Symbolizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Puvis de Chavannes, Jeunes Filles au Bord de la Mer (1879; Musée d’Orsay, Paryż)
„Królowa lodu”, 1912, symboliczne dzieło włoskiego malarza Cesare Saccaggi
„Królowa lodu”, 1912, symboliczne dzieło włoskiego malarza Cesare Saccaggi

Symbolizm (gr. sýmbolon, tłum. znak umowny) – kierunek w poezji i sztukach plastycznych, powstały we Francji i Belgii w drugiej połowie XIX wieku, zakładał, że świat poznawany zmysłami (materialny) jest złudą skrywającą prawdziwy, idealny świat, którego zmysłami i rozumem nie można zinterpretować. Pojęć ze świata prawdziwego nie da się opisać za pomocą zwykłego języka, może to zrobić tylko symbol.

Gustave Kahn, ps. Cabrun, M. H., Walter Linden, Pip et Hixe (ur. 21 grudnia 1859 w Metz, zm. 5 września 1936 w Paryżu) – francuski poeta, prozaik, dramaturg oraz krytyk sztuki epoki symbolizmu. Władysław Podkowiński ps. Andrzej Ansgary (ur. 4 lutego 1866 w Warszawie, zm. 5 stycznia 1895 tamże) – polski malarz i ilustrator, prekursor polskiego impresjonizmu.

W poezji symboliści dążyli do wywołania nastroju nie poprzez efekty malarskie, jak parnasiści, ale poprzez rytm i melodykę wiersza.

Po raz pierwszy nazwa symbolizm pojawiła się w 1886 r. w tytule manifestu programowego młodych poetów francuskich. Jesienią 1886 na łamach paryskiego dziennika „Le Figaro”. Jean Moréas ogłosił pierwszy manifest symbolizmu (Le Symbolisme), uznając go za przezwyciężenie pozostałości romantyzmu i dążeń parnasizmu. Dalsze elementy programu zostały zawarte w tekstach Verlaine'a, Mallarmégo, a także czterech numerach pisma "Le Symboliste", założonego w 1886 przez poetę Gustava Kahna. Nazwa bardzo szybko rozpowszechniła się w całej Europie: z Francji, Belgii, Niemiec, Skandynawii dotarła do Polski. Symbolizm przeciwstawiał się realizmowi, nie odsłaniał uczuć ani nie przekazywał idei. Symboliści opowiadali się za kunsztowną i swobodną (w odróżnieniu od parnasistów) formą wiersza.

Impresjonizm (fr. impressionisme, łac. impressio „odbicie, wrażenie”) – kierunek w sztuce europejskiej, a później także amerykańskiej, który został zapoczątkowany przez grupę paryskich artystów studiujących w Atelier Gleyère oraz w Académie Suisse w drugiej połowie XIX wieku. Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

Gorącym zwolennikiem symbolizmu w Polsce był Zenon Przesmycki („Miriam”).

Po raz pierwszy w historii kultury nowy prąd miał korzenie muzyczne. W powstaniu symbolizmu wielką rolę odegrała wizja „totalnego” dzieła sztuki sformułowana w pismach i wyrażona w dramatach muzycznych Richarda Wagnera. Pod wrażeniem wagnerowskich idei, Charles Baudelaire uznał muzykę za wzór dla poezji wyrażającej najbardziej osobiste i nieuchwytne przeżycia oraz wrażenia. „Takiego znaczenia nabrała dla symbolistów muzyka, bo to właśnie ona – skuteczniej niż słowo, a nawet obraz (wtedy jeszcze realistyczny) – pobudzała uczucia i wyzwalała intuicję”. Programowym postulatem symbolistów stała się „korespondencja sztuk”, a kult „muzyczności” sprawił, że poeci coraz więcej uwagi poświęcali brzmieniu dobieranych słów, rezygnowali z regularnej budowy strof oraz wersyfikacji.

