Szentong

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szentong (z języka tybetańskiego w tłumaczeniu na polski „Pustość Innego”) – tybetańska doktryna związana z madhjamaką integrująca przekaz Nagardżuny „Środkowej Ścieżki” z przekazem Asangi o naturze Buddy. Według szkoły buddyzmu tybetańskiego dzionang i niektórych szkół kagyu i nyingma jest to najdokładniejsza i wyczerpująca doktryna madhjamaki, która inne doktryny madhjamaki określa jako rangtong (w tłumaczeniu z tybetańskiego „Pustość Siebie”).

Chan (chin. 禪 pinyin: chán; sans. ध्यान dhyāna ; kor. sŏn (선), sŏn chong (선종); jap. zen (禅), zen shū (禅宗); wiet. thiền, thiền tông) – jedna z najważniejszych szkół chińskiego buddyzmu, założona w VI wieku przez Bodhidharmę. Szkoła ta należy do praktycznej i medytacyjnej tradycji buddyzmu, w odróżnieniu od teoretycznej i filozoficznej tradycji doktrynalnej.Ningma (tyb.: རྙིང་མ་, Wylie: rnying ma, ZWPY: Nyingma) – jedna z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego. Tradycja ta uznawana jest za pierwszą tradycję buddyzmu tybetańskiego.

Geneza[ | edytuj kod]

Twórcą doktryny szentong był tybetański uczony i mistrz tantryczny Dolpopa Sherab Gyaltsen (1292-1361 r n.e.) wywodzący się z tradycji sakja, uważany również za współzałożyciela tradycji dzionang buddyzmu tybetańskiego. Jednym z pierwszych przedstawicieli doktryny szentong był współtwórca dzionang z XI w. n.e tybetański mistrz Jumo Mikjo Dordże, wielki adept Kalaczakry oraz uczeń wielkiego mistrza tantr i scholastyka z Kaszmiru Somanatha.

Maitreya-nātha (ok. 270–350) – był jednym z trzech założycieli szkoły buddyjskiej filozofii yogācāra, obok dwóch innych znanych filozofów: braci Asangi i Vasubandhu. Liczba pism przypisywanych mu różni się w wielu tradycjach buddyzmu tybetańskiego i chińskiego, ale większość z nich zawiera:Huayan – (Kwiatowa Girlanda; 華嚴 pinyin Huáyán; kor. Hwaeom 화엄; jap. 華厳宗 Kegon-shū; wiet. Hoa nghiêm) – chińska szkoła buddyjska (chin. zong 宗) odwołująca się do intelektu (tak jak i tiantai), powstała około VI wieku w Chinach (nie ma jej odpowiednika w Indiach). Szkoła ta rozwijała się w Chinach od lat 500. do połowy lat 800. Idee szkoły miały wielki wpływ na teorię i praktykę szkoły chan w Chinach.

Znaczącymi postaciami szentong byli VII Karmapa Chodrak Gyamtso (1454-1506) oraz scholastyk Sakya Chokden (gser-mdog-pan-chen Sakya mchog-ldan, 1428-1507) tradycji sakja.

Najbardziej uznaną postacią szentong był natomiast Tāranātha [1575-1635], mistrz dzionang i odnowiciel buddyzmu tybetańskiego na pograniczu XVI i XVII w.

Obecnie szentong swoją popularność zawdzięcza encyklopedycznym dziełom mistrza Dziamgon Kongtrul Lodro Thaje (1813-1899), współtwórcy ruchu rime oraz niektórym współczesnym mistrzom kagju i ningma, m.in. Kalu Rinpocze (1905-1989) i żyjącemu obecnie Khenpo Tsultrim Gyamtso Rinpocze.

Stupa (sanskr. स्तूप stūpa; pali थुप thūpa, język tajski: เจติย czedi; język laotański that; jap. 卒塔婆 sotoba, kopiec, szczyt) – najprostszy typ budowli sakralnej buddyjskiej, rzadziej dźinijskiej, wywodzącej się z Indii, pełniącej funkcję relikwiarza. Ze względu na architekturę jest niezwykle odporna na trzęsienia ziemi. Na terenie Sri Lanki ten typ budowli nosi nazwę dagoby, w Tajlandii – czedi, w Indonezji – candi, w Bhutanie, Nepalu i w Tybecie – czortenu, w Mongolii – suburganu.Nirwana (dosłownie zgaśnięcie) – wygaśnięcie cierpienia, termin używany w religiach dharmicznych na określenie bardzo zaawansowanego poziomu urzeczywistnienia. Zdarzało się, że niektórzy widzieli w tym stanie całkowitą anihilację świadomości, jest to jednak pogląd z gruntu błędny.

