Szczerbiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szczerbiecmiecz koronacyjny królów Polski, jeden z najcenniejszych zabytków i unikatowe świadectwo polskiej historii. Jedyne zachowane insygnium koronacyjne dynastii Piastów. Przechowywany w Skarbcu Koronnym w Zamku Królewskim na Wawelu.

Defektoskopia jest to dział badań nieniszczących zmierzających do wykrycia nieciągłości materiału. Wykrywane są wady materiału takie jak: wtrącenia, ubytki korozyjne, pustki, pęknięcia, odwarstwienia, łuski, szczeliny, braki przetopu itp.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Historia[ | edytuj kod]

Legenda[ | edytuj kod]

Portret Bolesława Chrobrego pędzla Bacciarellego z mieczem wzorowanym na Szczerbcu

Dawna tradycja widziała w Szczerbcu miecz pierwszego króla polskiego, Bolesława I Chrobrego, który miał w 1018 uderzyć nim w Złotą Bramę w zdobytym wówczas Kijowie. Działo się tak za sprawą opisu zawartego w Kronice wielkopolskiej: „Miał on otrzymać od anioła miecz, którym z pomocą boską zwyciężał wszystkich swoich przeciwników. Ten miecz aż do dziś przechowuje się w skarbcu kościoła krakowskiego. Królowie polscy wyruszając na wyprawy mieli zwyczaj nosić go i zawsze z nim tryumfowali nad wrogiem. (...) miecz króla Bolesława, dany mu przez anioła, nazywa się Szczerbiec, dlatego że na wezwanie anioła przybywszy na Ruś pierwszy uderzył nim w Złotą Bramę, która zamyka gród kijowski. Od tego uderzenia miecz poniósł niewielką stratę, którą w polskim zwie się szczerba i stąd nazwa Szczerbiec”.

Aleksander Czołowski (ur. 27 lutego 1865 w Bakończycach pod Przemyślem, zm. 7 lipca 1944 we Lwowie) – polski historyk i archiwista, dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Lwowa i Muzeum Narodowego we Lwowie, profesor.Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.

Autor kroniki wielkopolskiej rozwinął tutaj wcześniejsze wzmianki obecne w Kronice Galla Anonima („i dobywszy miecz z pochwy uderzył nim w Złotą Bramę, gdy zaś ludzie jego się dziwili, czemu to czyni, wyjaśnił im to ze śmiechem i wcale dowcipnie: «Tak jak o tej godzinie Złota Brama ugodzona została tym mieczem, tak najbliższej nocy ulegnie siostra najtchórzliwszego z królów, której mi dać nie chciał. Jednakże nie połączy się z Bolesławem w łożu małżeńskim, lecz tylko raz jeden, jako nałożnica, aby pomszczona została zaś w ten sposób zniewaga naszego rodu, Rusinom zaś ku obeldze i hańbie»”), Kronice Wincentego Kadłubka („Tam po zajęciu miasta wielokrotnym miecza uderzeniem wyrzezał na Złotej Bramie miasta też jakby jakiś znak graniczny”) i Żywocie mniejszym św. Stanisława Wincentego z Kielczy („wchodząc do Kijowa przez bramę zwaną Złotą uderzył mieczem w jej podwoje na znak, iż dotąd sięgają granice Królestwa”). Gall wspominał też o powtórzeniu w Kijowie gestu Bolesława Chrobrego przez jego potomka, Bolesława II Szczodrego w 1069.

Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Na mapach: 50°26′56″N 30°30′48″E/50,448889 30,513333 Złota brama w Kijowie (ukr.: Золоті ворота, Zołoti worota) – średniowieczna brama wjazdowa do kijowskiego grodu Jarosława. Nazwa ta została nadana również znajdującemu się w pobliżu teatrowi oraz stacji kijowskiego metra. Obecny budynek jest w większości rekonstrukcją powstałą w XX wieku.

W ślad za tymi przekazami o czynach Bolesława Chrobrego poszli późniejsi dziejopisowie, w tym Jan Długosz w swych Rocznikach: „A gdy wszedł w bramę, która Złotą przez mieszkańców była nazwana, wywijając mieczem, ugodził w nią silną ręką, a zarysowawszy i wyszczerbiwszy ją w samym środku, zostawił na niej znak triumfalnego zwycięstwa”.

