• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Szparagowate



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Agawowe (Agavoideae Herbert) – takson wyróżniany w różnych systemach w randze rodziny lub podrodziny (tu opisany jako podrodzina zgodnie z ujęciem systemu APG III z 2009). Obejmuje sukulenty liściowe i drzewa występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, poza strefą okołobiegunową i znaczną częścią Australii oraz Azji zachodniej.Sansewieria, wężownica (Sansevieria Thunb.) – rodzaj liczący około 70 gatunków, obejmujący sucholubne rośliny zielne i krzewiaste sukulenty. Ojczyzną większości gatunków jest Afryka równikowa i południowa, a także Azja tropikalna i Półwysep Arabski. Nazwa łacińska została nadana na cześć Raimondo di Sangro (1710-1771), księcia San Severo we Włoszech. Gatunkiem typowym jest Sansevieria thyrsiflora (Thunb.).
    Morfologia[ | edytuj kod]
    Torebki Eucomis montana
    Czerwone jagody rozwijające się na gałęziakach myszopłochu kolczastego
    Pokrój Rośliny bardzo zróżnicowane; monokarpiczne i kwitnące wielokrotnie; zielne, krzewy, drzewa i pnącza; zwykle naziemne, rzadko epifity. Łodyga wykształcona w formie: kłącza, cebuli, bulwocebuli lub bulwy, prosto wzniesionej łodygi drewniejącej (pnia przyrastającego wtórnie na grubość, zwykle rzadko rozgałęziającego się) lub wspinającej się. Korzenie są często mięsiste. Liście Skrętoległe, rzadko naprzeciwległe i okółkowe. Skupione w przyziemną rozetę lub rozmieszczone równomiernie wzdłuż łodygi, czasem pojedyncze lub silnie zredukowane do łusek (np. szparag – funkcję asymilacyjną pełni u takich roślin łodyga). U niektórych rodzajów odcinki łodygi są spłaszczone – wykształcają się w postaci gałęziaków przypominających liście (np. myszopłoch, Danae, Semele). Czasem liście zamierają w czasie kwitnienia (Bowiea i Drimia). Liście bywają płaskie i cienkie, ale też często gruboszowate, sztywne i włókniste, czasem kolczaste. Liście są siedzące, ale bywają też też ogonkowe, czasem z nasadą obejmującą łodygę lub pochwiastą. Blaszki równowąskie, lancetowate, eliptyczne do jajowatych, zawsze równolegle użyłkowane, choć czasem też z mniej lub bardziej wyraźną siateczką nerwów poprzecznych. Kwiaty Obupłciowe lub jednopłciowe, pojedyncze lub zebrane w kwiatostany: kłosy, grona, wiechy i baldachy, luźne lub główkowato zagęszczone. Tworzą się na szczycie pędu lub w kątach liści, często na głąbiku. Czasem łodyga kwiatonośna jest silnie skrócona lub podziemna. Częste są podsadki, ale nie obejmują one całego kwiatostanu w fazie pąka. Poszczególne kwiaty wsparte są pojedynczą lub kilkoma przysadkami. Kwiaty są promieniste lub grzbieciste. Listki okwiatu (zwykle w liczbie 6, rzadziej 4 lub 5) są barwne (zielone, żółte, białe, czerwone, niebieskie) wolne lub zrośnięte w rurkę różnej długości lub miseczkę. Pręcików jest zwykle 6 (rzadziej 3, 4, 8, 10 lub 12) o nitkach wolnych lub u dołu przyrośniętych do listków okwiatu. Nitki z pylnikami łączą się od nasady lub grzbietowo. Woreczki pyłkowe otwierają się podłużnymi pęknięciami. W kwiatach żeńskich pręciki zredukowane są całkowicie lub wykształcone jako prątniczki. Zalążnia jest górna lub dolna, powstaje z trzech owocolistków, jest jedno- lub trójkomorowa. Rzadko bywa osadzona na gynoforze (np. u zielistek). W każdej z komór rozwija się od jednego do 12 zalążków. Szyjka słupka pojedyncza (trzy szyjki występują u jukki), zwieńczona główkowatym lub trójdzielnym znamieniem. Owoce Zazwyczaj trójkomorowe i często barwne torebki, nierzadko jagody, rzadko zaś skrzydlaki z trzema skrzydełkami lub orzeszki z trzema żebrami. Nasiona często spłaszczone, czarne, czasem oskrzydlone i z elajosomem.

