• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Szlezwik-Holsztyn



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Stanowisko archeologiczne - jest to każdy ślad materialnej działalności ludzkiej w przeszłości. Terminem tym określa się zwarty, oddzielony od innych podobnych wycinek przestrzeni w obrębie którego występują źródła archeologiczne wraz z otaczającym je kontekstem.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.
    Historia[ | edytuj kod]

    Wczesne średniowiecze[ | edytuj kod]

    Państwo Obodrytów za panowania księcia Drożka

    Wschodnią część regionu, zwaną Wagrią, zamieszkiwali Słowianie połabscy z plemienia Obodrzyców, jednakże na przełomie VIII/IX wieku książę Drożko zdołał rozszerzyć władztwo obodryckie do wybrzeża Morza Północnego. W Wagrii Słowianie stworzyli gęstą sieć grodów, wśród których były Starigard, Płonia i Liubice. W 798 miała tu miejsce bitwa nad Święcianą, w której Obodryci pod wodzą Drożka wspomagani przez Franków odnieśli zwycięstwo nad Sasami. Północną część regionu (późniejszy Szlezwik) zamieszkiwali Duńczycy. We wczesnym średniowieczu powstały tu duńskie umocnienia Danevirke. Istniało tu najstarsze miasto duńskie – Hedeby, położone na krańcu zatoki Schlei, wzmiankowane po raz pierwszy w 804. W 811 na rzece Eider ustabilizowała się południowa granica Danii, w południowej części powstało Hrabstwo Holsztynu, zależne od Imperium Karolińskiego. Wówczas także ustanowiono tu tzw. Limes Saxoniae, będący granicą między Sasami a Obodrzycami. Zamieszkujący te tereny Słowianie ostatecznie zostali podbici przez Sasów dopiero w XII wieku. Północno-zachodnią część regionu (Wyspy Północnofryzyjskie i Helgoland) zasiedlili w VIII w. Fryzowie przybyli z Królestwa Fryzji. Zamieszkują region do dziś.

    Wagria (niem. Wagrien) – kraina historyczna w północnych Niemczech, we wschodniej części Holsztynu. Granice Wagrii wyznaczały Bałtyk od północy i wschodu, od południa dolny bieg rzeki Trawny, zaś od zachodu Limes Saxoniae. We wczesnym średniowieczu stanowiła najdalej na zachód wysunięty ośrodek osadnictwa słowiańskiego, jej nazwa pochodzi od zamieszkującego ją połabskiego plemienia Wagrów.I Cesarstwo Francuskie – państwo w okresie panowania cesarza Francuzów Napoleona I z rodu Bonaparte w latach 1804-1814 i 1815. W czasie największego rozwoju terytorialnego cesarstwo obejmowało rozmaite protektoraty i posiadało wiele państw zależnych. Francja zmuszona była wówczas prowadzić wojny z prawie wszystkimi krajami Europy, łączącymi się przeciwko niej w kolejnych koalicjach. Kres cesarstwu położyła abdykacja Napoleona na rzecz Napoleona II, ten jednak nie został dopuszczony do władzy, a tron francuski zwrócono Burbonom.
    Wał Waldemara – duńskie umocnienia z XII w.

    W 1050 Hedeby zostało zniszczone w wyniku najazdu norweskiego króla Haralda III Srogiego. Po najeździe Słowian w 1066 miasto upadło i zaczęło się wyludniać. Rolę głównego ośrodka w regionie przejęło powstałe na przeciwległym brzegu zatoki Schlei miasto Szlezwik, które zostało także stolicą powstałego w 1058 Księstwa Szlezwiku. Księstwo pozostawało lennem Danii, natomiast Hrabstwo Holsztynu, dawne terytorium plemienne północnego odłamu Sasów (m.in. Holsatów, stąd nazwa), znajdowało się w strefie wpływów świętego cesarstwa. Mimo upadku Hebedy, duńskie władztwo w regionie przetrwało. W XII w. król Danii Waldemar I Wielki nakazał wzmocnienie fortyfikacji Danevirke. Powstał wówczas tzw. Wał Waldemara. Hebedy współcześnie jest stanowiskiem archeologicznym. W pobliskim Busdorf utworzono muzeum miasta Hedeby. W jego zbiorach znajdują się m.in. duńskie kamienie runiczne z X w. (w tym Kamień Eryka), odnalezione w XVIII i XIX w.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Jerzy Strzelczyk (ur. 24 grudnia 1941 w Poznaniu) – polski naukowiec, historyk-mediewista specjalizujący się m.in. w początkach państwa polskiego oraz państw barbarzyńskich na ziemiach dawnego Imperium Romanum.