Awers i rewers (łac.) to dwie strony jakiegoś zdobionego przedmiotu płaskiego, pokrytego jedno- lub dwustronnie malowidłem, grafiką lub drukiem, zawierającego płaskorzeźbę, wizerunek wykonany metodą rycia, kucia lub zdobionego w jeszcze inny sposób. Oba pojęcia funkcjonują wyłącznie razem, gdy w danym przedmiocie występuje swobodny dostęp do obu jego powierzchni, przy czym jedna z nich jest wyłączną lub główną stroną zawierającą przedstawiane treści.Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.

I chociaż opisy te nie mogą odnosić się do istniejącego dziś Szczerbca (Złota Brama w czasach Chrobrego jeszcze nie została wybudowana, a badania miecza wykazały, że pochodzi on ze znacznie późniejszego okresu), to legenda ta funkcjonowała aż do XIX wieku. Miała szczególne znaczenie podczas koronacji królewskich ostatnich Piastów, Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego – przypisanie używanemu wówczas mieczowi pochodzenia od pierwszego króla Polski czyniło go symbolem dodatkowo legitymizującym ich władzę w obliczu pretensji Luksemburgów do tronu polskiego.

Krzysztof Andrzej Jan Szembek, Krzysztof Jan na Słupowie Szembek (ur. 16 maja 1680; zm. 16 marca 1740 w Lidzbarku Warmińskim) – syn Franciszka brat prymasa Krzysztofa Antoniego Szembka. Biskup chełmski w latach 1713-1719, biskup przemyski w latach 1719-1724 oraz biskup warmiński w latach 1724-1740, sekretarz wielki koronny od 1710 roku, kanonik krakowski.Traktat ryski (lub inaczej pokój ryski), Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 300) – traktat pokojowy zawarty przez Polskę i RFSRR oraz USRR, ratyfikowany przez Naczelnika Państwa 16 kwietnia 1921; obowiązywał od 30 kwietnia 1921, tj. wymiany dokumentów ratyfikacyjnych przez strony. Podpisanie traktatu miało miejsce 18 marca 1921 o godz. 20.30 w pałacu Czarnogłowców w Rydze.

Pochodzenie i pierwszy właściciel miecza[ | edytuj kod]

Wspomniana wyżej legenda została w nauce zanegowana, jednak początki miecza dotąd nie zostały jednoznacznie wyjaśnione.

Jan Nepomucen Sadowski uważał, że miecz wykonano w pierwszej połowie XIII w., a istniejący kiedyś na mieczu napis wzmiankujący „księcia Bolesława” wskazuje jako jego właściciela księcia sandomierskiego i mazowieckiego Bolesława I (zmarłego w 1248/1249, syna Konrada mazowieckiego i zarazem stryja króla Władysława Łokietka). Uznał on, że miecz jest proweniencji krzyżackiej i to zakonnicy przekazali go bezpośrednio Bolesławowi lub jego ojcu, który umieścił na nim wspomniany zapis i oddał synowi. Wkrótce potem Feliks Kopera zaprzeczył teorii o krzyżackim pochodzeniu miecza, wykazał też, że miecz ten był mieczem ceremonialnym, a nie bitewnym, co przyjęła późniejsza historiografia.

Wincenty Krasiński, herbu Ślepowron (ur. 30 stycznia 1782 w Boremlu na Wołyniu, zm. 24 listopada 1858 w Warszawie) – hrabia od 1811, od 1844 założyciel i I ordynat opinogórski, polski generał w czasie wojen napoleońskich, pełnił obowiązki Namiestnika Królestwa Polskiego.Traseologia – technika śledcza zajmująca się w przypadku przestępstwa ustalaniem osoby, pojazdu lub zwierzęcia na podstawie śladów przemieszczania się pozostawionych na miejscu zdarzenia.
Rękojeść Szczerbca

