Socjolekt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Socjolektodmiana językowa właściwa dla danej klasy lub grupy społecznej, zawodowej lub subkultury. Socjolekty, w przeciwieństwie do dialektów regionalnych, mają podłoże nie geograficzne, lecz środowiskowe, socjalne. Jako synonimiczne wobec terminu „socjolekt” traktuje się określenia: „gwara środowiskowa”, „dialekt klasowy”, „dialekt środowiskowy”, „dialekt socjalny”. Socjolekty bywają odrębne wyłącznie na płaszczyźnie leksyki, ale niektóre wykazują także odmienności gramatyczne.

Gwara więzienna (tzw. grypsera, z niem. - Grips - pot. rozum) – język środowiskowy środowisk przestępczych na gruncie języka polskiego. Szczególny przypadek argotu. Powstała najprawdopodobniej w XIX wieku na terenie zaboru rosyjskiego. Początkowo pełniła funkcję głównie języka tajnego, gwary środowiskowej przestępców odsiadujących długoletnie wyroki. Od końca XIX wieku używana także na wolności.Angielszczyzna standardowa, angielszczyzna ogólna, język ogólnoangielski, angielszczyzna literacka (ang. Standard English, SE) – zespół form języka angielskiego pełniących funkcję dialektu prestiżowego i standardu ogólnonarodowego w krajach anglojęzycznych, zwłaszcza w kontaktach publicznych i oficjalnych. Odróżniają się one od form niestandardowych, ograniczonych regionalnie lub używanych przez warstwy społeczne o niższym poważaniu. Standard English to odmiana angielszczyzny, która funkcjonuje jako norma porozumiewawcza w najważniejszych instytucjach społecznych, takich jak rząd, sądy czy środki masowego przekazu, a także jest promowana i nauczana w szkołach. Pełni funkcję grafolektu, czyli ustabilizowanego standardu piśmienniczego.

Przykładem socjolektu jest angielszczyzna afroamerykańska, odmienna od języka standardowego na płaszczyźnie gramatyki, fonologii i słownictwa.

Terminologia[ | edytuj kod]

Na gruncie polskiego językoznawstwa nie wypracowano jednolitej terminologii określającej socjalne warianty języka, toteż różni autorzy operują różnym aparatem nazewniczym. Środowiskowe elementy językowe (z zasady leksykalne) oznacza się terminami: żargon, slang i gwara zawodowa (profesjolekt), przy czym niektóre z tych określeń bywają traktowane jako synonimy. Niekiedy jednak czyni się rozróżnienie terminologiczne między tymi pojęciami. Według klasyfikacji opracowanej przez Stanisława Grabiasa żargon charakteryzuje się słownictwem budowanym celowo tak, aby nie było zrozumiane dla ludzi nienależących do grupy (np. żargon więzienny). Slang stanowi zaś ekspresywną odmianę socjolektu, otwartą na wszystkie grupy społeczne. Słownictwo powstaje w nim najczęściej pod wpływem mody językowej; dlatego też najczęściej kojarzony jest z subkulturami młodzieżowymi. Język zawodowy, według ujęcia Grabiasa, ma charakter jawny i dotyczy wykonawców danego zawodu; ma za zadanie umożliwić ścisłe przekazywanie myśli między pracownikami.

Afroamerykańska odmiana języka angielskiego, ang. African American Vernacular English, AAVE, potocznie: Ebonics – socjolekt amerykańskiej odmiany języka angielskiego, charakteryzujący się odmienną wymową, wpływami składni języków afrykańskich oraz różnicami leksykalnymi w stosunku do standardowej angielszczyzny. Wykazuje niewielkie zróżnicowanie geograficzne.Stanisław Urbańczyk (ur. 27 lipca 1909 w Kwaczale koło Krakowa, zm. 23 października 2001) – językoznawca polski, profesor Uniwersytetu Toruńskiego, Poznańskiego i Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

