Stylistyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stylistyka – dyscyplina z pogranicza nauki o literaturze i językoznawstwa, zajmująca się sposobami językowego ukształtowania wypowiedzi, analizująca tekst pod względem celowości, przydatności i stosowności użytych w nim środków językowych.

Literatura to wszystkie "sensowne twory słowne" (wg definicji Stefanii Skwarczyńskiej), czyli dzieła artystyczne, tj. literatura piękna, oraz teksty użytkowe, tj. literatura stosowana, zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym.Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Stylistyka wykorzystuje na swoje potrzeby wszystkie działy nauki o języku: fonetykę, aby móc zbadać wartość brzmieniową tekstu; morfologię i słowotwórstwo, które mogą być pomocne np. przy rozpoznawaniu użytych przez autora form fleksyjnych lub neologizmów; składnię, gdyż budowa zdań także wpływa na stylistyczną wartość tekstu; semantykę, która pomaga ocenić zasadność użytego słownictwa. Nauka o stylu wykształciła także szeroki zakres własnych pojęć (środki stylistyczne, style, stylizacje), niezbędnych do badania tekstu.

Norma stylistyczna – zespół środków językowych typowych dla danego wariantu stylistycznego języka, postrzeganych jako najbardziej stosowne i fortunne w danej sytuacji społecznej. W odróżnieniu od silnie kodyfikowanych norm językowych normy stylistyczne mają charakter mniej restrykcyjny i cechują się pewnym stopniem nieokreśloności, tworzą one jedynie zbiór tendencji ekspresyjnych charakterystycznych dla różnych kontekstów komunikacyjnych. Stylistyka kwantytatywna – dyscyplina naukowa z pogranicza stylistyki, retoryki, gramatyki i matematyki, która bada za pomocą metod matematycznych teksty w różnych językach i na tej podstawie formułuje ogólnie obowiązujące prawa dotyczące stylu, zwane normą stylistyczną. Jest ona spadkobierczynią starożytnych leksykografii, retoryki i gramatyki, a wyodrębniła się z nich na przełomie XIX i XX wieku. Jej normy są ujęte w twierdzenia, prawa i wzory oparte na statystycznej analizie tekstów.

Stylistyka dzieli się na:

  • językoznawczą (językową, tzw. lingwostylistyka) – jej przedmiotem są wszelkie wypowiedzi językowe, zróżnicowane w wymiarze diafazycznym, wyodrębnia i bada funkcjonujące w języku style funkcjonalne,
  • literaturoznawczą (literacką) – badającą i analizującą styl wypowiedzi literackich (styl autora, styl dzieła literackiego, styl gatunku literackiego, styl epoki, itp.),
  • normatywną – ustala wzorce stosowania poszczególnych stylów i właściwego wysławiania się,
  • kwantytatywną – bada za pomocą metod matematycznych teksty w różnych językach i na tej podstawie formułuje ogólnie obowiązujące prawa dotyczące stylu.
  • Stylistyka, podobnie jak językoznawstwo, dzieli się na odłam synchroniczny i diachroniczny. Stylistyka synchroniczna analizuje zróżnicowanie stylistyczne tekstów i ocenia je pod względem walorów stylistycznych. Może przybrać zarówno charakter teoretyczny, jak i praktyczny (np. popularyzując praktyczne zagadnienia stylistyczne). Stylistyka diachroniczna zajmuje się zaś wymiarem historycznym, badając wariację stylistyczną i zmiany kształtujące się na przestrzeni rozwoju języka.