Marian Morelowski uważał, że miecz powstał w XII w. nad Mozą, a jego pierwszym właścicielem był książę mazowiecki i krakowski Bolesław Kędzierzawy (zmarły w 1173). Z kolei Władysław Semkowicz na podstawie analizy paleograficznej napisów na mieczu uznał, że pochodzi on z tego samego warsztatu, co przechowywana w Kaliszu srebrna patena z drugiej połowy XII w. Datował go na koniec XII w. i przypisał księciu kujawskiemu Bolesławowi (zmarłemu w 1195, synowi Mieszka III Starego). Marian Gumowski zwrócił uwagę na analogie miecza z późnoromańskim kielichem podarowanym przez Konrada mazowieckiemu katedrze w Płocku. Uznał, że oba zabytki powstały w pierwszej połowie XIII w., przed 1237 w Płocku, a pierwszym właścicielem był Bolesław mazowiecki. Ustalenia Gumowskiego skrytykował Stefan Krzysztof Kuczyński, który wykazał różnice między mieczem a przywołanym przez Gumowskiego kielichem i opowiedział się za pochodzeniem miecza z XII w. z rejonu nad Mozą, jednak wstrzymał się ze wskazaniem pierwszego właściciela.

Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/1309 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 20 stycznia 1320 roku, król Polski (był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie, w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława), od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Analizę bronioznawczą wskazującą na trzynastowieczne pochodzenia miecza przeprowadził Andrzej Nadolski. Początkowo wiązał miecz z Bolesławem mazowieckim, później jednak przedstawił hipotezę wiążącą Szczerbiec z żyjącym w drugiej połowie XIII w. księciem kaliskim Bolesławem Pobożnym (zmarłym w 1279, stryjem Przemysła II), którego córka Jadwiga została potem żoną Łokietka. Tę ostatnią teorię poparł Jan Piotr Sobolewski, który m.in. uznał, że inskrypcje na rękojeści miecza mają charakter nawiązujący do kabały (przez co miecz miałby być rodzajem amuletu), zwrócił też uwagę na analogie z hebrajskimi monetami z terenów Polski. Zaproponował, że miecz mógł być darem dla Bolesława Pobożnego od żydów z Kalisza, których ten książę obdarzył w 1264 wielkim przywilejem. Z kolei Rafał T. Prinke powiązał ornamentykę miecza z templariuszami.

Drezno (niem. Dresden, górnołuż. Drježdźany, czes. Drážďany, dawniej Drezdno) – miasto we wschodnich Niemczech na Pogórzu Zachodniosudeckim, położone nad Łabą, stolica kraju związkowego Saksonia. Aglomeracja drezdeńska liczy ok. 1,036 mln mieszkańców (2004).Płock – miasto na prawach powiatu na Pojezierzu Dobrzyńskim i w Kotlinie Płockiej, nad Wisłą, w województwie mazowieckim, siedziba ziemskiego powiatu płockiego; historyczna stolica Mazowsza oraz stolica Polski w latach 1079-1138; siedziba rzymskokatolickiej kurii diecezji płockiej (1075); siedziba władz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów i mariawickiej diecezji warszawsko-płockiej, port rzeczny, rafineria ropy naftowej (1964), szkoły wyższe, teatry, muzea.

Ustalenia Nadolskiego i Sobolewskiego skrytykował Zdzisław Żygulski jun. Wskazał m.in., że wzmianka o Bolesławie na mieczu może być myląca, bowiem nie było zwyczaju ozdabiania w ten sposób broni, a próby klasyfikacji Szczerbca według ustalonej typologii mieczy są bezzasadne, bowiem dla Szczerbca nie ma odpowiednich analogii. Natomiast przychylił się do teorii Prinkego o pochodzeniu miecza od templariuszy i stwierdził, że na pewno wykonano go w Europie Zachodniej.

Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Ermitaż, Państwowe Muzeum Ermitażu (Эрмитаж, z fr. ermitage – "pustelnia") – rosyjskie muzeum państwowe w Sankt Petersburgu. Mieści się w pięciu pałacach nad brzegiem Newy. Nazwa muzeum pochodzi od jednego z pałaców zimowych Piotra I.