Sutry związane z szentong[ | edytuj kod]

Według zwolenników szentong doktryna ta wywodzi się od Buddy, a przekaz ten istnieje zarówno w tradycji sutr, jak i tantr. Dogłębna wykładnia poglądu zawarta jest w sutrach Trzeciego obrotu Kołem Dharmy (nazywanych również „Sutrami Esencji”) oraz w szczególności w naukach tantry kalachakra.

Klasztor buddyjski (chiń. si 寺; kor. sa 사; jap. 寺 ji lub tera; wiet. tự lub chùa) – budynek lub kompleks budynków, w którym przebywają i praktykują mnisi buddyjscy lub mniszki buddyjskie. Jest to centrum religijnego, duchowego i nieraz naukowego życia w buddyzmie.Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult’a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas).

W skład Sutr Esencji wchodzą:

  1. Maha Parinirvana Sutra
  2. Srimaladevi Simhananda Sutra
  3. Tathagatagarbha Sutra
  4. Samadhi Nirmochana Sutra
  5. Arya Dharanish Vararaja Sutra   (znana także jako Tathagata Mahakaruna Nirdeśa Sutra)
  6. Anguli Malya Sutra
  7. Jnana Loka Lamkara Sutra
  8. Anuna Trapur Natvanirdeśa Parivarta Sutra
  9. Mahabjeri Sutra
  10. Avikalpa Pravesha Dharani Sutra

Wśród wymienionych sutr, Tathagatagarbha Sutra uważana jest za pierwszą sutrę, w której Budda nauczał o naturze buddy (skt. tathagatagarbha). Sutry Srimaladevi Simhananda oraz Samadhi Nirmochana Sutra były niezwykle wpływowe, mimo tego pojawiły się później. Ostatnią sutrą która została przekazana tuż przed śmiercią Buddy jest Maha Parinirvana Sutra.

Nalanda (hindi: नालंदा, Nālandā) – założony w V wieku buddyjski klasztor i uniwersytet, którego pozostałości odnaleziono w drugiej połowie XIX wieku, w północno-wschodnich Indiach, na terenie dzisiejszego stanu Bihar. Jedna z najstarszych placówek edukacyjnych na świecie, jednocześnie obok Wikramasili największa i najsławniejsza tzw. mahāvihāra (wielki klasztor).Anicca (czyt. aniczcza; sans. अनित्य anitya; pāli अनिच्च anicca; tyb. mi rtag pa; chiński 無常 wúcháng; kor. 무상 musang;jap. 無常 mujō; wiet. vô thường) – podstawowe pojęcie buddyzmu oznaczające nietrwałość.

Dodatkowo oprócz Sutr Esencji, istnieją jeszcze dwie, które w szeroki sposób objaśniają zarówno pogląd reprezentowany później przez szkołę cittamatry, jak i pogląd szentong:

  1. Lankavatara Sutra
  2. Avatamsaka Sutra

Siastry związane z szentong[ | edytuj kod]

Wśród siastr (filozoficznych tekstów buddyjskich – traktatów) słynnymi pracami opisującymi nauki o naturze buddy są teksty Asangi pod wpływem nauk Maitrei:

