Surrealizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cloud Shepherd Hansa Arpa z 1953 roku

Surrealizm (zwany także nadrealizmem) – kierunek w sztuce powstały w 1920 roku we Francji, początkowo występujący wyłącznie w literaturze, później w sztukach plastycznych, filmie i teatrze. Termin ten stworzył w 1917 roku Guillaume Apollinaire.

Racjonalizm (łac. ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny) – filozoficzne podejście w epistemologii zakładające możliwość dotarcia do prawdy z użyciem samego rozumu z pominięciem doświadczenia, poprzez stworzenie systemu opartego na aksjomatach, z których poprzez dedukcję można wywieść całość wiedzy. Racjonalizm w nowożytnej filozofii wywodzi się od Kartezjusza. W anglosaskiej tradycji filozoficznej bywa nazywany racjonalizmem kontynentalnym.Max Ernst (ur. 2 kwietnia 1891 w Brühl, zm. 1 kwietnia 1976 w Paryżu) – niemiecki malarz, rzeźbiarz, grafik i pisarz. Jeden z głównych przedstawicieli surrealizmu.

Historia, przedstawiciele i założenia kierunku[ | edytuj kod]

Słowo "surrealistyczny" w zamyśle Apollinaire oznaczać miało racjonalnie przemyślany wytwór, który charakteryzował się oryginalnością połączenia wykorzystanych w nim elementów. Koncepcja racjonalności i arbitralności zestawienia została odrzucona przez następne pokolenie surrealistów. W ich założeniach miał to być bunt przeciw klasycyzmowi, realizmowi, empiryzmowi, racjonalizmowi, utylitaryzmowi i konwencjom w sztuce. Teoretykiem tego nurtu był filozof i poeta André Breton. Rok po ogłoszeniu Manifestu surrealistycznego, w 1925 odbyła się pierwsza wystawa. Od 1924 grupa surrealistów wydawała pismo „La Révolution surréaliste”.

Frida Kahlo, właśc. Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón (ur. 6 lipca 1907, zm. 13 lipca 1954) – meksykańska malarka, słynąca z autoportretów. Życie Fridy Kahlo rozpoczęło się i zakończyło w Mexico City, w jej domu zwanym "Niebieskim domem" (Blue House). Kahlo, przez całe swoje życie twierdziła, że urodziła się 7 lipca 1910 roku, jednakże akt urodzenia podaje datę 6 lipca 1907 roku. Prawdopodobnym powodem takiego postępowania było pragnienie Fridy, aby jej życie a zwłaszcza jego początek było utożsamiane z narodzinami nowego Meksyku, którego historię datuje się na rok 1910 - rok meksykańskiej rewolucji.Racjonalizm genetyczny, natywizm - pogląd dotyczący natury źródeł poznania (genezy poznania), przeciwstawiający się empiryzmowi genetycznemu. Według racjonalistów genetycznych umysł ludzki dzięki samej swojej konstrukcji posiada wiedzę lub uposażenie mentalne, która jest wcześniejsza od doświadczenia (przede wszystkim zmysłowego). Wiedza ta ma charakter pewny i poprzedza wszelkie poznanie nie tylko w sensie czasowym (jako "wiedza wrodzona"), ale przede wszystkim jako warunek wszelkiego poznania.

W malarstwie założeniem surrealizmu było „wyrażanie wizualne percepcji wewnętrznej”. Artyści starali się wykreować obrazy burzące logiczny porządek rzeczywistości. Często były to wizje groteskowe, z pogranicza jawy, snu, fantazji, halucynacji, a odsunięte od racjonalizmu.

Przedstawicielami tego nurtu w malarstwie byli: Salvador Dalí, Giorgio de Chirico, Max Ernst, Hans Arp (również w poezji), Marcel Duchamp, Francis Picabia, Osvaldo Licini, René Magritte oraz Frida Kahlo. W 1924 powstało Biuro Poszukiwań Surrealistycznych stanowiące rodzaj poradni. Poeci tworzący w stylu surrealizmu to m.in.: Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, Michel Leiris, Benjamin Péret, Tristan Tzara, René Char (jego wczesna twórczość), Aimé Césaire.

Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.Literatura to wszystkie "sensowne twory słowne" (wg definicji Stefanii Skwarczyńskiej), czyli dzieła artystyczne, tj. literatura piękna, oraz teksty użytkowe, tj. literatura stosowana, zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym.

Jako istotną inspirację dla dzieł surrealistów przyjmuje się malarstwo Hieronima Boscha, żyjącego na przełomie XV i XVI wieku. Ponadto korzystali oni z doświadczeń dadaizmu. Natomiast jeśli chodzi o inspirację literacką, ich mistrzem był Comte de Lautréamont, ze względu na książkę Les Chants de Maldoror (Pieśni Maldorora), którą napisał w 1868–1869. W 1938 André Breton nazwał jego poezję „klatką z azbestu zamykającą serce rozżarzone do białości”. Z tym samym entuzjazmem przyjmowali gwałtowne zerwanie Lautréamonta z poglądami, które zawarł w Pieśniach Maldorora. Istotna dla surrealistów była także twórczość Rimbauda.