W 2008 przeprowadzono szczegółowe badania miecza mające na celu m.in. ustalenie rodzaju tworzywa i techniki wykonania miecza (metalograficzne, rentgenowskie, defektoskopowe, chemiczne i traseologiczne). Marcin Biborski, Janusz Stępiński i Grzegorz Żabiński uznali, że skład materiału, z którego wykonano głownię, jest charakterystyczny dla metalurgii okresu jego pochodzenia, z pewnością jest to zatem miecz średniowieczny, a nie późniejsza replika. Jednocześnie na podstawie analizy inskrypcji i ornamentów skrytykowali oni zarówno kabalistyczną teorię Sobolewskiego, jak i wiązanie miecza z templariuszami. Pismo uznali za charakterystyczne dla okresu od końca XII w. do ok. połowy XIII w. Z kolei analiza typochronologiczna ich zdaniem mogłaby wskazywać na okres między połową XIII w. a ok. 1325 r. Potwierdzili istnienie pewnych stylistycznych analogii ze sztuką z kręgu nadreńskiego i nadmozańskiego, które mogłyby wskazywać na pochodzenie miecza z pierwszej połowy XIII w. Zgodzili się, że jego najbardziej prawdopodobnym właścicielem był Bolesław Pobożny. Zaproponowali przy tym, że mógł on otrzymać miecz od swego brata Przemysła I podczas pasowania na rycerza w 1245.

Metalografia - nauka o wewnętrznej budowie materiałów metalicznych (metale i ich stopy), oparta głównie na badaniach mikroskopowych.Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Ostatnio Arkadiusz Adamczuk podkreślił, że miecz, zanim stał się insygnium koronacyjnym, był najprawdopodobniej atrybutem sprawowanej przez księcia władzy sądowniczej (miecz sprawiedliwości – gladius iustitiae), na co wskazują inskrypcje i ornamentyka rękojeści.

Szczerbiec jako insygnium koronacyjne[ | edytuj kod]

Powszechnie uważa się, że Szczerbiec został użyty po raz pierwszy jako insygnium koronacyjne podczas koronacji Władysława I Łokietka w 1320 w Krakowie. Co prawda Jan Długosz, który pisał o wykorzystaniu wówczas insygniów koronnych zabranych z Gniezna nie wymienił wśród nich żadnego miecza, jednak orzeł umieszczony obecnie na mieczu (a pierwotnie na pochwie) jest kopią orła z pieczęci majestatycznej Łokietka. Jan Długosz wymienił miecz dopiero wśród regaliów zabranych ze sobą w 1370 z Krakowa przez Ludwika Węgierskiego, a następnie zwróconych w 1412 Władysławowi Jagielle przez Zygmunta Luksemburskiego (z tego powodu koronacje Jadwigi i Jagiełły odbyły się bez użycia korony Łokietka i Szczerbca). Odtąd Szczerbiec jest wymieniany pośród insygniów koronacyjnych podczas kolejnych lustracji Skarbca Koronnego aż do ostatniej z nich, dokonanej w 1792.

Andrzej Nadolski (ur. 26 listopada 1921 w Krakowie, zm. 24 grudnia 1993 w Łodzi) – polski historyk, archeolog, profesor archeologii, historyk wojskowości, znawca broni. W czasie II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej.Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.
Szkice miecza koronacyjnego wykonane około 1764

Z najstarszego zachowanego opisu porządku koronacyjnego królów polskich, dotyczącego koronacji Władysława III Warneńczyka z 1434 wynika, że leżący na ołtarzu Szczerbiec arcybiskup prowadzący koronację podawał królowi przed nałożeniem mu korony. Mieczem król trzykrotnie kreślił znak krzyża w powietrzu. Miecz trzymano w Skarbcu Koronnym w wielkiej żelaznej skrzyni, w której wraz z nim znajdował się Miecz Zygmuntowski oraz pudło z koronami, jabłkami i berłami; Szczerbiec zwykle leżał na wierzchu tego pudła.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Order Krzyża Wojskowego (OKW) – polski order wojskowy przyznawany żołnierzom Sił Zbrojnych i osobom cywilnym za wybitne zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych. Stanowi najwyższe z odznaczeń wojskowych, nadawanych w Polsce za czyny bojowe w czasie pokoju.

W opisie z lustracji Skarbca Koronnego z 1737 znajduje się wzmianka, że Szczerbiec przechowywany jest w nowej pochwie, wykonanej w celu zastąpienia starej, zapewne zardzewiałej.