  • Yogācara-bhūmi-śāstra
  • Ozdoba dla Sutr Wielkiej Drogi (skt. Mahāyāna-sūtrālamkāra-kārikā, tyb. theg pa chen po’i mdo sde’i rgyan)
  • Rozróżniając Zjawiska i Czystą Istotę (skt. Dharma-dharmatā-vibhāga, tyb. chos dang chos nyid rnam par 'byed pa)
  • Rozróżniając Środek i Skrajności (skt. Madhyānta-vibhāga-kārikā, tyb. dbus dang mtha’ rnam par 'byed pa)
  • Ozdoba dla Czystej Realizacji (skt. Abhisamaya-alamkāra, tyb. mngon par rtogs pa’i rgyan)
  • Wspaniała Kontynuacja Wielkiej Drogi (skt. Ratna-gotra-vibhāga, znana także jako Uttara-tantra-shastra, tyb. theg pa chen po rgyud bla ma’i bstan)
  • Ostatnie pięć prac nazywanych jest wspólnie „Pięcioma Dharmami Maitrei”, a za ich autora uważany jest często Maitreya, Asanga lub obaj filozofowie. Stanowią one nauki szkoły yogacary. Teksty te zawierają zarówno poglądy doktryny cittamatry, jak i szentong. Oponenci ze szkoły gelug identyfikują te teksty wyłącznie z doktryną cittamatry i nie rozróżniają obu filozofii.

    Dharma (skt. धर्म; pali Dhamma धम्म; chiń. 法, pinyin fǎ; kor. pǒp 법, talma; jap. ホウ hō lub タツマ datsuma; wiet. pháp, đạt-ma; tyb. ལྷ་ཆོས།, Wylie lha chos) – wieloznaczny termin występujący w religiach dharmicznych, np. w buddyzmie i hinduizmie.Siunjata (pāli. suññata; sanskr. śūnyatā; शून्यता - pustka, pustość, niesubstancjonalność; chiń. 空 kōng, kongxing 空性; kor. kong 공, kongsǒng; jap. kū, kūshō; wiet. không, không tính; tyb. stong pa nyid) – pojęcie występujące we wszystkich odłamach buddyzmu. Jest kluczowym pojęciem dla zrozumienia mahajany. Zgodnie z jej doktryną wszystkie rzeczy, czyli dharmy, są przejawieniami pozbawionymi realnego istnienia czy definitywnego nieistnienia. Szkoły buddyzmu wczesnego, na ogół przyjmowały istnienie dharm, takimi jakimi wydają się przejawiać, choć zakładały brak tożsamości "ja". Niniejszy artykuł został napisany w całości z punktu widzenia buddyzmu mahajany.

    Szkoła dzionang[ | edytuj kod]

    Jedną z najbardziej znanych szkół wyznających pogląd szentong była szkoła dzionang buddyzmu tybetańskiego. Korzenie przekazu tej szkoły w Tybecie sięgają XII wieku i nauk mistrza Jumo Mikjo Dordże, ale znana stała się dzięki aktywności mistrza Dolpopy, który wcześniej praktykował w szkole sakya. Szczególnym przekazem tej szkoły jest właśnie doktryna szentong, która nauczana jest często wraz z tantrą kalachakra (tyb. Duki Korlo). Za wielkich mistrzów szentong i autorów wielu tekstów wyjaśniających ten pogląd uważani są dzierżawcy tej szkoły – Dolpopa Szierab Gjaltsen i Taranatha.

    Saṅsāra lub saṃsāra (pali, sans.: संसार, tel.: సంసారం; chiń.: trad. 輪迴, upr. 轮回, pinyin lún huí, jap.: 輪廻 rinne) – w hinduizmie, dźinizmie i buddyzmie termin dosłownie oznacza nieustanne wędrowanie, czyli kołowrót narodzin i śmierci, cykl reinkarnacji, któremu od niezmierzonego okresu podlegają wszystkie żywe istoty włącznie z istotami boskimi (dewy). Po każdym kolejnym wcieleniu następne jest wybierane w zależności od nagromadzonej karmy. W buddyzmie wyzwolenie z sansary następuje dzięki kroczeniu szlachetną ośmioraką ścieżką, która prowadzi do nirwany.Cztery Szlachetne Prawdy (pāli. cattari arya sacchani; sanskr. catvari arya satyani) – to podstawa nauk buddyzmu. Pojawiają się one wielokrotnie w buddyjskich tekstach (np. Kanon Pālijski). Powstały one w wyniku doświadczenia przez Buddę Śakjamuniego "Przebudzenia" (pāli. bodhi). Są one postrzegane przez buddyzm jako głęboka analiza psychologiczna rzeczywistości i metodologia postępowania, a nie zwykła filozofia. Dlatego też Budda mówił:

