystkich do pobliskiego Studzieńca, gdzie szpital wznowił działalność w opuszczonych budynkach Zakładu Wychowawczego dla Nieletnich. Tymczasem w budynku przy ul. Wolskiej Niemcy urządzili magazyn amunicji i materiałów wybuchowych. Jego wybuch doprowadził do częściowego zawalenia gmachu, a rozmiary zniszczenia powiększyła dodatkowo dokonana przez Niemców gruntowna grabież urządzeń mechanicznych i sprzętu. W kwietniu 1945 personel szpitala przeniósł się ze Studzieńca do szpitala przy ul. Siennickiej na Pradze, by w lipcu 1948 powrócić ostatecznie do odbudowanego budynku przy ul. Wolskiej.

Gruźlica (łac. Tuberculosis) – choroba zakaźna zwierząt, w tym ludzi (→ gruźlica człowieka), wywoływana przez prątki gruźlicy. Występuje na całym świecie.Lech Matawowski pseud. Mirek (ur. 21 kwietnia 1923 w Warszawie, zm. 8 sierpnia 1944 tamże) - działacz ZWM, oficer GL i AL, dowódca 1 kompanii w batalionie im. Czwartaków, powstaniec warszawski.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Plac Bankowy – plac w śródmieściu Warszawy położony pomiędzy aleją „Solidarności” a wylotami ulic Senatorskiej i Elektoralnej.
Polski Czerwony Krzyż (PCK) – najstarsza polska organizacja humanitarna będąca członkiem Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Zajmuje się udzielaniem pomocy humanitarnej w czasie klęsk i wojen, pomocą socjalną, nauką pierwszej pomocy, prowadzeniem zabezpieczeń medycznych imprez masowych, propagowaniem idei honorowego krwiodawstwa, rozpowszechnianiem znajomości międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.
Kultura - emigracyjny miesięcznik polski, ukazujący się w latach 1947–2000, stanowiący centrum kulturalno-polityczne dla emigracji polskiej po drugiej wojnie wywierając wpływ na Polskę Ludową.
Salowa – pracownik służby zdrowia, zajmujący się utrzymaniem czystości w placówkach ochrony zdrowia, w szczególności w salach szpitalnych (stąd nazwa). Podlegając służbowo (w szpitalach) pielęgniarce oddziałowej pełni także funkcje pomocnicze przy obsłudze chorych i opiece nad nimi.
Batalion „Zośka” – batalion Armii Krajowej (AK) biorący udział w powstaniu warszawskim (1944), składający się przede wszystkim z członków „Szarych Szeregów”, konspiracyjnego Związku Harcerstwa Polskiego; dowódcą batalionu był Ryszard Białous „Jerzy”.
Jelonki (osiedle) – jedno z osiedli w Warszawie w dzielnicy Bemowo (od 25 marca 1994). Przed 1994 (od 29 grudnia 1989) w dzielnicy-gminie Wola, w latach 1951-1989 w ramach dzielnicy Wola.
Studzieniec – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie żyrardowskim, w gminie Puszcza Mariańska.

Reklama