Formy socjalne takie jak slang nie są tworami strukturalnymi. Słowacki językoznawca Eugen Pauliny stwierdza, że gwary socjalne, w odróżnieniu do dialektów geograficznych, nie tworzą samodzielnej struktury, lecz jedynie pewien styl operowania językiem. Również František Trávníček czynił zasadnicze rozróżnienie między formami socjalnymi a geograficznymi, te pierwsze określając jako byty niestrukturalne. Odmiany socjalne nie dysponują bowiem odrębną gramatyką i fundamentalną leksyką, ale czerpią te elementy z języka ogólnego lub gwar miejscowych. Stąd wątpliwości budzi zasadność klasyfikowania takich form jako gwar/dialektów. Z drugiej strony inni badacze wskazują na istnienie socjolektów, które operują własną, kompletną strukturą gramatyki – należą do nich m.in. angielszczyzna afroamerykańska oraz paryski argot. Według lingwistów dialekt afroamerykański nie daje się klasyfikować jako forma slangu, lecz tworzy samodzielny system gramatyczny.

Slang także język specjalny, argot, gwara środowiskowa – swoista odmiana potocznego języka ogólnonarodowego oparta na odrębności środowiskowej. Odróżnia się tym od dialektu i gwary, wyodrębnionych terytorialnie. W przeciwieństwie do gwar i dialektów, różni się od języka ogólnego leksyką, frazeologią i zmianami znaczeń słownictwa ogólnego, nie gramatyką.Fonologia (dawniej głosownia) – nauka o systemach dźwiękowych języków. Stanowi jeden z działów językoznawstwa (lingwistyki). Fonemika czy fonematyka, podawane jako nazwy synonimiczne, odnoszą się tylko do jednej z teorii fonologicznych i nie mogą być traktowane jako zamiennik nazwy "fonologia".


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Slovo a slovesnost – czeskie czasopismo językoznawcze, założone w roku 1935 przez Praskie Koło Lingwistyczne. Wydawane cztery razy w roku przez Instytut Językoznawstwa Czeskiej Akademii Nauk. Uchodzi za jedno z najbardziej prestiżowych czeskojęzycznych czasopism, które publikują artykuły z zakresu językoznawstwa ogólnego i pokrewnych dyscyplin. Zajmuje się semiotyką, semantyką, gramatyką, pragmatyką, socjolingwistyką, psycholingwistyką, lingwistyką tekstu, teorią przekładu itd.
Dialekt (stgr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp.
Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
Gwara zawodowa - odmiana środowiskowa języka ogólnonarodowego. Jej użycie ogranicza się zazwyczaj do przedstawicieli określonego zawodu. Od języka ogólnego różnią się przeważnie wyłącznie leksyką (profesjonalizmami) i frazeologią. Zasadniczo występują wyłącznie w formie mówionej, sporadycznie wykorzystywane są także jako materiał w utworach literackich.
Eugen Pauliny (ur. 13 grudnia 1912 w Zwoleniu, zm. 19 maja 1983 w Bratysławie) – słowacki językoznawca, słowacysta. Specjalizował się w historii i dialektologii języka słowackiego. Uważany jest za jedną z wiodących postaci słowackiego językoznawstwa po drugiej wojnie światowej.
Moda językowa – nadużywanie jednych środków językowych i form kosztem drugich. Przejawia się w doborze form gramatycznych, słowotwórstwie, zasobie słownym, frazeologii i składni. Niekiedy może mieć wpływ na wymowę (np. na akcent i intonację), por. słowackie némôžem, néjdem, spévak; może też dotyczyć modeli słowotwórczych (np. rzeczowniki odczasownikowe powstałe w wyniku derywacji wstecznej, por. uzysk, ubaw, wycisk). Najwyraźniejszą modę obserwuje się jednak w zakresie słownictwa, w tym także imion własnych.
Słownictwo – jeden z podstawowych zasobów języka naturalnego. Zasób, bogactwo słów jakim posługuje się dana osoba, autor dzieła literackiego, grupa społeczna, naród – w tym wypadku mówimy o słownictwie danego języka, grupa etnograficzna – w tym wypadku mówimy o słownictwie danej gwary bądź dialektu.

Reklama