Szczelina (speleologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szczelina – rozwarte pęknięcie skał, wąska i wydłużona próżnia skalna. Może mieć szerokość od kilku mm do kilku metrów. Szczeliny mają postać rozwierającego się rozłamu o mniej więcej równoległych ścianach i niedużej szerokości. Mogą być pionowe, skośne, lub poziome. Szczeliny poziome mogą być całkowicie lub częściowo wypełnione osadami. W speleologii te szczeliny, które przynajmniej częściowo dostępne są dla człowieka uważane są za rodzaj jaskini lub schroniska, niezależnie od pochodzenia. Słowo „szczelina” występuje w nazwach wielu jaskiń i schronisk, np. Szczelina w Ryglu, Szczelina w Popielowej Górze, Szczelina Chochołowska.

Szczelina w Popielowej Górze – schronisko na Górze Popielowej na Wyżynie Częstochowskiej będącej częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Kroczyce. Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).

Pod względem pochodzenia wyróżnia się:

  • szczeliny tektoniczne. Powstają na uskokach (szczeliny uskokowe), osuwiskach i zerwach (szczeliny osuwiskowe) oraz diaklazach (szczeliny odspojeniowe)
  • szczeliny ciosowe. Powstają wskutek naprężeń podczas tworzenia się skał.
  • szczeliny międzyławicowe. Powstają w wyniku wietrzenia bardziej miękkich warstw międzyławicowych.
  • W wyniku wypłukiwania przez przepływającą nimi wodę szczeliny ulegają poszerzeniu, dając początek korytarzom. Takie szczeliny nazywane są szczelinami inicjalnymi.

    Diaklazy geol.) –Pęknięcia w skale biegnące w wielu kierunkach powstałe na skutek naprężeń wewnątrz skorupy ziemskiej. Szczelina w Ryglu – szczelina w skale Rygiel na Górze Zborów w województwie śląskim, powiecie zawierciańskim, w gminie Kroczyce. Pod względem geograficznym znajdują się na Wyżynie Mirowsko-Olsztyńskiej, będącej częścią Wyżyny Częstochowskiej w obrębie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w obrębie rezerwatu przyrody Góra Zborów.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. M.Książkiewicz, Geologia dynamiczna, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1979, ​ISBN 83-220-0035-9
    2. Encyklopedia speleologiczna [dostęp 2019-12-31].
    3. Jaskinie Polski, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy [dostęp 0120-01-05].
    Schronisko, schron, schron jaskiniowy – niewielka jaskinia. Zgodnie z przyjętą przez Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi, a zatwierdzoną przez Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, instrukcją wykonywania dokumentacji jaskiń, jest to próżnia skalna oświetlona w całości światłem dziennym, bez względu na jej długość, ze stropem izolującym od opadów atmosferycznych.Wietrzenie – rozpad mechaniczny i rozkład chemiczny skał wskutek działania energii słonecznej, powietrza, wody i organizmów. Zachodzi na powierzchni Ziemi i w jej powierzchniowej strefie zwanej strefą wietrzenia (głębokość od kilku do kilkudziesięciu metrów). Produktem wietrzenia są między innymi zwietrzelina, rumowisko, glina zboczowa, arkoza.




    Warto wiedzieć że... beta

    Cios - zbiór seryjnych spękań i szczelin w skałach uporządkowanych geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Przez to pojęcie można też rozumieć zdolność skały do pękania według określonego wzoru.
    Szczelina Chochołowska – największa jaskinia w Dolinie Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. Ma trzy otwory wejściowe położone powyżej leśniczówki (dawnego schroniska Blaszyńskich) w Wyżniej Bramie Chochołowskiej na wysokościach 1051, 1072 i 1083 metrów n.p.m. Długość jaskini wynosi 2320 metrów, a deniwelacja około 60 metrów.
    Speleologia – nauka o jaskiniach. Przedmiotem zainteresowania speleologii są m.in.: geneza i rozwój jaskiń, cechy środowiska przyrodniczego jaskiń (mikroklimat, stosunki wodne, przyroda ożywiona – flora i fauna, itp.), problemy ochrony i in. Jaskinie są również obiektem zainteresowania innych nauk, m.in.: geologii, hydrogeologii, paleontologii, archeologii, turyzmu. Mianem speleologii często określa się inne formy aktywności ludzkiej w jaskiniach, zwłaszcza o charakterze eksploracyjnym czy sportowym, np. alpinizm podziemny.
    Zerwa – osuwiska obrotowe, rotacyjne albo zerwy osuwiskowe powstają, gdy masy ziemne, skalne lub zwietrzelinowe ulegają ześlizgowi wzdłuż jednej lub kilku wklęsłych powierzchni. Osiadaniu, obsuwaniu skib w głąb stoku towarzyszy wyciskanie i przesuwanie mas w dół stoku. W osuwiskach rotacyjnych przemieszczane są skiby lub bloki, a w ich obrębie zachowane jest następstwo warstw i struktura utworu skalnego. Nie następuje tu wymieszanie mas.
    Korytarz – nie-pionowy odcinek jaskini lub schroniska o szerokości i wysokości wystarczającej do swobodnego poruszania się człowieka. Za korytarz uważa się odcinek jaskini o dużo większej długości, niż szerokości. Szerokość korytarza mierzy się jako odległość pomiędzy dwoma najbardziej od siebie oddalonymi punktami profilu. Korytarzem można się swobodnie poruszać, ale jego ściany lub boki mogą się zwężać lub obniżać, mogą występować na nim odcinki wymagające czołgania się, a nawet zaciski.
    Szczelina, szczelina skalna, spękania (geol.) - ogólna nazwa wszelkiego rodzaju rozwartych pęknięć w skałach o szerokości od ułamka mm do kilku m.

    Reklama