W 1655 podczas potopu szwedzkiego insygnia koronne wraz ze Szczerbcem zostały wywiezione przed Szwedami z Krakowa przez Jerzego Lubomirskiego do Lubowli. Ponownie wywieziono je w 1702 podczas wojny północnej na Śląsk, skąd zostały zabrane w 1733 przez biskupa warmińskiego Krzysztofa Szembeka i ukryte w kościele misjonarzy w Warszawie, a następnie w klasztorze paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie (z tego powodu zarówno August III, jak i Stanisław Leszczyński musieli użyć do koronacji innych insygniów). W 1764 Szczerbiec wraz z innymi insygniami został przewieziony do Warszawy i użyty do koronacji Stanisława Augusta Poniatowskiego; ponownie przewieziono go do Warszawy na przełomie lat 60. i 70. XVIII w., gdy użyto go za wzorzec miecza Bolesława Chrobrego na jego portrecie pędzla nadwornego malarza Poniatowskiego, Bacciarellego (miecz został jednak na obrazie zmieniony, m.in. malarz dodał mu szczerbę na ostrzu nawiązującą do legendy).

Zygmunt Luksemburski (Luksemburczyk), (ur. 14 lub 15 lutego 1368 w Norymberdze, zm. 9 grudnia 1437 w Znojmie) – elektor (margrabia) brandenburski od 1378, król węgierski od 1387, niemiecki od 1411, książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, Święty Cesarz Rzymski od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436).III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Królestwem Danii i Norwegii, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita Obojga Narodów formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.

Losy Szczerbca od 1795[ | edytuj kod]

W 1794 Kraków został zajęty przez wojska pruskie. Wówczas to Prusacy potajemnie zrabowali ze Skarbca Koronnego na Wawelu polskie insygnia koronacyjne. Zostały one w październiku 1795 wywiezione z Krakowa do Wrocławia, a następnie do Berlina. Przypuszczalnie Szczerbiec oddzielono wówczas od reszty insygniów, które zostały zniszczone na rozkaz króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III kilkanaście lat później w celu zdobycia funduszy. Losy Szczerbca w tym okresie nie są znane, być może władze pruskie go sprzedały.

Paleografia – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznym. Paleografia zajmuje się także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył dany pisarz jak również rozpoznawaniem skrótów (brachygrafia) i "rozszyfrowywaniem" (odczytywaniem) dawnego pisma np. tekstura, bastarda, antykwa. Jest jedną z najwcześniejszych i najważniejszych dziedzin nauk "dających poznawać historię" (Lelewel). Bez znajomości tej nauki badanie źródeł pisanych jest praktycznie niemożliwe. Najważniejsze polskie podręczniki paleografii napisali Władysław Semkowicz oraz Aleksander Gieysztor.Zamek Królewski na Wawelu – rezydencja królewska o charakterze zabytkowym, mieszcząca się na Wzgórzu Wawelskim w Krakowie, o powierzchni 7040 m² z 71 salami wystawowymi. Oddział Zamku Królewskiego na Wawelu – Państwowych Zbiorów Sztuki.

W 1819 książę Dymitr Łabanow-Rostowski pokazał Szczerbiec namiestnikowi królestwa kongresowego Wincentemu Krasińskiemu. Twierdził on, że znaleziono go w przydrożnym rowie pod Ruszczukiem, podczas wojny rosyjsko-tureckiej, a on odkupił go od jakiegoś Ormianina w Moskwie za 4000 rubli (historia ta budzi wątpliwości badaczy). Wówczas jednak nie było pewności, czy miecz ten faktycznie pochodzi z insygniów koronnych, a Sebastiano Ciampi, któremu oddano go do zbadania, uznał, że jest to bardzo wątpliwe.

Bolesław II Szczodry (Śmiały) (ur. ok. 1042, zm. 2 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082) – książę Polski w latach 1058–1076, król Polski w latach 1076–1079.Sebastiano Ciampi (ur. 30 października 1769 w Pistoi, zm. 14 listopada 1847 w Galluzzo koło Florencji) – włoski filolog, ksiądz, badacz związków włosko-polskich.