    Systematyka i pochodzenie[ | edytuj kod]

    Klasyfikacja systematyczna zaliczanych tu roślin ulegała w miarę upływu czasu bardzo znaczącym zmianom. W dawniejszych systemach łączono je w ramach szeroko ujmowanej rodziny liliowatych Liliaceae i takie ujęcie obowiązywało jeszcze w systemie Cronquista z 1981 (choć już wówczas zdawano sobie sprawę z prowizorycznego charakteru tego ujęcia). Później wyróżniano liczne rodziny, które w systemach APG od lat 90. XX wieku połączono w szeroko ujmowaną rodzinę szparagowatych Asparagaceae sensu lato. Grupa ma dobrze potwierdzony monofiletyczny charakter. Mniej pewne są relacje między 7 podrodzinami wyróżnianymi w obrębie szparagowatych. Łączone są one w dwa klady, z których jeden obejmuje podrodziny Lomandroideae, Asparagoideae i Nolinoideae, a drugi pozostałe. Niektóre z podrodzin obejmują rodzaje klasyfikowane w przeszłości do wielu różnych rodzin. Np. do agawowych Agavoideae włączane są rodzaje klasyfikowane w różnych systemach do rodzin: Agavaceae, Anemarrhenaceae, Anthericaceae, Behniaceae, Herreriaceae i Hostaceae; do Nolinoideae należą rośliny z dawnych rodzin: Aspidistraceae, Convallariaceae, Dracaenaceae, Eriospermaceae, Nolinaceae, Ophiopogonaceae, Peliosanthaceae, Polygonataceae, Sansevieraceae, Tupistraceae i Ruscaceae. Istotne zmiany następują też w klasyfikacji zaliczanych tu rodzajów, co w przypadku zwłaszcza popularnie uprawianych i utrwalonych taksonów budzi kontrowersje i jest niechętnie przyjmowane np. w środowiskach ogrodników (dotyczy to np. włączenia rodzaju bokarnea Beaucarnea do nolina Nolina czy sansewieria Sansevieria do dracena Dracaena). Podobnie status odrębnych rodzajów straciły wcześniej utrwalone rodzaje takie jak: śnieżnik Chionodoxa, urginia Urginea, tuberoza Polianthes, majówka Smilacina. Istotne zmiany dokonały się i wciąż jeszcze dokonują się w klasyfikacji rodzajów w podrodzinie Scilloideae.

    Baldach (łac. umbella) – u roślin rodzaj kwiatostanu, w którym pojedyncze kwiaty wyrastają na mniej więcej jednakowej długości szypułkach z jednego miejsca na szczycie pędu. Najwcześniej rozkwitają kwiaty zewnętrzne, czym bliżej środka, tym później.Echeandia Ortega – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 82 gatunki występujące w Ameryce, na obszarze od południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych do północno-zachodniej Argentyny, południowej Boliwii i południowego Peru.

    Różnicowanie grupy koronnej (tj. czas występowania ostatniego wspólnego przodka współczesnych przedstawicieli rodziny) datowany jest na ok. 89 milionów lat temu. Według innych źródeł wówczas nastąpiło rozdzielenie od siostrzanych amarylkowatych Amaryllidaceae, a różnicowanie grupy koronnej nastąpiło od 42 do 66 milionów lat temu. Z paleocenu znane są skamieniałości zaliczanego tu Maianthemophyllum (wykazuje cechy podobne do przedstawicieli podrodziny Nolinoideae, podobnie jak eoceński rodzaj Soleredera). Z eocenu znanych jest już sporo materiału m.in. Protoyucca i Paracordyline. Z miocenu znany jest już pyłek współczesnego rodzaju Cordylina.

    Daubenya Lindl. – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje osiem gatunków występujących w Prowincjach Przylądkowych i Wolnym Państwie w Południowej Afryce. Bokarnea (Beaucarnea Lem.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego 12–13 gatunków. Taksony tu zaliczane bywały włączane do szeroko ujmowanego rodzaju nolina Nolina. Rośliny te występują w południowej części Ameryki Północnej na obszarze od północno-wschodniego Meksyku po Nikaraguę na południu. Rosną głównie na suchych i okresowo wilgotnych siedliskach, zwykle na obszarach górskich, czasem w lasach mgielnych, w których są istotnym siedliskiem dla epifitów (storczykowatych, bromeliowatych i in.).
    Pozycja i podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

    Jeden z kladów w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych. Pozycję filogenetyczną rodziny w obrębie rzędu przedstawia poniższy kladogram.

