Skrzypek na dachu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Skrzypek na dachu (ang. Fiddler on the Roof) jest musicalem z muzyką Jerry’ego Bocka, tekstem Sheldona Harnicka i librettem Josepha Steina. Historia jest luźno oparta na cyklu powieści i opowiadań Szolema Alejchema (żydowskiego pisarza pochodzącego z Ukrainy) jest osadzona w realiach strefy osiedlenia carskiej Rosji w fikcyjnej wsi Anatewka na początku XX wieku.

Maria Fołtyn (ur. 28 stycznia 1924 w Radomiu, zm. 2 grudnia 2012 w Warszawie) – polska śpiewaczka i reżyser operowy, założycielka i prezes Towarzystwa Miłośników Muzyki Moniuszki.Jerome Robbins, właśc. Jerome Wilson Rabinowitz (ur. 11 października 1918, zm. 29 lipca 1998) – amerykański choreograf i reżyser, znany z pracy przy musicalach West Side Story, High Button Shoes, Wonderful Town, Bells Are Ringing i Skrzypek na dachu. Jako reżyser filmowy przeniósł na ekran musical Król i ja w 1956 roku. W 1961 roku zdobył Oscara za reżyserię za filmową wersję West Side Story.

Głównym bohaterem jest Tewje mleczarz, ojciec pięciu córek który próbuje chronić żydowskie tradycje religijne i kulturowe w szybko zmieniającym się świecie pod wpływem zmian obyczajowych i politycznych.

Oryginalna produkcja na Broadwayu, mająca premierę w 1964 roku, jako pierwszy musical w historii przekroczyła 3000 przedstawień będąc na afiszu przez prawie 10 lat (rekord pobity 8 lat później przez Grease). Przedstawienie zdobyło dziewięć nagród Tony, zaowocowało pięcioma wznowieniami na Broadwayu, adaptacją filmową z 1971 roku, kilkudziesięcioma wystawieniami w Polsce oraz dziesiątkami adaptacji w innych językach.

Adrienne Jo Barbeau (ur. 11 czerwca 1945 r. w Sacramento, Kalifornia) – amerykańska aktorka. Żona dramaturga Billy’ego Van Zandta, z którym wzięła ślub w 1992 roku. Była partnerka reżysera Johna Carpentera (1979–1984). Dzieje Tewji Mleczarza (jsz. טעוויע דער מילכיקער Tewje der Milchiker) – powieść autorstwa Szolema Alejchema z 1894 roku, znana także pod alternatywnym tytułem Dzieje Tewjego Mleczarza.

Przed premierą[ | edytuj kod]

Pierwowzór, wczesne adaptacje[ | edytuj kod]

Skrzypek na dachu jest oparty na powieści Dzieje Tewji Mleczarza (z 1894) oraz na cyklu opowiadań powstałych przez kolejne 20 lat autorstwa Szolema Alejchema, napisanych w jidysz. Dodatkową inspiracją kulturową była również praca Life Is with People autorstwa Marka Zborowskiego i Elizabeth Herzog wydana w 1952 roku.

Pogrom – tradycyjnie, w znaczeniu słownikowym tyle co „zadanie komuś klęski”, „rozgromienie” (np. wrogich wojsk), „unicestwienie”, „wybicie”. Współcześnie, za rosyjskim погром, słowo to jest używane najczęściej w odniesieniu do zbiorowych, brutalnych ataków na przedstawicieli mniejszości narodowych, a potocznie, zwłaszcza w języku publicystyki, bywa uogólniane jako wszelki grupowy akt przemocy skierowany przeciw jakiejś grupie narodowościowej lub religijnej, często połączony z niszczeniem własności jej członków (domów, miejsc pracy, miejsc kultu).Marc Chagall, jid. מאַרק שאַגאַל; ros. Марк Захарович Шагал, Mark Zacharowicz Szagal, urodzony jako Мойша Захарович Шагалов, Mojsza Zacharowicz Szagałow; biał. Мойшa Хацкелевіч Шагалаў, Mojsza Chackielewicz Szahałau, (ur. 7 lipca 1887 w Łoźnie koło Witebska, zm. 28 marca 1985 w Saint-Paul de Vence) – malarz i grafik żydowskiego pochodzenia posiadający obywatelstwo rosyjskie i francuskie; czołowy przedstawiciel kubizmu i internacjonalizmu w malarstwie.

