Sufozja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sufozja (ang. piping, soil piping, tunnel erosion) – proces geologiczny, geomorfologiczny i hydrodynamiczny polegający na mechanicznym ewentualnie chemicznym wypłukiwaniu cząstek gleby (minerałów) lub skał przez wodę opadową oraz podziemną, która infiltruje poprzez glebę lub skałę.

Osuwisko - nagłe przemieszczenie się mas ziemnych, powierzchniowej zwietrzeliny i mas skalnych podłoża spowodowane siłami przyrody lub działalnością człowieka (podkopanie stoku lub jego znaczne obciążenie). Jest to rodzaj ruchów masowych, polegający na przesuwaniu się materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż powierzchni poślizgu (na której nastąpiło ścięcie), połączone z obrotem. Ruch taki zachodzi pod wpływem siły ciężkości. Osuwiska są szczególnie częste w obszarach o sprzyjającej im budowie geologicznej, gdzie warstwy skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych występują naprzemiennie. Miejsca występowania osuwisk to naturalne stoki i zbocza dolin i zbiorników wodnych, obszary źródłowe rzek (gdzie erozja wsteczna zwiększa spadek terenu), skarpy wykopów i nasypów oraz wyrobisk.Groty Mechowskie (Grota Mechowska, Grota w Mechowej, Jaskinia w Mechowej, niem. Mechauer Höhle) – jaskinia we wsi Mechowo (gmina Puck, powiat pucki, województwo pomorskie) w obrębie Wysoczyzny Żarnowieckiej, wytworzona w osadach fluwioglacjalnych zlodowacenia bałtyckiego. Duża osobliwość geologiczna w skali Niżu Środkowoeuropejskiego, chroniona od 1955 roku jako pomnik przyrody nieożywionej. Po drugiej wojnie światowej udostępniona dla ruchu turystycznego – przebiega obok niej szlak turystyczny. Oświetlenie elektryczne. Wstęp płatny.

Pojęcie sufozji jest nie jednoznaczne, często nazywana jest także erozją podpowierzchniową. Obecnie można wyróżnić dwa główne podejścia:

  • sufozja jako proces tylko mechaniczny oraz sufozja jako proces mechaniczny i chemiczny;
  • sufozja (ang. piping) w rozumieniu geologii inżynierskiej (ang. seepage erosion, sap-ping) i sufozja w rozumieniu geomorfologicznym (erozja tunelowa).
  • Rodzaje sufozji:

  • mechaniczna – tworzą się podziemne szczeliny, kanały,(korytarze), po ich zapadnięciu zapadliska sufozyjne lub studnie sufozyjne;
  • chemiczna – rozmywanie chemiczne polegające na rozpuszczaniu węglanów, głównie wapnia - następuje ubytek materiału i osiadanie gruntu. Chemiczna działalność wód podziemnych ma już przyjęty aparat pojęciowy (m.in. rozpuszczanie, ługowanie) i nie należy mnożyć terminów określających te same procesy; zwłaszcza że autorzy wydzielający sufozję mechaniczną i chemiczną sami odwołują się do stwierdzenia, iż sufozję chemiczną można utożsamiać z ługowaniem.
  • Sufozja występuje niemal na całym świecie, w różnych strefach klimatycznych. Wypłukiwanie cząstek gleby lub drobnego materiału skalnego, prowadzi do powstawania kanałów, tuneli i szczelin itp. Materiał jest transportowany wraz z wodą w postaci zawiesiny poprzez kanały, tunele. Znaczne wypłukiwanie materiału prowadzi do zapadanie się powierzchni terenu. Długotrwałe działanie sufozji i innych zjawisk ekstremalnych, sufozja może przyczyniać się do powstawania osuwisk, jak to miało miejsce po intensywnych opadach monsunowych w Indiach w prowincji Kerala w 2019 r.: Kerala flood aftershocks: Unusual soil piping phenomenon adds to misery (ang.). 2019-08-14. [dostęp 2020-06-09].