    Pełne i późne średniowiecze oraz nowożytność[ | edytuj kod]

    Mapa Szlezwika i Holsztynu z 1559

    Na początku XII wieku Liubice zostały główną rezydencją księcia obodrzyckiego Henryka Gotszalkowica, lecz po 1138 straciły na znaczeniu. Ziemie obodrzyckie stopniowo zaczęli zajmować sąsiedzi. W 1143 w pobliżu Liubic powstało miasto Lubeka, założone przez hrabię holsztyńskiego Adolfa II. W 1158 przeszło ono pod panowanie Sasów, w 1192 powróciło do Holsztynu, a w 1201 po bitwie pod Stellau wraz z Holsztynem znalazło się we władaniu Danii. W 1226 Lubeka została wolnym miastem, a niedługo później od Danii oderwał się Holsztyn, który po 1261 dzielił się na mniejsze hrabstwa. W 1296 na dawnych ziemiach obodrzyckich powstało także Księstwo Saksonii-Lauenburga. W XIII–XIV wieku wskutek osłabienia politycznego Danii usamodzielniło się księstwo Szlezwiku i nawiązało bliższe stosunki z Holsztynem. W 1386 roku oba kraje zostały zjednoczone pod rządami hrabiów Holsztynu z dynastii Schauenburgów. W 1460 roku Szlezwik i Holsztyn po wygaśnięciu miejscowej linii książęcej przeszły we władanie dynastii Oldenburgów i zostały połączone unią personalną z Danią. W 1474 Holsztyn został podniesiony do rangi księstwa, od 1544 był podzielony pomiędzy różne gałęzie rodziny panującej, a w 1773 roku zjednoczony. W międzyczasie w 1705 Księstwo Saksonii-Lauenburga zostało związane unią personalną z Hanowerem, od 1714 znajdując się pod panowaniem królów brytyjskich.

    Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).

    XIX–XX wiek[ | edytuj kod]

    Szlezwik, Holsztyn i Lauenburg, będące pod panowaniem królów Danii, w 1848

    W 1803 Francuzi zajęli Księstwo Saksonii-Lauenburga, a w 1806 Lubekę, które w 1811 Napoleon Bonaparte przyłączył do Francji i uczynił częścią departamentu Bouches-de-l’Elbe. Księstwo zostało odtworzone w 1813, by po epizodach władztwa hanowerskiego, pruskiego i szwedzkiego, znaleźć się pod panowaniem Danii, dołączając tym samym do Szlezwika i Holsztynu. Z kolei Lubeka w 1815 odzyskała niepodległość.

    Holsztyn (niem. Holstein) – historyczna kraina niemiecka położona na południe od dzielącej go od Szlezwiku rzeki Eider, zamieszkana w średniowieczu od zachodu przez plemiona północnych Sasów (Nordalbingów), a od wschodu przez słowiańskich Wagrów ze związku Obodrytów.Od 31 grudnia 2002 niemiecki kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn podzielony jest na 11 powiatów (niem. Landkreis) i 1130 gmin (Gemeinde). Ponadto wydzielono 4 miasta na prawach powiatu (kreisfreie Stadt).

    Po wejściu Holsztynu do Związku Niemieckiego (1815) zaostrzyły się antagonizmy duńsko-niemieckie. W latach 1848–1852 Dania obroniła swe władztwo w Szlezwiku, Holsztynie i Lauenburgu przed ekspansją Prus w I wojnie o Szlezwik. Utraciła je po II wojnie o Szlezwik w 1864, w której przeciwko Danii wystąpiła także Austria. Szlezwik zajęły Prusy, a Holsztyn Austria. W 1865 Austria zrzekła się praw do Lauenburga na rzecz Prus po otrzymaniu rekompensaty finansowej. W 1866 roku wybuchła wojna austriacko-pruska, po której także Holsztyn wcielono do Prus. W 1871 cały region wraz z Lubeką wszedł w skład Niemiec. W 1890 do Niemiec włączono także wyspę Helgoland, która od 1807 należała do Wielkiej Brytanii, a wcześniej do Danii.

    Hanower (niem. Hannover, formalnie Księstwo Brunszwiku i Lüneburga potocznie Księstwo Hanoweru lub Księstwo Hanowerskie) – państwo wchodzące w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W zależności od okresu Hanower był księstwem, elektoratem, samodzielnym królestwem lub pruską prowincją. Nazwa państwa pochodzi od jego stolicy, Hanoweru, który był głównym miastem tego regionu od 1636 roku. Obecnie nazwa ta dotyczy już tylko miasta. Większość historycznych ziem dawnego Hanoweru stanowi większość terytorium dzisiejszego landu niemieckiego znanego jako Dolna Saksonia. Wyspy Północnofryzyjskie (niem. Nordfriesische Inseln, fryz. Noardfryske eilannen, płnfryz. Nuurđfriisk Ailönen, duń. Nordfrisiske Øer) to część archipelagu Wysp Fryzyjskich, należąca do Niemiec i Danii.

