Socjolingwistyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Socjolingwistyka – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem interakcji wszystkich aspektów życia społecznego (takich jak normy kulturowe, oczekiwania oraz kontekst językowy) z używanym językiem. Socjolingwistyka różni się od socjologii języka, ponieważ bada wpływ języka na społeczność, podczas gdy socjologia skupia się na wpływie społeczności na język. Zakres badań socjolingwistycznych w znacznym stopniu pokrywa się z pragmatyką. Socjolingwistyka jest historycznie pokrewna antropolingwistyce, część naukowców uważa je za tożsame.

Robin Tolmach Lakoff (ur. 27 listopada 1942 w Nowym Jorku) – amerykańska językoznawczyni, socjolingwistka. Zajmuje się relacją między językiem a płcią, polityką języka oraz mową i kulturą popularną. Język literacki (ros. литературный язык literaturnyj jazyk) – wieloznaczny termin lingwistyczny. Według jednego z ujęć język literacki to odmiana języka narodowego o szczególnym prestiżu społecznym, używana w postaci pisanej i ustnej jako ponadgwarowy środek komunikacji. Kształtuje się w toku rozwoju kultury i piśmiennictwa, w okresie formowania się narodu uzyskując status zasadniczej formy egzystencji języka narodowego. Na tle innych form wyróżnia się podległością formalnej kodyfikacji (w wydawnictwach normatywnych) oraz poważaniem jako kanoniczny, ogólnonarodowy wzorzec językowy. Ma przy tym szerszy zasięg geograficzny niż dialekty niestandardowe i cechuje ją większy stopień wypracowania funkcjonalnego.

Przedmiotem studiów socjolingwistyki jest ponadto badanie odmian językowych (varieties), różnic w języku występujących pomiędzy poszczególnymi grupami (różniącymi się pochodzeniem etnicznym, religią, statusem społecznym, identyfikacją płciową, poziomem wykształcenia, wiekiem itp.) oraz opisanie, w jaki sposób stosowanie się do reguł językowych właściwych dla danej grupy wpływa na pozycję społeczną. Tak jak język zmienia się w zależności od miejsca, może się on też różnić w zależności od klasy społecznej – zróżnicowanie w postaci socjolektów również jest przedmiotem zainteresowania socjolingwistów.

Socjolekt – odmiana językowa właściwa dla danej klasy lub grupy społecznej, zawodowej lub subkultury. Socjolekty, w przeciwieństwie do dialektów regionalnych, mają podłoże nie geograficzne, lecz środowiskowe, socjalne. Jako synonimiczne wobec terminu „socjolekt” traktuje się określenia: „gwara środowiskowa”, „dialekt klasowy”, „dialekt środowiskowy”, „dialekt socjalny”. Socjolekty bywają odrębne wyłącznie na płaszczyźnie leksyki, ale niektóre wykazują także odmienności gramatyczne. Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

Społeczne aspekty języka były badane przez Louisa Gauchata w Szwajcarii na początku XX wieku, a przez indyjskich i japońskich językoznawców w latach 30. XX wieku. Nie spotkały się one jednak z zainteresowaniem środowiska. Jednakże badania nad socjologicznym źródłem kształtowania się języków mają swoje podstawy w pracach Johannesa Schmidta dotyczących teorii falowej z końca XIX wieku. Pierwsze odnotowane użycie terminu socjolingwistyka nastąpiło w artykule Thomasa Callana Hodsona Sociolinguistics in India, opublikowanym w roku 1939 w Man in India. Socjolingwistyka w krajach zachodnich pojawiła się na dobre w latach 60. XX wieku, jej pionierami byli William Labov w Stanach Zjednoczonych oraz Basil Bernstein w Wielkiej Brytanii. Również na początku lat 60. William Stewart oraz Heinz Kloss wyprowadzili podstawową teorię języków policentrycznych, opisującą różnicę pomiędzy standardami literackimi języków używanych w różnych państwach (angielszczyzna amerykańska/brytyjska/kanadyjska/australijska czy też niemczyzna austriacka/niemiecka/szwajcarska). Heinz Kloss wypracował również koncepcję Abstand- i Ausbausprachen, określającą dwa typy kryteriów definiujących pojęcie języka.