Alejchem zaczął tworzyć dramatyczną adaptację powieści, lecz nie zdążył jej ukończyć przed śmiercią. Wersja ta została mimo to wystawiona w jidysz w 1919 roku przez Yiddish Art Theatre a w latach trzydziestych powstał film. Pod koniec lat 50 musical oparty na opowiadaniach Alejchema, Tevye i jego córki, został wystawiony przez Arnolda Perla na Off-Broadwayu. Później nad przeniesieniem tego musicalu na Broadway zastanawiali się: Rodgers i Hammerstein, a następnie Mike Todd, ale porzucili ten pomysł.

Theodore Bikel (ur. 2 maja 1924 w Wiedniu, zm. 21 lipca 2015 w Los Angeles) – amerykański działacz polityczny, kompozytor, piosenkarz folkowy i aktor pochodzenia austriackiego.Grease – musical z 1972 roku autorstwa Jima Jacobsa oraz Warrena Caseya. Na podstawie tego musicalu powstał w 1978 roku głośny film w reżyserii Randala Kleisera o tym samym tytule.

Przygotowania[ | edytuj kod]

Zadania podjął się producent Fred Coe. Inwestorzy i media obawiali się, że dzieło będzie zbyt hermetycznie żydowskie by przyciągnąć uwagę szerokiej publiczności, krytykowano go za powierzchowność i uproszczenia kulturowe (Philip Roth określił Skrzypka jako kicz z sztetla), zbytnie zmiany w stosunku do pierwowzoru literackiego. Harold Prince zastąpił pierwotnego producenta i wynajął reżysera Jerome Robbinsa. Pierwotnie rozpatrywano tytuł Tevye, lecz zainspirowani obrazami Marca Chagalla [Green Violinist (1924), Le Mort (1924), The Fiddler (1912)] tytuł potraktowali symbolicznie. Oryginalna scenografia nawiązywała również do malarstwa Chagalla.

Lincoln Center for the Performing Arts – kompleks budynków o powierzchni 6,6 hektara (16,3 akra) znajdujący się w obrębie dzielnicy Lincoln Square, na Manhattanie, w Nowym Jorku.Majestic Theatre – teatr znajdujący się na Broadwayu w Nowym Jorku. Usytuowany jest przy 245 West 44th Street, w sercu Manhattanu. Jest on jednym z największych teatrów na Broadwayu. Całkowita pojemność wynosi 1,645 miejsc. Wielokrotnie był wykorzystywany do wielkich muzycznych i teatralnych produkcji. Wśród najbardziej znaczących znajdują się miedzy innymi: Carousel (1945), South Pacific (1949), The Music Man (1957), Camelot (1960), A Little Night Music (1973) oraz The Wiz (1975). Jest także drugim miejscem, gdzie wystawiano musical 42nd Street oraz trzecim, gdzie pokazywano 1776. Od 26 stycznia 1988 roku wystawiany jest po dziś dzień musical Upiór w operze, który został zagrany już w sumie 11,335 razy, co czyni go najdłuższą produkcją w historii na Broadwayu.

USA[ | edytuj kod]

1964 Broadway prapremiera[ | edytuj kod]

Zero Mostel jako Tewje w oryginalnej broadwayowskiej produkcji, 1964

Próbne przedstawienia rozpoczęły się w Fisher Theatre w Detroit (w lipcu i sierpniu 1964) i następnie we wrześniu w Waszyngtonie. Premiera na Broadwayu odbyła się 22 września 1964 roku w Imperial Theatre. Spektakl przeniesiono w 1967 do Majestic Theatre i w 1970 roku do The Broadway Theatre gdzie w dniu 2 lipca 1972 miało miejsce ostatnie 3242 przedstawienie, rekordowe pod względem liczby. Reżyserem i choreografem był Jerome Robbins, scenografia w stylu obrazów Marca Chagalla, była dziełem Borisa Aronsona. Notabene Chagall podobno nie lubił tego musicalu.

Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.Anita Dobson (ur. 29 kwietnia 1949 w Stepney w Londynie) – brytyjska aktorka i piosenkarka, znana z roli Angie Watts w operze mydlanej EastEnders. Prywatnie żona gitarzysty i astrofizyka Briana Maya.