    Przez setki lat z regionem Szlezwiku byli związani liczni królowie Danii. W zamku Gottorp w mieście Szlezwik urodzili się królowie Chrystian III Oldenburg i Chrystian IX. Katedra św. Piotra w Szlezwiku jest miejscem spoczynku Fryderyka I Oldenburga, a w przeszłości także Nielsa Starego i Abla, których szczątki następnie przeniesiono do zamku Gottorp. Wszyscy trzej królowie zmarli w regionie: Niels w mieście Szlezwik, Abel na półwyspie Eiderstedt, Fryderyk I w zamku Gottorp. W regionie zmarli także królowie Eryk IV Denar od pługa (w Schlei), Chrystian VII Oldenburg (w Rendsburgu) i Fryderyk VII (w Glücksburgu). W Szlezwiku oraz w Holsztynie i Lauenburgu odbywały się śluby władców duńskich, m.in. Abla z Mechtyldą w 1237, Eryka Glippinga z Agnieszką w 1273 (oba w Szlezwiku), Fryderyka I z Zofią pomorską w 1518 (w Kilonii), Chrystiana III z Dorotą w 1525 (w Lauenburgu), Fryderyka III z Zofią Amelią w 1643 (w Glücksburgu), Fryderyka VI z Marią Zofią w 1790 (w Szlezwiku).

    Księstwo Szlezwiku (duń Hertugdømmet Slesvig, niem.Herzogtum Schleswigniem) - księstwo na południu Królestwa Danii. Początkowo rządził nią earl, od XII wieku (pierwszy Kanut Lavard) do 1375 roku tytułowany księciem Jutlandii (lub południowej Jutlandii). Od 1386 wieku połączony z Księstwem Holsztynu unią personalną, a następnie realną. W latach 1864-1866 pod okupacją Związku Niemieckiego.Wolna Partia Demokratyczna (niem. Freie Demokratische Partei, FDP) – centroprawicowa liberalna partia polityczna w Niemczech.
    Brytyjscy żołnierze w Szlezwiku po II wojnie światowej

    Pod panowaniem niemieckim granice prowincji zaczęły przybierać dzisiejszy kształt. Po scaleniu Szlezwika i Holsztynu w jedną prowincję przez Prusy w 1868, w 1876 wcielono do niej także Lauenburg. Kończący I wojnę światową traktat wersalski (1919) przewidywał referendum w sprawie podziału Szlezwiku między Danię i Niemcy. W 1920 roku przeprowadzono plebiscyt, w strefie północnej zdecydowana większość ludności opowiedziała się za powrotem do Danii, w strefie południowej – za pozostaniem przy Niemczech. Wówczas granica duńsko-niemiecka uzyskała obecny przebieg. W 1937 zlikwidowano odrębność administracyjną Lubeki, ją także przyłączając do prowincji Szlezwik-Holsztyn. Równocześnie na mocy ustawy z 1937 odłączono od prowincji i wcielono do Hamburga dotychczasowe holsztyńskie miasta Altona i Wandsbek.

    Oldenburgowie – dynastia pochodzenia niemieckiego, panująca w Oldenburgu, księstwach Holsztynu (niem. Holstein) oraz krajach skandynawskich Danii, Norwegii i Szwecji. Boczne linie panowały także w Rosji (pod nazwą poprzedniej dynastii Romanowów) oraz w Grecji. Przedstawicielem tej dynastii jest także Filip Mountbatten, książę-małżonek brytyjskiej królowej Elżbiety IISzlezwik (niem. Schleswig, duń. Slesvig albo Sønderjylland) - region południowej Jutlandii, rozciągający się ok. 30 km na północ i 40 na południe od granicy duńsko-niemieckiej.

    Stąd Niemcy w czasie II wojny światowej zaatakowały Danię 9 kwietnia 1940. Wojska alianckie opanowały główne miasta Szlezwika-Holsztynu w maju 1945: 2 maja 1945 Lubekę, a 5 maja Kilonię. Po wojnie region stanowił część brytyjskiej strefy okupacyjnej. W sierpniu 1946 wojskowa administracja ogłosiła likwidację prowincji Szlezwik-Holsztyn i utworzenie w jej miejsce kraju związkowego o tej samej nazwie.