Łabanow sprzedał przed 1843 miecz Anatolowi Demidowowi (lub jego ojcu Mikołajowi), który umieścił go w swoich zbiorach przechowywanych w San Donato pod Florencją. W 1870 Szczerbiec udostępniono publicznie w Paryżu, gdy zbiory Demidowa po jego śmierci wystawiono na sprzedaż. Kupił go na licytacji za 20 200 franków Aleksander Bazylewski, ambasador rosyjski we Francji, który zaprezentował miecz w 1878 na wystawie światowej w Paryżu.

Bolesław I mazowiecki (sandomierski) (ur. ok. 1208, zm. po 25 lutego w 1248) – książę sandomierski 1229-1232 (nad częścią księstwa), od 1233 w północnym Mazowszu (na północ od Bugu i Wisły, także w Dobrzyniu), od 1247 w całym Mazowszu prawobrzeżnym.Ruse (bułg. Русе) – miasto leżące w północno-wschodniej Bułgarii, nad rzeką Dunaj, piąte pod względem liczby mieszkańców w kraju, liczące 177,5 tys. mieszkańców (2005 r.). Stolica obwodu Ruse i gminy Ruse.
Rękojeść Szczerbca, stan z końca XIX i początku XX w.

Pokazany publicznie miecz wzbudził duże zainteresowanie w polskich kręgach naukowych. Już wcześniej podejrzenie, że Ciampi się mylił, powzięli Bolesław Podczaszyński i Józef Łepkowski, którzy m.in. zwrócili uwagę na ogromne podobieństwo miecza z rysunków wykonanych przez Ciampiego z mieczem Bolesława Chrobrego na odnalezionych reprodukcjach portretu króla pędzla Bacciarellego. Porównanie dokładnych rycin wystawionego w Paryżu miecza z rycinami obrazu Bacciarellego i opisami z lustracji Skarbca Koronnego, a także porównanie napisów z miecza z odnalezionym w drugiej połowie XIX w., a sporządzonym podczas lustracji z 1792 opisem Jacka Przybylskiego pozwoliły stwierdzić Janowi Nepomucenowi Sadowskiemu, że odnaleziono miecz koronacyjny królów polskich. Zwrócił on jednak uwagę, że dokonano w nim kilku przeróbek; wykonano też nową pochwę.

Polskie insygnia koronacyjne, regalia królów polskich – oznaki władzy, godności i stanu królewskiego królów polskich używane podczas ceremonii koronacyjnych. Były nimi: korona, jabłko, berło, miecz.Symbole narodowe – symbole, które wizualnie i werbalnie prezentują wartości i ciągłość historii narodów, państw, regionów. Pod tymi symbolami gromadzą się członkowie społeczności z okazji patriotycznych uroczystości.

W 1884 kolekcję Bazylewskiego wraz ze Szczerbcem kupiły władze Rosji i miecz trafił do zbiorów Ermitażu w Petersburgu. Do Polski, na Wawel, powrócił w 1924 w wyniku starań Polski prowadzonych w oparciu o postanowienia o restytucji zagrabionych przez Rosję dóbr zawartych w traktacie ryskim. Ponieważ jednak Moskwa wskazywała, że Szczerbiec znalazł się w Rosji drogą zakupu, w zamian za przekazanie Szczerbca Polska zrezygnowała z odzyskania obrazu „Skradziony pocałunek” Jean-Honoré Fragonarda. Po usunięciu dodanych w XIX w. blaszek z krzyżackimi napisami, zakrywających szczerbę, oraz umieszczeniu w tym miejscu (na lewej stronie miecza, co poprawiono dopiero w 2008) tarczki z godłem Polski pochodzącej z pochwy miecza, Szczerbiec umieszczono na ekspozycji Skarbca Koronnego na Wawelu. Po wybuchu II wojny światowej, został ewakuowany z Krakowa i przez Rumunię trafił na początku stycznia 1940 do Aubusson we Francji. Stamtąd ponownie został w czerwcu 1940 ewakuowany i przez Wielką Brytanię wywieziono go do Kanady. W 1945 na polecenie rządu polskiego na uchodźstwie skarby umieszczone w Kanadzie zostały podzielone i ukryte; Szczerbiec wydano władzom PRL dopiero w 1958 i powrócił do Krakowa w roku kolejnym. Odtąd jest przechowywany w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski; łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