Gustav Klimt (ur. 14 lipca 1862 roku w Baumgarten, dziś w Penzing, 14 dzielnicy Wiednia, zm. 6 lutego 1918 w Wiedniu) – austriacki malarz i grafik, symbolista. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli secesji, przywódca wiedeńskiego modernizmu.Gustave Moreau (ur. 6 kwietnia 1826 w Paryżu, zm. 18 kwietnia 1898 w Paryżu) – francuski malarz i grafik, jeden z czołowych twórców symbolizmu.

Nade wszystko muzyki! Dla niej
Przenoś wiersz nieparzysty nad inne Paul Verlaine, manifest Sztuka poetycka

Khnopff, Sztuka lub Pieszczoty (1896)

Symboliści, na przekór naturalizmowi, dążyli do wyrażania ogólnoludzkich problemów psychologicznych oraz treści metafizycznych, które można poznawać jedynie przez intuicję, emocje, podświadomość. Chcieli docierać w rejony niedostępne poznaniu racjonalnemu, poza byt realny, do rzeczywistości transcendentalnej. Ich podstawowym środkiem ekspresji stał się symbol, skrót, bowiem pojmowali sztukę jako swoisty język abstrakcyjnych znaków syntetycznych komunikujących o przeżyciach i emocjach artysty.

Aleksandr Aleksandrowicz Błok (ros. Александр Александрович Блок) (ur. 28 listopada 1880 w Petersburgu, zm. 7 sierpnia 1921 w Piotrogrodzie) – rosyjski poeta symbolista epoki srebrnego wieku, dramaturg.Pierre Puvis de Chavannes (ur. 14 grudnia 1824 w Lyonie, zm. 24 października 1898) – francuski malarz, jeden z przedstawicieli nurtu symbolicznego w sztuce.

Symbolizm najsilniej zarysował się w literaturze: francuskiej (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé, Charles Baudelaire), rosyjskiej (Aleksandr Błok, Andriej Bieły), belgijskiej (Maurice Maeterlinck), a także w polskiej (Bolesław Leśmian, Leopold Staff, Stanisław Wyspiański). Rozwijał się także w plastyce: francuskiej (Gustave Moreau, Pierre Puvis de Chavannes, Odilon Redon, nabiści), rosyjskiej (Michaił Wrubel), norweskiej (Gustav Vigeland), austriackiej (Gustav Klimt), polskiej (Józef Mehoffer, Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Witold Wojtkiewicz, Władysław Podkowiński, Wlastimil Hofman) a także w wielu innych europejskich państwach.

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), ONZ oraz NATO.Arthur Rimbaud, właś. Jean Nicolas Arthur Rimbaud /[ʁɛ̃bo]/ (ur. 20 października 1854 w Charleville-Mézières, zm. 10 listopada 1891 w Marsylii) – francuski poeta, zaliczany do grona tzw. poètes maudits.

Malarstwo symbolistyczne wywodzi się od twórczości Gustave’a Moreau, Arnolda Böcklina i prerafaelitów.

Symboliści rozpatrują obraz niezależnie od rzeczywistości, jest dla nich samodzielny, nie musi się odnosić do niczego poza subiektywnością jego twórcy. Kolor i forma były rozumiane jako wizualne ekwiwalenty myśli i wrażeń, choć nie zostały skrystalizowane w żaden formalnie jednolity styl jak np. niemiecki ekspresjonizm. Symboliści przeciwstawiali się dziewiętnastowiecznemu zapatrzeniu w naukę, mechanizacji i wzrastającemu materializmowi społeczeństw.

Danuta Gwizdalanka (ur. 22 czerwca 1955 w Poznaniu) – polska muzykolog, autorka książek o muzyce, członkini Związku Kompozytorów Polskich. Żona Krzysztofa Meyera.Andriej Bieły (ros. Андрей Белый), właśc. Boris Nikołajewicz Bugajew (ur. 26 października 1880 (14 października ss.) w Moskwie, zm. 8 stycznia 1934 w Moskwie) – rosyjski poeta, prozaik i krytyk literacki.