    Hamburg (łac. Hammonia; dolnoniem. Hamborg [ˈhaˑmbɔːχ]), właściwie Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg (niem. Freie und Hansestadt Hamburg) – miasto w północnych Niemczech na prawach kraju związkowego niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. Wolne miasto i zarazem związkowy kraj niemiecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drugie po Berlinie). Największy port morski kraju (75 mln ton przeładunku), wielki ośrodek przemysłowy (statki, elektrotechnika, przetwórstwo ropy, przemysł spożywczy) i finansowy. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Czystości.Królestwo Hanoweru (niem. Königreich Hannover) – państwo historyczne w Europie, na terenie dzisiejszych północno-zachodnich Niemiec. Królestwo Hanoweru zostało ustanowione w październiku 1814 roku na kongresie wiedeńskim, wraz z odzyskaniem przez Jerzego III z dynastii hanowerskiej po upadku Napoleona terenów Księstwa Hanoweru. Królestwo Hanoweru uległo likwidacji na skutek jego aneksji przez Królestwo Prus podczas wojny siedmiotygodniowej w 1866 roku.

    W 1987 roku Stare Miasto w Lubece zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Ludność[ | edytuj kod]

    Dwujęzyczna (niemiecka i północnofryzyjska) tablica w Dagebüll

    W Szlezwiku-Holsztynie żyje 2,83 mln mieszkańców. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 179 mieszkańców na km².

    W użyciu oprócz języka niemieckiego są język dolnoniemiecki, duński i fryzyjski. Wskutek zaszłości historycznych (I wojna o Szlezwik, wojna duńska (1864)) i włączenia Szlezwika-Holsztynu do Niemiec żyje tu dziś mniejszość duńska (ok. 50 tys.), mniejszość fryzyjska liczy około 40 tys. Głównym ośrodkiem kulturalnym mniejszości duńskiej jest Flensburg. W mieście działa m.in. duńska biblioteka.

    Księstwo Holsztynu (niem. Herzogtum Holstein, duń. Hertugdømmet Holsten) – księstwo Świętego Cesarstwa Rzymskiego powstałe z podniesienia dotychczasowego hrabstwa Holsztyn-Rendsburg do rangi księstwa przez cesarza Fryderyka III. Pierwszym księciem został król Danii Chrystian I Oldenburg. Od 1386 roku połączony z Księstwem Szlezwiku unią personalną, a następnie realną. W latach 1815-1866 państwo Związku Niemieckiego.Fryzowie – lud pochodzenia germańskiego zamieszkujący obszary dawnej Fryzji, posługujący się językiem fryzyjskim; obecnie także niderlandzkim, dolnoniemieckim, niemieckim, a także dialektem pośrednim między dolnoniemieckim a fryzyjskim określanym jako groningski w prowincji Groningen, a jako dolnoniemiecki (dolnosaski) Wschodniej Fryzji w Niemczech.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Okupacja aliancka Niemiec i Austrii – po zwycięstwie nad III Rzeszą, Alianci podzielili ją (teren dzisiejszych Niemiec i Austrii) na strefy okupacyjne 4 zwycięskich mocarstw. Istniały one w latach 1945–1949 w Niemczech i 1945–1955 w Austrii.
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.
    Wczesne średniowiecze – okres średniowiecza, trwający od końca V do połowy (lub końca) XI wieku. Powszechnie za początek okresu uważa się detronizację Romulusa Augustulusa w 476, ostatniego cesarza cesarstwa zachodniorzymskiego. Mniej zwolenników mają: klęska cesarza Walensa pod Adrianopolem w 378 roku lub początek rządów Teodozjusza Wielkiego na Zachodzie (394). Za koniec dość powszechnie obiera się rok 1000, ta data, nie związana z żadnym konkretnym wydarzeniem, symbolizuje proces przemian zapoczątkowany w czasach karolińskich (rozwój feudalizmu, odrodzenie Kościoła), a rozpoczynających nową epokę pełnego średniowiecza.
    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.
    Eryk V Glipping (Klipping) (ur. 1249, zm. 22 listopada 1286) – król Danii w latach 1259–1286, syn Krzysztofa I i Małgorzaty Sambirii, zamordowany w 1286. Jego żoną była Agnieszka (zm. 1304) córka Jana I margrabiego Brandenburgii z dynastii askańskiej (jej drugim mężem po śmierci Eryka V został Gerhard II hrabia Holsztynu).
    Oldenburg in Holstein, Oldenburg i. H. – miasto w Niemczech w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, w powiecie Ostholstein, siedziba urzędu Oldenburg-Land. W 2008 r. liczyło 9 663 mieszkańców.
    Alternatywa dla Niemiec (niem. Alternative für Deutschland, skrót AfD) – niemiecka eurosceptyczna i konserwatywna partia polityczna powołana do życia 6 lutego 2013.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.986 sek.