    Preskryptywizm (łac. praescribere „przepisywać, ordynować”; także: normatywizm) – dążność do formułowania norm i wzorców posługiwania się językiem naturalnym, z zamiarem wywarcia wpływu na jego użytkowników, aby trzymali się proponowanych środków. Prawidła te mogą regulować aspekty języka takie jak wymowa, fleksja, leksyka, semantyka, składnia i frazeologia, a także konwencje zewnętrznojęzykowe takie jak ortografia i interpunkcja. Dążeniom preskryptywnym towarzyszy zwykle tendencja do określania nieaprobowanych form jako z gruntu „gorszych”, „niewłaściwych” bądź „nielogicznych”; związane są z nimi również normatywne koncepcje błędu i poprawności językowej. Formalny normatywizm bywa uwarunkowany powstawaniem państw narodowych i kształtowaniem się ustandaryzowanych języków ogólnych, postrzeganych jako symbole jedności narodowej, a także dążeniami regularyzacyjnymi wynikającymi z rozwoju techniki i piśmienności. Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Halina Kurkowska, Stanisław Skorupka, Stylistyka polska: Zarys, Warszawa 1959.
  • Milan Jelínek, Marie Krčmová, STYLISTIKA, [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  • Językoznawstwo (lingwistyka) – dział nauk humanistycznych badających istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie językoznawstwa to językoznawca lub lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.Według najbardziej rozpowszechnionego poglądu historia językoznawstwa rozpoczęła się w Indiach. W kraju tym dominowała empiryczna tradycja opisowa, a więc taka, która kładzie nacisk na opis konkretnych faktów językowych. Językoznawstwo pojawiło się w pierwszym tysiącleciu p.n.e. jako odpowiedź na konkretna potrzebę – tłumaczenia starożytnych tekstów religijnych, zawartych w księgach wiedzy, zwanych Wedami. Niektóre z tych tekstów pochodziły z XV w p.n.e.




    Warto wiedzieć że... beta

    Halina Kurkowska (wł. Maria Halina Kurkowska z domu Kwiatkowska) (ur. 3 maja 1922 w Radomiu, zm. 22 października 1983 w Warszawie) – polska językoznawczyni, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.
    Środki stylistyczne – środki używane w szeroko pojętej sztuce, mające na celu wywołanie u odbiorcy pożądanych emocji,
    Deskryptywizm (łac. describere „opisywać”) – dążność do opisowego ujmowania zachowań językowych. Deskryptywizm zakłada obiektywny i systematyczny opis języka, odwierciedlający empiryczne fakty praktyki językowej. Podejście to przeciwstawia się preskryptywizmowi, którego celem jest propagowanie pewnej formy języka oraz formułowanie i egzekwowanie jej zasad, zwłaszcza w kontekstach edukacyjnych.
    Syntaktyka, składnia (gr. syntaktikós porządkujący) – dział językoznawstwa, który zajmuje się budową wypowiedzeń.
    Marek Nekula (ur. 4 marca 1965 w Brnie) – czeski językoznawca. Współautor i redaktor publikacji Příruční mluvnice češtiny (1995) i Encyklopedický slovník češtiny (2002); współautor dwutomowego podręcznika Tschechisch kommunikativ (2007). Autor bądź współautor pięciu monografií oraz stu artykułów naukowych w recenzowanych zbiorach i czasopismach. Od roku 1998 wykłada lingwistykę, historię kultury i teorię kultury jako profesor bohemistyki i slawistyki zachodniej na Uniwersytecie w Ratyzbonie. Członek rad redakcyjnych czasopism „Slovo a slovesnost” i „Naše řeč”. Do jego zainteresowań naukowo-badawczych należą m.in.: kontakty językowe, polilingwizm, polityka językowa.
    Fonetyka (dawniej głoskownia) – jeden z działów lingwistyki zajmujący się badaniem dźwięków mowy ludzkiej (zwanych głoskami) od strony ich artykulacji (tj. sposobu wytwarzania za pomocą narządów mowy; to tzw. fonetyka artykulacyjna), ich cech fizycznych (dokładniej: akustycznych - fonetyka akustyczna) ich odbierania (fonetyka audytywna), reakcji, jakie owe głoski wywołują w psychice człowieka (psychofonetyka).
    Forma językowa – jednostka pełniąca funkcję semantyczną lub syntaktyczną (morfem, wyraz, konstrukcja, zdanie). Najczęściej mówi się o formach wyrazowych (słownych) służących wyrażeniu pewnego znaczenia gramatycznego (np. forma rzeczownika w danym przypadku, danej liczbie itp.).

    Reklama