Nazwa[ | edytuj kod]

Gumowski uważał, że nazwa „Szczerbiec” nawiązuje jeszcze do wyprawy kijowskiej Bolesława Chrobrego i zanotowanego przez Galla uderzenia w Złotą Bramę, przy którym miecz królewski uległ wyszczerbieniu. Uważał on, że istniał miecz Chrobrego, który zaginął, a nazwę przejął wraz z legendą nowy miecz, który pojawił się wśród insygniów koronacyjnych po rozbiciu dzielnicowym. Nazwa Szczerbiec została użyta po raz pierwszy w kronice wielkopolskiej. Kuczyński przypuszczał (uznając, że być może fragment o Szczerbcu stanowi jeden z czternastowiecznych fragmentów kroniki i odnosił się do miecza użytego przez Łokietka), że kronikarz uległ tu legendzie i opisując obecnego Szczerbca, odnosił się do miecza Chrobrego i legendy Gallowej.

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego - wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego -najstarszej uczelni w Polsce. Wydaje ponad 200 tytułów rocznie. Wydawnictwo specjalizuje się w podręcznikach akademickich (również medycznych). Równie istotne są wydawnictwa seryjne i monografie naukowe. Do najważniejszych serii należą: antropologiczna Cultura, poświęcona kulturom Wschodu Ex Oriente, historyczna Historiai, serie Psychiatria i Psychologia oraz najnowsze: Media, Politika, Mysterion. Profil Wydawnictwa wykracza znacznie poza ramy oficyn uniwersyteckich - wydawnictwo publikuje także książki popularnonaukowe i popularyzatorskie. Wydaje także publikacje niskonakładowe (które ukazują się zasadniczo w oparciu o dotacje).Jan Nepomucen Sadowski (ur. 16 maja 1814 w Ślesinie (powiat bydgoski), zm. 3 lipca 1897 w Krakowie), polski archeolog, etnograf i dziennikarz.

Pierwsze znane i pewne użycie nazwy „Szczerbiec” w odniesieniu do istniejącego miecza pochodzi z XV w. Wymienia go pod tą nazwą Jan Długosz przy opisie koronacji Kazimierza IV Jagiellończyka z 1447 („Jan Głowacz z Oleśnicy, wojewoda sandomierski, trzymał miecz Szczerbcem zwany”). Jest też wymieniony w najstarszym zachowanym inwentarzu Skarbca Koronnego z 1475 (item gladius Styrbecz).

Obóz Wielkiej Polski (OWP) – organizacja polityczna Obozu Narodowego, powołana podczas inaugurującego zjazdu 4 grudnia 1926 w Poznaniu z inicjatywy członków Związku Ludowo-Narodowego i przedstawicieli innych stronnictw prawicowych. Powstanie OWP miało na celu zjednoczenie prawicowych przeciwników sanacji i oddziaływanie na społeczeństwo w duchu idei narodowej.Godło Polski, jest obowiązującym symbolem Rzeczypospolitej Polskiej, obok flagi i hymnu. Jego archetypem jest dynastyczny herb Piastów – pierwszych władców Polski.

Autor opisu miecza z 1792 wiązał nazwę z otworem w górnej części głowni miecza (nazwanym przez niego „szczerbą”).

Kopie miecza[ | edytuj kod]

Znanych jest kilka kopii Szczerbca. Pierwsza została wykonana za panowania Jana III Sobieskiego i podarowana przez jego syna Jakuba Sobieskiego wojewodzie wileńskiemu Michałowi Radziwiłłowi. Jej opis znamy z inwentarza zbiorów radziwiłłowskich w Nieświeżu w 1740. Kopia ta zaginęła prawdopodobnie podczas rabunku skarbca nieświeskiego przez wojska rosyjskie w 1812.