Antropolingwistyka, lingwistyka antropologiczna, językoznawstwo antropologiczne - dyscyplina naukowa zajmująca się badaniem ewolucji myślenia, rozwoju ludzkiego rozumowania z punktu widzenia odzwierciedlenia tego procesu w języku, a w szczególności w słownictwie.Preskryptywizm (łac. praescribere „przepisywać, ordynować”; także: normatywizm) – dążność do formułowania norm i wzorców posługiwania się językiem naturalnym, z zamiarem wywarcia wpływu na jego użytkowników, aby trzymali się proponowanych środków. Prawidła te mogą regulować aspekty języka takie jak wymowa, fleksja, leksyka, semantyka, składnia i frazeologia, a także konwencje zewnętrznojęzykowe takie jak ortografia i interpunkcja. Dążeniom preskryptywnym towarzyszy zwykle tendencja do określania nieaprobowanych form jako z gruntu „gorszych”, „niewłaściwych” bądź „nielogicznych”; związane są z nimi również normatywne koncepcje błędu i poprawności językowej. Formalny normatywizm bywa uwarunkowany powstawaniem państw narodowych i kształtowaniem się ustandaryzowanych języków ogólnych, postrzeganych jako symbole jedności narodowej, a także dążeniami regularyzacyjnymi wynikającymi z rozwoju techniki i piśmienności.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • dialektologia społeczna
  • dialektologia miejska
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • J.K. Chambers (2009). Sociolinguistic Theory: Linguistic Variation and Its Social Significance. Malden: Wiley Blackwell. ​ISBN 978-1-4051-5246-4​.
  • Regna Darnell (1971). Linguistic Diversity in Canadian Society. Edmonton: Linguistic Research. OCLC 540626.
  • Snježana Kordić. Plurizentrische Sprachen, Ausbausprachen, Abstandsprachen und die Serbokroatistik. „Zeitschrift für Balkanologie”. 2. 45, s. 210–215, Wiesbaden 2009. ISSN 0044-2356 (niem.). [dostęp 2011-02-16]. 
  • Snježana Kordić: Lengua y Nacionalismo. Madryt: Euphonía Ediciones, 2014, s. 416. ISBN 978-84-936668-8-0. [dostęp 2015-07-30]. (hiszp.)
  • William Labov (2010). Principles of Linguistic Change (3 volume set ed.). Malden: Wiley Blackwell. ​ISBN 978-1-4443-2788-5​.
  • Robin Tolmach Lakoff, The Language War, Berkeley: University of California Press, 2000, ISBN 978-0-520-92807-7, OCLC 49570130.
  • Miriam Meyerhoff, Introducing Sociolinguistics, wyd. 2, Hoboken: Taylor & Francis, 2011, ISBN 978-1-135-28443-5, OCLC 768081319.
  • Lesley Milroy, Matthew Gordon, Sociolinguistics: Method and Interpretation, John Wiley & Sons, 2008, ISBN 978-0-470-75820-5.
  • The Early Days of Sociolinguistics: Memories and Reflections, Christina Bratt Paulston, G. Richard Tucker, wyd. Reprint, Dallas: SIL International, 2010, ISBN 978-1-55671-253-1, OCLC 681538355.
  • Sali Tagliamonte, Analysing Sociolinguistic Variation, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2006, ISBN 978-0-521-77818-3, OCLC 62532855.
  • Peter Trudgill (2000). Sociolinguistics: An Introduction to Language and Society. Penguin. ​ISBN 978-0-14-192630-8​.
  • Richard J. Watts, Politeness, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2003, ISBN 978-0-521-79406-0, OCLC 252495138.
  • Гелена Красовска, Олексій Сухомлинов, Петро Сигеда, Соціолінгвістичний компендіум (Sociolinhwistycznyj kompendium), Kijów: Polska Akademia Nauk 2020. ​ISBN 978-617-7832-66-8
  • Teoria falowa (niem. Wellentheorie) - teoria językoznawcza zaproponowana przez Johannesa Schmidta głosząca, że każda zmiana językowa powstaje na określonym terenie, a następnie przemieszcza się kolejno we wszystkich kierunkach w wyniku migracji. Można ją porównać do rozchodzenia się fali na wodzie, stąd jej nazwa.Dialektologia miejska – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem języka miejskiego, ściślej – mówionej odmiany języka narodowego: ogólnej, potocznej, gwarowej, żargonowej we wzajemnych relacjach, używanej przez mieszkańców danego miasta, na całym jego obszarze, we wszystkich przejawach życia społecznego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Angielszczyzna amerykańska (AmE, American English) – odmiana języka angielskiego używana w Stanach Zjednoczonych przez osoby, dla których język angielski jest językiem ojczystym. Podobną formą angielszczyzny nazywanej angielszczyzną kanadyjską (CaE, Canadian English) posługują się również mieszkańcy Kanady.
    Językoznawstwo (lingwistyka) – dział nauk humanistycznych badających istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie językoznawstwa to językoznawca lub lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.
    Odmiana językowa (ang. language variety, speech variety), niekiedy również lekt (ang. lect) – wyodrębniona forma systemu językowego. Może nią być język, dialekt, a także rejestr, styl lub postać standardowa danego języka. Stosowanie terminu „odmiana językowa” w odniesieniu do różnych form mowy pozwala uniknąć używania pojęcia języka, które jest popularnie utożsamiane z językiem standardowym oraz terminu „dialekt”, który bywa rezerwowany dla narzeczy terytorialnych, postrzeganych społecznie jako mniej prestiżowe lub mniej „poprawne” niż standard literacki. W dyskursie lingwistycznym mowa zarówno o standardowych (literackich), jak i niestandardowych (nieliterackich/wernakularnych) odmianach językowych. Termin „lekt” pozwala określić neutralnie środek komunikacji pewnej społeczności w sytuacjach, gdy wybór precyzyjniejszej jednostki klasyfikacyjnej byłby kwestią sporną.
    Według najbardziej rozpowszechnionego poglądu historia językoznawstwa rozpoczęła się w Indiach. W kraju tym dominowała empiryczna tradycja opisowa, a więc taka, która kładzie nacisk na opis konkretnych faktów językowych. Językoznawstwo pojawiło się w pierwszym tysiącleciu p.n.e. jako odpowiedź na konkretna potrzebę – tłumaczenia starożytnych tekstów religijnych, zawartych w księgach wiedzy, zwanych Wedami. Niektóre z tych tekstów pochodziły z XV w p.n.e.
    Heinz Kloss (ur. 30 października 1904 w Halle (Saale), zm. 13 czerwca 1987) – niemiecki językoznawca, światowej sławy autorytet w dziedzinie mniejszości językowych.
    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

    Reklama