W obsadzie znaleźli się:

  • Zero Mostel jako Tevye mleczarz,
  • Maria Karnilova jako jego żona Golde,
  • Bea Arthur jako Yente,
  • Austin Pendleton jako Motel,
  • Bert Convy jako Pertschik,
  • Joanna Merlin jako Tzeitel,
  • Carol Sawyer jako Fruma Sarah
  • Julia Migenes jako Hodel
  • Tanya Evertt jako Chava.
  • Najmłodszą córkę Tewjego, Bielke zagrała Pia Zadora Szczególnie trudna okazała się współpraca z Mostelem. Przede wszystkim pogardzał Robbinsem za jego kolaborację w latach pięćdziesiątych z Komisją do Badania Działalności Nieamerykańskiej (przez którą kilkunastu artystów trafiło na czarną listę). Mostel miał również tendencje do improwizacji co doprowadzało twórców do szału.

    Kac (z niem. Katzenjammer) – złe samopoczucie występujące kilka godzin po spożyciu nadmiernej ilości napojów alkoholowych. Etanol zawarty w napojach alkoholowych odpowiada za stan tzw. upojenia alkoholowego. Jego picie zmienia jednak metabolizm organizmu, gdyż jest on wydalany praktycznie w całości w postaci zmienionej. Najczęstszymi dolegliwościami towarzyszącymi kacowi są ból głowy, pragnienie, światłowstręt, nadwrażliwość na hałas, nudności, biegunka, uczucie rozbicia, apatia, problemy z koncentracją, bezsenność, osłabienie, brak łaknienia lub nadmierny apetyt, dreszcze, potliwość, zaburzenie funkcji motorycznych (drgawki, zaburzenia równowagi), depresja i rozdrażnienie. U wielu osób cierpiących na kaca występuje wstręt przed wypiciem lub wąchaniem alkoholu.Oscar Hammerstein II, właściwie Oscar Greeley Clendenning Hammerstein (ur. 12 lipca 1895, zm. 23 sierpnia 1960) - amerykański pisarz, twórca musicali. Dwukrotny zdobywca Oskara w kategorii "Najlepsza piosenka".

    Znaczącymi zastępstwami w obsadzie byli: Bette Midler (Tzeitel), Adrienne Barbeau (jako Hodl), Peg Murray i Dolores Wilson (jako Golde), rolę Tewjego odtwarzali m.in. Herschel Bernardi, Theodore Bikel, Harry Goz oraz Leonard Nimoy. Paul Lipson zagrał Tewjego ponad 2000 razy.

    Produkcja za każdego zainwestowanego w nią dolara przyniosła zwrot ponad 1500 dolarów. Spektakl zdobył dziewięć nagród Tony (m.in. Mostel i Karnilova).

    Jonathan Lynn (ur. 3 kwietnia 1943 w Bath w hrabstwie Somerset) - brytyjski reżyser, scenarzysta i aktor filmowy od połowy lat 80. tworzący także w Stanach Zjednoczonych. Zasłynął jako reżyser kilku bardzo udanych i popularnych komedii.Cerkiew (z gr. kyriaké – należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja – zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga.

    1976 Broadway[ | edytuj kod]

    Pierwsze wznowienie na Broadwayu miało premierę 28 grudnia 1976, ostatni 167 spektakl w Winter Garden Theatre miał miejsce 21 maja 1977. Zero Mostel wystąpił jako Tevye, Thelma Lee jako Golde.

    1981 Broadway[ | edytuj kod]

    Drugie wznowienie na Broadwayu miało miejsce 9 lipca 1981 roku w teatrze Lincoln Center gdzie do 23 sierpnia odbyły się 53 ograniczone czasowo występy. W rolach głównych wystąpili Herschel Bernardi jako Tevye i Maria Karnilova jako Golde. Reżyserował Jerome Robbins.

    1990 Broadway[ | edytuj kod]

    Trzecie wznowienie rozpoczęło się 18 listopada 1990 w George Gershwin Theatre i do 16 czerwca 1991 odbyło się w nim 241 przedstawień. Chaim Topol (odtwórca roli z adaptacji filmowej) wystąpił jako Tevye a Marcia Lewis jako Golde. Reżyseria Ruth Mitchell, produkcja zdobyła nagrodę Tony za najlepsze wznowienie musicalu.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Maria Friedman (ur. 19 marca 1960) – angielska aktorka i reżyserka znana z pracy w teatrze muzycznym. Była siedmiokrotnie nominowana do nagrody Laurence Oliviera, trzy razy została jej laureatką.