    Szentong według Dolpopy[ | edytuj kod]

    Jednym z największych eksponentów szentong był tybetański mistrz Dolpopa Szerab Dzialtsen. Rozróżnienie dwóch rodzajów pustki można znaleźć w jednym z jego najważniejszych tekstów, noszącym tytuł: „Czwarte Zgromadzenie” (tyb. Bka’ bdu bzhi pa): „W tej tradycji nie wszystko jest pozbawione swojej własnej natury. Dokładnie rozróżniając „pustkę własnej natury” i „pustkę innego”, cokolwiek jest względne, jest uważane za pozbawione własnej natury, a to, co jest absolutne jest uważane za całkowicie pozbawione innego”.

    Pustka wszystkich zjawisk nie jest tym, co istnieje ostatecznie – ostatecznie istnieje natomiast Natura Buddy (skt. tathagatagarbha, tyb. de gshegs snying po), której synonimami są też: stan prawdy (skt. dharmakaya, tyb. czos sku) lub Umysł Mądrości Buddy.

    Śrīmālā Sūtra (pełna nazwa: skt. "Śrīmālādevī Simha Nāda Sūtra", pol. "Ryk Lwa Królowej Srimala") – jedna z pierwszych sutr buddyzmu mahāyāny i vajrayāny nauczającej o naturze buddy (skt. Tathagatagarbha), poprzez słowa hinduskiej królowej Śrīmāli. Została przetłumaczona na chiński w 436 r. n.e. przez mistrza Gunabhadrę (394-468). Na angielski przetłumaczyli ją Alex i Hideko Wayman.Sanlun (chiń. 三論宗, pinyin Sānlún zōng; kor. 삼논종, Samnon chong (jeong); jap. Sanron-shū; wiet. Tam luận tông; pol. Szkoła Trzech Traktatów) – jedna z wczesnych szkół chińskiego buddyzmu, kontynuacja madhjamiki.

    Rozmaite określenia ostatecznej rzeczywistości wymienia Dolpopa, mówiąc że jest nią: „..cokolwiek jest uznawane za będące ostatecznym, głębokim sposobem rzeczywistości, takim jak absolutna przestrzeń rzeczywistości, takość, naturalne promieniujące światło, naturalne współpowstawanie, naturalny niezmienny stan, ostateczne ciało rzeczywistości buddy, ostateczna doskonałość transcendentnej mądrości, ostateczna Madhyamaka, ostateczna nirwana, ostateczne wielkie oświecenie, ostateczny Budda, ostateczna Dharma, ostateczna Sangha...”

    Inaczej o tej ostatecznej rzeczywistości można też powiedzieć, że jest to zarazem pustka i świetlistość (klarowność), która jest doświadczana przez samo powstającą świadomość (uważność), nie uwarunkowaną istnieniem jakiegokolwiek przedmiotu świadomości. To ciało prawdy (skt. dharmakaya) jest zarazem podstawą (skt. alaya jnana, tyb. kun gzhi ye shes) dzięki której wszystkie zjawiska mogą się wydarzyć i jest warunkiem istnienia zarówno samsary, jak i nirwany. Nie jest przyczyną samsary, ale bez niej nic nie mogłoby się wydarzyć, także samsara, dlatego mówi się, że jest jej podstawą.

    Avataṃsaka sūtra lub Buddhāvataṃsaka sūtra; chin. (Da fang guang fo) huayan jing (大方廣佛華嚴經); kor. (Taebang gwangbul) hwaŏm kyŏng (화엄경); jap.(Daihōkōbutsu) kegon kyō ( ); wiet (Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh, Kinh Hoa nghiêm kinh; tyb.Sangs-rgyas phal-po-che shes-bya ba śin-tu-rgyas-pa-chen-pohi mdo ( ) – sanskryckie pismo mahajany, powstałe w Indiach ok. 200 r. Przybliżonym tłumaczeniem może być nazwa Sutra girlandowa.Rime (tyb.: རིས་མེད་, Wylie: ris med, ZWPY: Rimê; etymologicznie ris - granica, podział, med - bez, pozbawiony) to "ekumeniczny" ruch, który został zapoczątkowany w XIX wieku w Tybecie przez kilku wielkich mistrzów medytacji z trzech starszych szkół buddyzmu tybetańskiego: Sakja, Ningma i Kagyu.