    Podział i powiązania filogenetyczne podrodzin szparagowatych:

    Aphyllanthes monspeliensis
    Aphyllanthoideae Lindley
  • Aphyllanthes L.
  • Brodiaea coronaria
    Brodiaeoideae Traub (synonim: Themidaceae Salisbury)
  • Androstephium Torr.
  • Bessera Schult.f.
  • Bloomeria Kellogg
  • Brodiaea Sm. – brodiea
  • Dandya H.E.Moore
  • Dichelostemma Kunth
  • Dipterostemon Rydb.
  • Jaimehintonia B.L.Turner
  • Milla Cavanilles
  • Muilla Bentham
  • Petronymphe H.E.Moore
  • Triteleia Douglas ex Lindl.
  • Triteleiopsis Hoover
  • Scilla bifolia
    Scilloideae Burnett (synonim: hiacyntowate Hyacinthaceae Batsch)
  • plemię Hyacintheae
  • Alrawia (Wendelbo) K.M.Perss. & Wendelbo
  • Barnardia Lindl.
  • Bellevalia Lapeyr. (syn. Strangweja Bertol.) – bellewalia
  • Brimeura Salisb. – brimera
  • Daubenya Lindl.
  • Drimiopsis Lindl. & Paxton
  • Eucomis L'Hér. – warkocznica, eukomis
  • Fessia Speta
  • Hyacinthella Schur
  • Hyacinthoides Heist. ex Fabr. (syn. Endymion Dumort.) – hiacyntowiec
  • Hyacinthus L. – hiacynt
  • Lachenalia J.Jacq. ex Murray (syn. Brachyscypha Baker) – lachenalia
  • Ledebouria Roth
  • Leopoldia Parl.
  • Massonia Thunb. ex Houtt. (syn. Neobakeria Schltr.) – massonia
  • Merwilla Speta
  • Muscari Mill. – szafirek
  • Namophila U.-Müller-Doblies & D. Müller-Doblies
  • Prospero Salisb.
  • Pseudomuscari Garbari & Greuter
  • Pseudoprospero Speta
  • Puschkinia Adams – puszkinia
  • Resnova van der Merwe
  • Schizocarphus van der Merwe
  • Scilla L. (w tym Chionodoxa Boiss. – śnieżnik) – cebulica
  • Spetaea Wetschnig & Pfosser
  • Veltheimia Gled. – weltheimia
  • Zagrosia Speta
  • plemię Ornithogaleae
  • Albuca L. – albuka
  • Dipcadi Medikus
  • Ornithogalum L. – śniedek
  • Pseudogaltonia (Kuntze) Engl.
  • plemię Oziroëeae
  • Oziroe Rafinesque
  • plemię Urgineeae
  • Austronea Mart.-Azorín, M.B.Crespo, M.Pinter & Wetschnig
  • Bowiea Harv. ex Hook.f. – bowiea
  • Drimia Jacq. ex Willd. (syn. Urginea Steinh.) – drimia
  • Fusifilum Raf.
  • Zingela Thunberg
  • Hosta elata
    Agavoideae Herbert
     Osobny artykuł: agawowe.
  • plemię Agaveae
  • Agave L. (w tym m.in.: Runyonia Rose, Polianthes L. – tuberoza) – agawa
  • Beschorneria Kunth
  • Camassia Lindl. – kamasja
  • Chlorogalum (Lindl.) Kunth
  • Furcraea Vent. – furkroja
  • Hastingsia S. Watson
  • Hesperaloe Engelm.
  • Hesperocallis A. Gray
  • Hesperoyucca (Engelmann) Baker
  • Hooveria D. W. Taylor & D. J. Keil
  • Hosta Tratt. – funkia
  • Schoenolirion Torr. ex Durand
  • Yucca L. – jukka, juka
  • plemię Anemarrheneae
  • Anemarrhena Bunge – anemarena
  • plemię Anthericeae
  • Anthericum L. – pajęcznica
  • Chlorophytum Ker Gawl. – zielistka
  • Diamena Ravenna
  • Diuranthera Hemsl.
  • Echeandia Ortega
  • Leucocrinum Nutt. ex A. Gray
  • Paradisea Mazzuc. – paradyzja
  • Trihesperus Herb.
  • plemię Behnieae
  • Behnia Didr.
  • plemię Herrerieae
  • Clara Kunth
  • Herreria Ruiz & Pav. – pomklica
  • Herreriopsis H. Perrier
  • klasyfikacja nieustalona
  • Diora Ravenna
  • Eremocrinum M.E.Jones
  • Hagenbachia Nees & Mart.
  • Cordyline indivisa
    Lomandroideae Thorne & Reveal (synonimy: Eustrephaceae Chupov, Laxmanniaceae Bubani, Lomandraceae Lotsy)
  • Acanthocarpus Lehmann
  • Arthropodium R. Brown
  • Chamaexeros Bentham
  • Cordyline R. Brown – kordylina
  • Dichopogon Kunth
  • Eustrephus R. Brown
  • Laxmannia R. Brown
  • Lomandra Labillardière
  • Romnalda P. F. Stevens
  • Sowerbaea Smith
  • Thysanotus R. Brown
  • Trichopetalum Lindley
  • Xerolirion A. S. George
  • Asparagoideae Burmeister
  • Asparagus L. – szparag
  • Hemiphylacus S. Watson
  • Nolinoideae Burnett (synonimy: Aspidistraceae Endlicher, konwaliowate Convallariaceae Horaninow, dracenowate Dracaenaceae Salisbury, Eriospermaceae Endlicher, Nolinaceae Nakai, Ophiopogonaceae Endlicher, Peliosanthaceae Salisbury, Polygonataceae Salisbury, myszopłochowate Ruscaceae Sprengel, nom. cons., Sansevieraceae Nakai, Tupistraceae Schnizlein)
  • plemię Convallarieae
  • Aspidistra Ker Gawl. – aspidistra
  • Convallaria L. – konwalia
  • Reineckea Kunth
  • Rohdea Roth
  • Speirantha Baker
  • Tupistra Ker Gawl.
  • plemię Dracaeneae
  • Dracaena Vand. – dracena (w tym Sansevieria Thunb. – sansewieria)
  • plemię Eriospermeae
  • Eriospermum Jacq. ex Willd.
  • plemię Nolineae
  • Beaucarnea Lem. – bokarnea
  • Dasylirion Zucc. – wachlica
  • Nolina Michx. – nolina
  • plemię Ophiopogoneae
  • Liriope Lour. – liriope
  • plemię Polygonateae
  • Disporopsis Hance
  • Heteropolygonatum M. N. Tamura & Ogisu
  • Maianthemum Weber – konwalijka (w tym Smilacina Desf. – majówka)
  • Ophiopogon Ker Gawl. – konwalnik
  • Peliosanthes Andrews
  • Polygonatum Mill. – kokoryczka
  • plemię Rusceae
  • Danae Medik.
  • Ruscus L. – myszopłoch
  • Semele Kunth
  • klasyfikacja nieustalona
  • Comospermum Rauschert
  • Theropogon Maxim.
  • Pozycja według systemu APG II (2003)