Paul Éluard, właśc. Eugène Émile Paul Grindel (14 grudnia 1895 w Saint-Denis − 18 listopada 1952 w Charenton-le-Pont) − francuski poeta, związany z dadaizmem i surrealizmem. Znany zwłaszcza z wysublimowanej, wizyjnej liryki miłosnej.Cyfry – wydany w 1994 roku album w formie kasety duetu Przyjaciele. W 2007 roku reedycja na cd. Projekt ukazał się także w formie programu telewizyjnego, który zrealizowano w krakowskim ośrodku TVP (1994). Od 2012 r. dostępny w międzynarodowej sprzedaży elektronicznej.

Celem ich działania było zbadanie sfery nieświadomości, uważali bowiem, że człowiekiem rządzą siły niezależne od jego świadomego „ja” – surrealiści zafascynowani byli hipnozą, pismem automatycznym, mediumizmem – jednym słowem zjawiskami, których badaniem zajęła się rozwijająca się w owym czasie psychoanaliza; jej najwybitniejszymi przedstawicielami byli wówczas Carl Gustav Jung i Zygmunt Freud. Mimo iż surrealiści odwoływali się do teorii Freuda, on sam pisał po spotkaniu z Salvadorem Dalí: „jestem wciąż skłonny uważać surrealistów […] za stuprocentowych wariatów”. Przypisywali ogromną rolę niepohamowanej wyobraźni, czerpali również z niektórych założeń romantyzmu. Pragnęli odnajdywać i kultywować cudowność, a także dramatyzować nawet pozornie zwyczajne wydarzenia. Duże znaczenie miał dla nich także element zaskoczenia, absurdu i nonsensu; czerpali z niego wszyscy twórcy surrealizmu, także m.in. Meret Oppenheim. Surrealiści pisali również listy otwarte, m.in. do papieża, Dalajlamy, rektorów uniwersyteckich. Miały one na celu prowokację intelektualną.

Aimé Fernand David Césaire (ur. 26 czerwca 1913 w Basse-Pointe, Martynika; zm. 17 kwietnia 2008 w Fort-de-France, tamże) - afrokaraibsko-francuski pisarz i polityk. Wraz z Léopoldem Sédar Senghorem i Léonem Damasem stworzył koncepcję "négritude".Nonsens – dany układ wyrazów języka J jest w nim nonsensem, gdy nie jest spójny syntaktycznie, tj. jest ciągiem wyrażeń zbudowanym niezgodnie z regułami syntaktycznymi tego języka. Jako taki nonsens stanowi defekt syntaktyczny wypowiedzi.

Grupy surrealistyczne istniały, a niekiedy istnieją do dziś również poza Francją, m.in. w Belgii, Wielkiej Brytanii i w dawnej Czechosłowacji.

Ważniejsze manifesty, artykuły, odczyty z lat 1919–1953[ | edytuj kod]

  • 1919: Philippe Soupault, Andre Breton: Pola magnetyczne
  • 1920: Tristan Tzara: Manifest o miłości słabej i miłości gorzkiej
  • 1924: A. Breton: Manifest surrealizmu (wydany z prozą poetycką pt. Rozpuszczalna ryba)
  • 1925: List do rektorów uniwersytetów europejskich
  • 1925: Deklaracja Biura Poszukiwań Surrealistycznych
  • 1928: Andre Breton: Surrealizm i malarstwo
  • 1929: Ankieta na temat miłości
  • 1930: A. Breton: Drugi manifest surrealizmu
  • 1932: A. Breton: Funkcja poety
  • 1935: A. Breton: Surrealistyczna sytuacja przedmiotu
  • 1936: Paul Éluard: Definicja
  • 1937: A. Breton: Piękno będzie konwulsyjne albo go wcale nie będzie
  • 1941: A. Breton: Geneza i perspektywy artystyczne surrealizmu
  • 1942: A. Breton: Samoukowie zwani "naiwnymi"
  • 1942: A. Breton: Prolegomena do trzeciego manifestu surrealizmu albo nie
  • 1942: A. Breton: Sytuacja surrealizmu między dwiema wojnami
  • 1953: A. Breton: Surrealizm w swoich dziełach żywych
  • Oficjalnie członkami powołanej przez Bretona grupy surrealistów byli:

    Realizm – styl w malarstwie europejskim drugiej połowy XIX wieku; zapoczątkowany we Francji, szybko został podchwycony na całym kontynencie. Obrazy realistyczne to głównie sceny rodzajowe z życia prostych ludzi, namalowane przy pomocy uproszczonych środków wyrazu, o spokojnej palecie i kompozycji.Przypadek obiektywny (fr. hasard objectif, ang. objective chance) – surrealistyczne pojęcie opisujące doświadczenie odrealnienia i niezwykłości doznanego na skutek obserwacji niecodziennego wydarzenia (spotkania, konglomeratu słów, zgodności danych, analogii wątków, znalezienia przedmiotu). Przypadek obiektywny nazwać można również magią okolicznościową, nieprawdopodobną koincydencją, niewiarygodnym zbiegiem okoliczności lub zaskakującą synchronicznością świata.