    Termin alaya-jnana (skt.), czyli mądrość wszechpodstawy, jest terminem użytym po raz pierwszy przez Dolpopę, w opozycji do terminu alaya-vijnana, dobrze znanego w filozofii cittamatry. Alaya-vijnana, to według szentongpów mądrość wszechpodstawy w swym splamionym stanie. Jest ona w naturalny sposób obecna w umysłach wszystkich czujących istot i jeżeli na drodze duchowej ścieżki zostanie oczyszczona z wszelkich splamień, wszelkie doskonałe duchowe właściwości uzewnętrznią się. Te wszystkie splamienia – rozmaite stany umysłu związane ze światowym, zwykłym istnieniem, choć zakrywają doskonale czystą naturę Buddy, są w istocie puste (tyb. rang stong), niesubstancjalne. Dlatego można je usunąć, a wówczas ukaże się natura Buddy, umysł mądrości Buddy (alaya-jnana), który jest pozbawiony wszystkich złożonych zjawisk (tyb. gzhan stong), nie pozbawiony jednak własnej natury.

    Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.Dilun( chiń. 地論, pinyin Dìlún) – jedna z wczesnych szkół chińskiego buddyzmu, prekursorska dla szkoły huayan.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Bhikku – nazwa w pełni wyświęconego mnicha buddyjskiego. W różnych krajach buddyjskich nazwa ta może być odmienna: bhikkhu (pali.), bhiksiu, bhiksu, bhikszu, śramana. Od tych nazw utworzono żeńskie odpowiedniki: bhikkhuni (pali.), bhiksiuni, bhiksuni, bhikszuni.
    Natura Buddy (także Tathagatagarbha, Sugatagarbha; sans. Buddhata, chin. 佛性 fóxìng, kor. pulsǒng, jap. 仏性 bussho, wiet. phật tính, wylie: de bzhin gshegs pa’i snying po) – esencja umysłu, najwyższa mądrość, absolutna natura wszystkiego, co istnieje, umożliwiająca osiągnięcie Oświecenia według buddyzmu. Nauki o naturze buddy według nauk mahajany, obok nauk o siunjacie, są najbardziej istotnymi naukami Buddy Siakjamuniego i związane są szczególnie z tzw. Trzecim Obrotem Kołem Dharmy Buddy oraz doktrynami czittamatra i madhjamaka.
    Śamatha (sanskryt), samatha (pali), szine (tyb. ཞི་གནས་, Wylie: zhi gnas) — jedna z podstawowych technik medytacji w buddyzmie, polegająca na utrzymywaniu w sposob ciągły uważności, poprzez skupienie na jakimś obiekcie, co prowadzi do uspokojenia umysłu. Nazwa pochodzi od sanskryckiego rdzenia "śam-" (spokój, uspokajać) i "(s)tha" (pozostawać).
    Rangtong (z j. tybetańskiego "pustość siebie") – tybetańskie określenie na dwie doktryny madhjamaki, tj. swatantrikę i prasangikę, istniejące w celu odróżniania ich od doktryny szentong (język tybetański "Pustość Innego").
    Faxiang – (Cechy Dharm; chin. 法相 pinyin Fǎxiàng; kor. 법상 Beopsang; jap. Hossō ; wiet. Pháp tương) – chińska szkoła buddyjska (chin. zong 宗) będąca odpowiednikiem jogaczary. Była także nazywana Szkołą Idealistyczną (chin. 唯識宗 pinyin wéishí zōng, pol. Tylko Świadomość; kor. 유식종 yusik jong; jap. yuishikigyō; wiet. duy thức tông). Powstała około VII wieku w Chinach, zastępując wcześniejszą szkołę - 攝論 shelun.
    Sakja (tyb.: ས་སྐྱ་, Wylie: sa skya, ZWPY: Sa’gya) – jedna z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego.
    Przejrzyste światło (tyb. འོད་གསལ་, Wylie. ‘od gsal), inna nazwa "czyste światło" – termin stosowany w buddyzmie tybetańskim związany z tantrami jogi najwyższej.

    Reklama