Uwagi[ | edytuj kod]

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. symbolizm, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-01-16].
  2. Andrzej Trzebiński: Pamiętnik. Iskry, 2001, s. 271. ISBN 978-83-207-1679-5.
  3. Danuta Gwizdalanka: Przemiany kultury muzycznej XX wieku. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, 2011, s. 22. ISBN 83-224-0922-2., cytat: „W przeszłości awangardę artystycznych przemian stanowili zazwyczaj literaci. Wytyczali sztuce nowe zadania, pobudzając malarzy oraz muzyków do poszukiwania tematów i form jeszcze nieznanych”

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Jean Cassou: Encyklopedia symbolizmu. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1992. ISBN 83-221-0504-5.
  • Ingo F. Walther: Art of the 20th Century. Taschen, 2005. ISBN 978-3-8228-4089-4.
  • Fernand Khnopff (ur. 12 września 1858 w Grembergen, zm. 12 listopada 1921 w Brukseli) – belgijski malarz symbolista, grafik i rzeźbiarz.Jacek Malczewski herbu Tarnawa, (ur. 15 lipca 1854 w Radomiu, zm. 8 października 1929 w Krakowie) – polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku.




    Warto wiedzieć że... beta

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Prerafaelici (ang. The Pre-Raphaelite Brotherhood) – stowarzyszenie artystyczne założone w Londynie w 1848 roku przez studentów The Royal Academy of Art: Johna Everetta Millaisa, Williama Hunta, Dantego Gabriela Rossettiego i jego brata Williama Michaela, do których dołączyli później malarze James Collinson, literat Frederic George Stephens, rzeźbiarz Thomas Woolner, a nieco później Walter Howell Deverell i Charles Allston Collins. Z grupą związany był także malarz Ford Madox Brown.
    Witold Wojtkiewicz (ur. 29 grudnia 1879 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1909 tamże) – polski malarz, rysownik i grafik okresu Młodej Polski. Przedstawiciel symbolizmu i wczesnego ekspresjonizmu, przez niektórych uznawany za prekursora surrealizmu.
    Postimpresjonizm (czyli sztuka po impresjonizmie) – terminem tym określa się różne zjawiska w sztuce francuskiej na przełomie XIX i XX wieku, wywodzące się z impresjonizmu, ale w dużej mierze odrzucające go. Ramy czasowe określa się też bardziej precyzyjnie jako czas od ostatniej wystawy impresjonistów w 1886 roku do pierwszej wystawy fowistów w 1905.
    Ekspresjonizm – terminu tego po raz pierwszy użył dla oznaczenia swojej sztuki francuski malarz J.A. Hervè w 1901 roku, nadając tę nazwę cyklowi swoich obrazów wystawionych w Salonie Niezależnych. Kierunek w sztuce rozwinął się na dobre na początku XX w. w Niemczech, ale korzeniami sięga do eksperymentów artystycznych wielkich twórców schyłku XIX w.: Vincenta van Gogha, Edwarda Muncha, Jamesa Ensora i Paula Gauguina, których można określić jako prekursorów ekspresjonizmu.
    Le Figaro – francuski dziennik wydawany od 1826 w Paryżu. Obecnie ma centroprawicową linię. Nakład „Le Figaro” wynosi 433 tysiące egzemplarzy. Redaktorem naczelnym dziennika jest Alexis Brézet. Gazetę wydaje Société du Figaro, które od 2004 należy do Socpress (jego jedynym akcjonariuszem jest magnat przemysłowy Serge Dassault).
    Modernizm, sztuka nowoczesna, ang. modern art – umowny okres w dziejach sztuki, którego ramy czasowe wyznacza się od lat 60. XIX wieku (w związku z impresjonizmem) do lat 70. XX wieku (konceptualizm). Sztuka nowoczesna silnie związana jest z pojęciem modernizmu w filozofii i zjawiskiem awangardy. Terminu modern art, we w miarę skrystalizowanej formie użył jako pierwszy Joris-Karl Huysman w 1883.

    Reklama