    2004 Broadway[ | edytuj kod]

    Czwarte wznowienie na Broadwayu miało premierę 26 lutego 2004 w teatrze Minskoff, do 8 stycznia 2006 odbyło się w nim 781 przedstawień. Alfred Molina, (później Harvey Fierstein) jako Tevye, a Randy Graff (później Andrea Martin i Rosie O'Donnell) jako Golde. Młoda Lea Michele grała rolę Sprintze, reżyserował David Leveaux. Produkcja była nominowana do sześciu nagród Tony.

    Libretto (wł. książeczka) – tekst stanowiący podstawę dzieł sceniczno-muzycznych, takich jak opera, operetka, kantata, musical czy balet.Skrzypek na dachu – amerykański film z 1971 roku. Film jest ekranizacją musicalu o tym samym tytule, luźno opartego na książce „Dzieje Tewji Mleczarza” Szolema Alejchema.

    2009 Wilmington[ | edytuj kod]

    Trasa objazdowa Topol in 'Fiddler on the Roof': The Farewell Tour rozpoczęła się 20 stycznia 2009 w Wilmington, Delaware. Topol opuścił trasę w listopadzie 2009 z powodu kontuzji mięśni ramienia. Zastąpił go Harvey Fierstein.

    2015 Broadway[ | edytuj kod]

    Piąte broadwayowskie wznowienie miało premierę 20 grudnia 2015 w Broadway Theatre z ostatnim 431 spektaklem 31 grudnia 2016. W obsadzie wystąpili Danny Burstein jako Tevye, Jessica Hecht (później Judy Kuhn) jako Golde. Reżyserował Bartlett Sher. Produkcja była nominowana do trzech nagród Tony.

    Her Majesty’s Theatre (w dosłownym tłumaczeniu: Teatr Jej Wysokości) - teatr na West Endzie w Londynie, założony w tym miejscu w 1705, a w obecnym budynku funkcjonujący od 1897. Potocznie często nazywany King’s Theatre. Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

    2018 Off-Broadway[ | edytuj kod]

    National Yiddish Theatre Folksbiene wystawił adaptację w języku jidysz (Fidler Afn Dakh) w Muzeum Dziedzictwa Żydowskiego w Nowym Jorku. Produkcja została następnie przeniesiona do Stage 42 na Off-Broadway. Reżyserował Joel Grey, tłumaczenie Shragi Friedmana (z produkcji izraelskiej z 1965 roku). W obsadzie Steven Skybell jako Tevye, Jill Abramovitz jako Golde. Premiera 15 lipca 2018, produkcja została zamknięta 5 stycznia 2020 zdobywając nagrodę Drama Desk Award 2019 za znaczące wznowienie musicalu.

    Leonard Simon Nimoy (ur. 26 marca 1931 w Bostonie, zm. 27 lutego 2015 w Los Angeles) – amerykański aktor, reżyser, poeta i muzyk.Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    The Washington Post – największa i najstarsza gazeta codzienna w Waszyngtonie w Stanach Zjednoczonych. Istnieje od 1877 roku.
    Halacha (hebr. הלכה, droga, zachowanie) – w judaizmie autentyczna i autorytatywna wykładnia Prawa Mojżeszowego (Tory), ukazująca jak stosować Prawo do konkretnych sytuacji życiowych. Tą nazwą określa się bądź cały zbiór przykazań religijnych stanowiący jedną z trzech głównych gałęzi żydowskiej ustnej tradycji – dawniej używano do niego liczby mnogiej halachot – bądź poszczególną wybraną interpretację lub opinię któregoś z rabinów, uznaną za obowiązującą dla danej praktyki. W Talmudzie można spotkać wyrażenie, że halachą jest opinia rabina N., co znaczy, że opinia tego rabina na dany temat jest rozstrzygająca. Halacha jest formą midraszu. Podstawowym zbiorem halachicznych rozstrzygnięć prawnych jest Miszna, istniejąca w formie pisanej od II w. po Chr. Znajdujemy je także w Tosefcie, w części zawierającej midrasze halachiczne, oraz w Talmudzie.
    Harvey Forbes Fierstein (ur. 6 czerwca 1952 roku w Nowym Jorku w stanie Nowego Jorku) – amerykański aktor teatralny, filmowy i musicalowy.
    Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.
    Antoni Marianowicz, właściwie Kazimierz Jerzy Berman (ur. 4 stycznia 1924 w Warszawie, zm. 3 czerwca 2003 tamże) – polski poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz i satyryk.
    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Reklama