    Wody podziemne – wody, zalegające pod powierzchnią Ziemi na różnych głębokościach, powstałe na skutek różnych procesów geologicznych. Ich łączna objętość wynosi ok. 60 000 tys. km³, co stanowi ok. 4,12‰ ogólnej objętości zasobów hydrosfery Ziemi. Strefa nasycenia wodami podziemnymi nosi nazwę strefy saturacji, i położona jest poniżej strefy nasycenia powietrzem glebowym i innymi gazami czyli strefy aeracji. W strefie aeracji mogą występować wody, ale tylko jako wody zawieszone albo związane (woda higroskopijna, woda błonkowata, woda kapilarna). Miejsce wypływu wód podziemnych na powierzchnię w zależności od obfitości i sposobu wypływu to źródło, młaka, wykap lub wysięk.Kolmatacja (ang. colmatage) – osadzanie się w przestrzeni porowej ośrodka porowatego drobnych cząstek stałych unoszonych przez przepływający płyn.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Anita Bernatek. Rola sufozji w rozwoju rzeźby – stan i perspektywy badań. „Przegląd Geograficzny”. 86 (1), s. 53-76, 2014. Warszawa. DOI: 10.7163/PrzG.2014.1.4. ISSN 0033-2143 (pol.). [dostęp 2020-06-09]. 
  • Anita Bernatek-Jakiel, Jean Poesen. Subsurface erosion by soil piping: significance and research needs. „Earth-Science Reviews”. 185, s. 1107-1128, 2018. DOI: 10.1016/j.earscirev.2018.08.006. ISSN 0012-8252 (ang.). [dostęp 2020-06-09]. 
  • Zapadlisko – fragment skorupy ziemskiej obniżony wzdłuż uskoków. Zapadliska powstają często na przedpolu gór o budowie płaszczowinowej. Wyróżnia się zapadliska przedgórskie (np. Zapadlisko przedkarpackie) lub na obszarze orogenu zapadlisko śródgórskie (np. Zapadlisko Saary, Zapadlisko Zakarpackie).Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Woda opadowa (potocznie: deszczówka) – woda, która powstaje przez kondensację pary wodnej w atmosferze i spada na powierzchnię Ziemi w postaci opadów atmosferycznych (deszczu, śniegu, gradu). Jej skład zależy od czystości powietrza, które napotyka podczas opadania; charakteryzuje się dużą zawartością gazów (tlenu, azotu, dwutlenku węgla) i może zawierać sadzę, pyłki roślinne, pył przemysłowy, mikroorganizmy, a także pewne ilości soli mineralnych. Ze względu na zawartość rozpuszczonego dwutlenku węgla pH wody opadowej wynosi około 6 (odczyn kwaśny). Niektóre gazowe zanieczyszczenia (dwutlenek siarki, siarkowodór, tlenek azotu) obniżają to pH jeszcze bardziej, powodując zjawisko kwaśnych deszczów. Woda opadowa nie nadaje się do picia, natomiast może być przydatna po zebraniu w kanalizacji do celów gospodarczych i przemysłowych.
    Rozpuszczanie – proces fizykochemiczny polegający na takim zmieszaniu ciała stałego, gazu lub cieczy w innej cieczy lub gazie, że powstaje jednorodna, niemożliwa do rozdzielenia metodami mechanicznymi mieszanina. Mieszanina taka nazywana jest roztworem, zaś substancja, w której to się odbywa, nazywana jest rozpuszczalnikiem.
    Erozja wąwozowa - procesy erozji prowadzące do powstania linijnych rozcięć, pozbawionych stałego odpływu, a rozwijających się tylko w trakcie silnych opadów. Mechanizm polega na bardzo intensywnym rozmywaniu stoków przez skoncentrowane strugi spływu powierzchniowego, w wyniku czego powstają wąwozy, które nie zabezpieczone, podlegają następnie dalszemu silnemu rozwojowi. Erozja wąwozowa jest najintensywniejsza w skałach miękkich, prowadząc w ekstremalnych przypadkach do całkowitej degradacji terenu badlands.
    Monsun, (z grec. μουσώνες - zmienny) układ wiatrów, które zmieniają swój kierunek na przeciwny w zależności od pory roku. Są to wiatry sezonowe między oceanem a lądem.
    Lej sufozyjny, lejek sufozyjny, werteb sufozyjny, wertep sufozyjny, kocioł sufozyjny - wklęsła forma ukształtowania terenu: okrągłe lub eliptyczne zagłębienie terenu o stromych ścianach i głębokości do kilku metrów. Powstaje w wyniku zapadania się terenu będącego skutkiem procesu sufozji.
    Geologia (gr. gḗ ‘Ziemia’, lógos ‘słowo’, ‘nauka’) – jedna z nauk o Ziemi, zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. W szerszym znaczeniu geologia dotyczy również innych planet skalistych.
    Strefa klimatyczna – obszar kuli ziemskiej, przyjmujący zazwyczaj postać równoleżnikowego pasa, w obrębie którego podobny przebieg mają elementy klimatu wybrane jako podstawa wydzielenia strefy (najczęściej temperatura powietrza, opad, ciśnienia atmosferyczne).

    Reklama