    Pozostałości[ | edytuj kod]

    W historii sztuki, surrealizm pojawił się również w formie happeningu. Najwybitniejszym przedstawicielem happeningu politycznego, inspirowanego surrealizmem był polski ruch Pomarańczowa Alternatywa, której twórca, Major Waldemar Fydrych w 1981 sformułował Manifest Surrealizmu Socjalistycznego.

    Pieśni Maldorora (fr. Les Chants de Maldoror) – sztandarowe dzieło Comte de Lautreamonta, napisane w roku 1869. Autor przyznawał się do inspiracji Adamem Mickiewiczem i formą jego Wielkiej Improwizacji. Utwór został wydany nakładem finansowanym przez Lautreamonta i za jego życia nie spotkał się z szerszym gronem czytelników. Jednakże w kilka dekad po szybkiej śmierci (Lautreamont żył 24 lata), Pieśni Maldorora zyskały swoich sympatyków, wywierając szczególny wpływ na surrealistów.Philippe Soupault (ur. 2 sierpnia 1897 w Chaville, zm. 12 marca 1990 w Paryżu) – francuski poeta, pisarz, krytyk literacki. Obok André Bretona i Louisa Aragona twórca surrealizmu; związany także z dadaizmem. W roku 1926 wykluczony z grupy surrealistów.

    Swego rodzaju spadkobiercą happeningów surrealistycznych było powstałe w 2003 zjawisko o nazwie flash mob, którego najbardziej znanymi przedstawicielami były takie grupy jak nowojorski Mob Project, australijski Sydmob czy polski Warszawski Front Abstrakcyjny.

    Poetykę surrealizmu wykorzystywał również we wczesnej twórczości (lata 80./90. XX w.) polski autor Wojciech Płocharski m.in. w piosenkach z albumu Cyfry zespołu Przyjaciele.

    Medium – termin z zakresu spirytyzmu oraz Spirytualizmu określający osobę potrafiącą ustanowić połączenie pomiędzy duchami albo innymi nadprzyrodzonymi siłami a światem realnym. Zgodnie z tą teorią osoba będąca medium jest kanałem umożliwiającym połączenie ze światem paranormalnym, by sprawdzić co się w nim dzieje, lub uzyskać jakieś istotne informacje. Istnieje kilka różnych typów medium. Często są to osoby, które (jak twierdzą) doświadczają wizji albo fizycznego i/lub psychicznego kontaktu z siłami paranormalnymi. Inne utrzymują, iż duchy przejmują kontrolę nad ich głosem i mową których używa do przekazywania wiadomości. Kolejne osoby przekonują, że potrafią skłonić duchy do manifestacji swojej obecności, aby na przykład poprzez telekinezę, obiektówDalajlama (tyb. ཏཱ་ལའི་བླ་མ་, Wylie: taa-la’i bla-ma, ZWPY: Dalai Lama) – przedstawiciel szkoły gelug – jednej z czterech największych szkół buddyzmu tybetańskiego. Buddyści tybetańscy uważają Dalajlamę za manifestację bodhisattwy współczucia Awalokiteśwary, który odradza się, aby udostępniać wyzwalające z cierpienia nauki innym czującym istotom.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Salvador Dalí, właśc.: Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, marquès de Dalí de Púbol (ur. 11 maja 1904 w Figueres, Hiszpania, zm. 23 stycznia 1989 tamże) – hiszpański malarz, jeden z najbardziej znanych surrealistów.
    Utylitaryzm (łacińskie utilis – użyteczny) – postawa zwana też filozofią zdrowego rozsądku, kierunek etyki zapoczątkowany w XVIII wieku, według którego najwyższym dobrem jest pożytek jednostki lub społeczeństwa, a celem wszelkiego działania powinno być „największe szczęście największej liczby ludzi".
    Isidore Lucien Ducasse (ur. 4 kwietnia 1846 w Montevideo, zm. 24 listopada 1870 w Paryżu) – tworzący pod pseudonimem Comte de Lautréamont francuski poeta, jeden z pierwszych symbolistów; przez wielu uważany za „jedynego romantyka francuskiego” oraz ostatniego romantyka w ogóle. Mistrz późniejszej szkoły nadrealistów.
    Arthur Rimbaud, właś. Jean Nicolas Arthur Rimbaud /[ʁɛ̃bo]/ (ur. 20 października 1854 w Charleville-Mézières, zm. 10 listopada 1891 w Marsylii) – francuski poeta, zaliczany do grona tzw. poètes maudits.
    Adam Ważyk, właściwie Adam Wagman (ur. 17 listopada 1905 w Warszawie, zm. 13 sierpnia 1982 tamże) – polski poeta, prozaik, eseista, tłumacz pochodzenia żydowskiego.
    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Reklama