    Rodzina siostrzana dla myszopłochowatych (Ruscaceae), wraz z którą tworzy jedną z linii rozwojowych rzędu szparagowców (Asparagales). Rząd ten stanowi z kolei jeden z kladów jednoliściennych.

    Elajosom (gr. élaion – oliwa, sōma – ciało), ciałko mrówcze, ciałko tłuszczowe – obfitujący w tłuszcze i węglowodany wyrostek nasion lub owoców niektórych roślin. Stanowi pokarm dla mrówek, które przyczyniają się w efekcie do rozprzestrzeniania takich diaspor. Wytwarzanie elajosomów nie jest dla roślin wielkim kosztem, daje im natomiast znaczne korzyści, ponieważ mrówki pożywiające się nimi nie tylko rozprzestrzeniają diaspory, ale także chronią je przed roślinożercami, przenoszą w pobliże gniazd stanowiące żyzne mikrosiedliska i często umieszczają w podłożu. Ponieważ mrówki przy okazji zyskują pożywienie, relacja między tymi owadami i roślinami tworzącymi elajosomy jest przykładem mutualizmu.Drimia (Drimia Jacq. ex Willd.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje około 100 gatunków występujących w Afryce, południowej Europie i południowej Azji, na obszarach sezonowo suchych lub półpustynnych. Wiele gatunków kwitnie późną wiosną lub latem, niezależnie od pory opadów deszczu na danym obszarze. Różnorodność gatunkowa jest najwyższa w półpustynnych częściach południowoafrykańskiej strefy opadów zimowych oraz na Madagaskarze. Wiele gatunków tych roślin jest stosowanych od starożytności do celów lecznicznych, w szczególności do leczenia chorób układu krążenia, z uwagi na zawartość glikozydów nasercowych.
    Pozycja i podział według systemu Reveala (1994-1999)

    Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd szparagowce (Asparagales Bromhead), rodzina szparagowate (Asparagaceae Juss.).

    Grupa koronna (ang. crown group) – fragment drzewa filogenetycznego stanowiący rozgałęziony klad wieńczący jego szczyt. Obejmuje wszystkie żyjące organizmy określonej grupy wraz z ich przodkami sięgając aż do ostatniego wspólnego przodka. Dzięki zastosowaniu zegara molekularnego można ustalić czas powstania grupy koronnej i tak na przykład wiadomo, że grupa koronna okrytonasiennych powstała w środkowej jurze 179–158 milionów lat temu.Lachenalia (Lachenalia J.Jacq. ex Murray) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 135 gatunków występujących w Afryce Południowej i Namibii. Introdukowany do Australii i Hiszpanii.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Amazonia (port. Amazônia, hiszp. Amazonía, fr. Amazonie, hol. Amazoneregenwoud, ang. Amazonia) – region w Ameryce Południowej w dorzeczu Amazonki, na obszarze Boliwii, Brazylii, Ekwadoru, Gujany, Gujany Francuskiej, Kolumbii, Peru, Surinamu i Wenezueli obejmujący Nizinę Amazonki, południową część Wyżyny Gujańskiej i północno-zachodnią część Wyżyny Brazylijskiej. Teren ten zajmuje obszar 7 mln km², z czego około 5,5 mln km² zajmuje amazoński las deszczowy (po portugalsku: Floresta Amazônica, po hiszpańsku: Selva Amazónica) – wilgotny las liściasty leżący na terenie dziewięciu państw: Brazylii (60% lasu deszczowego), Peru (13%, drugie po Brazylii), Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Cztery z nich noszą wobec tego nazwę krajów amazońskich. Amazonia stanowi ponad połowę wszystkich lasów deszczowych oraz największy i najbogatszy gatunkowo obszar na planecie.
    Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.
    Pnącze, roślina pnąca – forma życiowa roślin o długiej, wiotkiej łodydze, wymagającej podpory, by mogła się wspinać do góry, do światła. W strefie umiarkowanej pnącza występują rzadko, w tropikalnych lasach są częste, w tym liczne o zdrewniałych łodygach – tzw. liany, które wykorzystując drzewa jako podpory oszczędzają konieczność wytwarzania silnych i grubych pni by wydostać się z ciemnego dna lasu tropikalnego ku słońcu. Pnącza dzięki oszczędzaniu na wzroście pędu na grubość bardzo szybko rosną na długość. Niektóre z nich potrafią się przyczepić nawet do gładkiego muru.
    Zingela pooleyorum N.R.Crouch, Mart.-Azorín, M.B.Crespo, M.Pinter & M.Á.Alonso – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Zingela N.R.Crouch, Mart.-Azorín, M.B.Crespo, M.Pinter & M.Á.Alonso z rodziny szparagowatych. Występuje endemicznie w dwóch lokalizacjach w KwaZulu-Natal w Południowej Afryce.
    Sahara – strefa pustynna położona w północnej Afryce. Jest ona największą gorącą pustynią na Ziemi (ma 9 064 300 km²), rozciągająca się na długości 5700 km od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie; od północy ograniczona jest górami Atlas i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terytoriach 11 państw: Maroka, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Sahary Zachodniej, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu i Sudanu.
    Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu stanowiąca ochronę dla rozwijających się pręcików i słupków. U roślin owadopylnych okwiat pełni także funkcję powabni dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.
    Przyrost wtórny – proces tworzenia budowy wtórnej pędów i korzeni występujący u roślin dwuliściennych okrytonasiennych, nagonasiennych oraz w sposób nietypowy u jednoliściennych i in.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.814 sek.