Kalisz (gr. Καλισία, łac. Calisia, jid. קאַליש) – miasto na prawach powiatu w środkowo-zachodniej Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, u ujścia Swędrni; historyczna stolica Wielkopolski, stolica Kaliskiego, drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, siedziba powiatu kaliskiego, główny ośrodek aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego; stolica diecezji kaliskiej.Bolesław Pobożny (ur. między 1224 a 1227, zm. 13 lub 14 kwietnia 1279) – książę wielkopolski w latach 1239–1247 (według niektórych historyków tylko książę na Ujściu w latach 1239–1241), książę kaliski w latach 1247–1249, książę gnieźnieński w latach 1249–1250, w latach 1250–1253 usunięty, książę gnieźnieńsko-kaliski w latach 1253–1257, w całej Wielkopolsce w latach 1257–1273, od 1261 roku w Lądzie, książę regent na Mazowszu w latach 1262–1264, w Bydgoszczy w latach 1268–1273, w Inowrocławiu w latach 1271–1273, od 1273 roku książę gnieźnieńsko-kaliski.

Nieznane losy Szczerbca na przełomie XIX i XX w. posłużyły stworzeniu legendy o ukryciu insygniów koronnych przed wkroczeniem zaborców. Walery Eljasz-Radzikowski (oburzony teorią Sadowskiego, jakoby miecz miał proweniencję krzyżacką) pod koniec XIX w. i Aleksander Czołowski w okresie II wojny światowej twierdzili, że odnaleziony miecz jest tylko radziwiłłowską kopią oryginału. Później taką wątpliwość wyraził także Zdzisław Żygulski jun., jednak Jerzy Lileyko przedstawił liczne argumenty na rzecz autentyczności miecza, m.in. dotarł do rysunków Szczerbca z 1764, wykonanych przez Jana Wernera przy okazji koronacji Stanisława Augusta Poniatowskiego, z których wynikały wyraźne różnice w stosunku do opisu kopii miecza z 1740, a w kolejnej pracy Żygulski uznał istniejący miecz za oryginał.

Stronnictwo Narodowe – polska partia polityczna, utworzona w październiku 1928 w wyniku przekształcenia Związku Ludowo-Narodowego, której zadaniem było prowadzenie bieżącej działalności politycznej obozu narodowego (Narodowa Demokracja).Jan Głowacz Oleśnicki, Jan Głowacz z Oleśnicy herbu Dębno (ok. 1400–1460), marszałek Królestwa Polskiego 1430-1440, wojewoda sandomierski od 1442, kasztelan i starosta sandomierski od 1440, wielkorządca krakowski od 1439, kasztelan żarnowski od 1425.

Druga kopia miecza odbiega w szczegółach od wzorca. Wykonano ją z kości w formie puginału z rękojeścią wzorowaną na Szczerbcu. Prawdopodobnie pochodzi z początku XIX w. i została wykonana w Dreźnie przy okazji wykonywania zmian w oryginalnym mieczu. W 1869 znalazła się w zbiorach Uniwersytetu Jagiellońskiego. Trafiła jednak z czasem w prywatne ręce i została wywieziona do Stanów Zjednoczonych. Zwrócono ją w 2002, przy czym okazało się, że w międzyczasie rękojeść oryginalnej kopii połączono z głownią miecza, aby upodobnić całą kopię do Szczerbca.

Marian Gumowski (ur. 30 września 1881 w Krościenku nad Dunajcem, zm. 1 października 1974 w Toruniu) – polski numizmatyk i historyk.Miecz – biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy – miecz prosty może być tylko obosieczny – jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od rodzaju, miecz trzymany był jedną ręką lub dwoma rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.

Ponadto w XX w. wykonano w Krakowie kopie Szczerbca dla muzeów w Warszawie i Gnieźnie, a w zbiorach wawelskich znajduje się jeszcze jedna kopia, mosiężna, nieznanego pochodzenia.

Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Krzyż Wojskowy – polskie odznaczenie przyznawane żołnierzom Sił Zbrojnych i osobom cywilnym za zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych i stabilizacyjnych. Jest jednym z odznaczeń wojskowych, które nadawane są w Polsce za czyny bojowe w czasie pokoju.
Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako I. Ulászló od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.
Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939–1990 będący legalną kontynuacją władz II Rzeczypospolitej, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) – Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.
Kijów (ukr. Київ, Kyjiw, ros. Киев, Kijew) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.
Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville) – król Polski w latach 1705–1709 i 1733–1736 jako Stanisław I Leszczyński , książę Lotaryngii i Baru w latach 1738–1766, wolnomularz.

Reklama