Sinicyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sinicyzm – słowo zapożyczone do polskiego (lub innych języków) z języków chińskich, najczęściej za pośrednictwem innych języków europejskich, jak np. angielski, francuski czy rosyjski, a także przez japoński i malajski. Typowymi sinicyzmami są nazwy geograficzne, tj. Pekin, Kanton czy Jangcy.

Dżonka - dalekowschodni niewielki statek drewniany bez stępki, przeważnie 1-, 2- lub 3-masztowy, o charakterystycznych wielokątnych żaglach przypominających wachlarz, plecionych z włókien roślinnych, zaopatrzonych w liczne, poziome usztywniające listwy biegnące promieniście w poprzek całego żagla. Wykorzystywany w transporcie rzecznym i przybrzeżnym, w rybołówstwie, a czasami także jednocześnie jako miejsce zamieszkania całej rodziny. Nośność największych dżonek (pięciomasztowych) sięga około 600 ton. Obecnie pływające dżonki niewiele różnią się od tych sprzed kilku wieków. Jednostka charakterystyczna dla wybrzeży całej wschodniej Azji od Japonii po Filipiny (bez Rosji).Język minnański, minnan lub tajwański – język lub grupa blisko spokrewnionych języków (dialektów) wywodzących się z południa chińskiej prowincji Fujian. Minnan oznacza południową część prowincji Fujian – Min (閩) to krótka nazwa prowincji, a nan (南) oznacza „południe”. Obecnie minnański używany jest przede wszystkim na Tajwanie, gdzie jest językiem ojczystym dla 80% mieszkańców i gdzie używa się go obok oficjalnego języka mandaryńskiego. Minnański jest używany także we wschodnim Guangdongu (region Chaoshan), na wyspie Hajnan oraz w niektórych przybrzeżnych regionach prowincji Zhejiang i zachodniego Guangdongu, a także przez potomków emigrantów pochodzących z tych regionów (dominujący wśród Chińczyków w Azji Południowo-Wschodniej: Singapur, Malezja, Tajlandia, Filipiny).

Przykładowe sinicyzmy[ | edytuj kod]

(w nawiasach język, przez który słowo zostało zapożyczone do polskiego, chińskie znaki uproszczone)

Standardowy język mandaryński, nazywany często językiem mandaryńskim lub standardowym językiem chińskim jest oficjalnym standardem mówionego języka chińskiego, używanym jako język urzędowy w Chińskiej Republice Ludowej, Republice Chińskiej, jednym z czterech oficjalnych języków Singapuru, a także jednym z sześciu oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych. Faktycznie jest tylko jednym z języków mandaryńskich. Oparty jest na dialekcie pekińskim, ale nie jest z nim tożsamy. W poszczególnych państwach język ten nosi różne nazwy: w ChRL jest nazywany putonghua (chin. trad. 普通話, chin. upr. 普通话, pinyin: pǔtōnghuà – "mowa powszechna"), na Tajwanie – guoyu (chin. trad. 國語, uproszcz. 国语, pinyin: guóyǔ – "język państwowy"), w Singapurze – huayu (chiń. trad. 標準華語, uproszcz. 标准华语, biāozhǔn huáyǔ – "język chiński").Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.
  • hunhuz lub chunchuz (ros.) – bandyta, zbój; od „hóng huzi” (红胡子), czyli „czerwonobrody”. Tak w XIX i XX w. nazywano zbójów na pograniczu rosyjsko-chińskim. Do polskiego trafiło dzięki m.in. polonii w Harbinie.
  • czaj (ros.) – oznaczające herbatę rosyjskie słowo „czaj” bywa używane w polskim jako rusycyzm. W mandaryńskim „chá yè” (茶叶) oznacza liście krzewu herbacianego.
  • dżonka (ang.) – rodzaj łodzi żaglowej używanej niegdyś powszechnie w południowych Chinach.
  • herbata (łac. + ang.) – angielskie „tea”, francuskie „tee” itd. mają źródłosłów w języku minnańskim (茶, tê). W polskim dołączono do niego łacińskie słowo „herba” oznaczające zioło. Herbata zatem oznacza dosł. „zioło «ta»”
  • hunwejbin (ros.) – w mandaryńskim „hóng wèibīng” (红卫兵), czyli „Czerwona Gwardia”, albo „czerwonogwardzista”. Czerwona gwardia to komunistyczna organizacja młodzieżowa z czasów rewolucji kulturalnej (1966-1976) w Chinach.
  • Japonia (port./ang.) – angielskie słowo Japan wywodzi się pośrednio od chińskiej nazwy 日本 (pinyin: Rìběn, wym. ży-pen), oznaczającej dosłownie Korzeń słońca, czyli miejsce, gdzie wstaje słońce, bo Wyspy Japońskie położone są na wschód od Chin. Japońska nazwa to Nihon (にほん) lub Nippon (にっぽん). Słowo oryginalnie wywodzi się zapewne z kantońskiego Jat6-bun2. Dzięki kontaktom handlowym z południem Chin trafiło ono do malajskiego (japang), a następnie do portugalskiego (Japão).
  • kaolin (franc.) – biała glinka używana m.in. do wyrobu porcelany, od wzgórza Gāolíng (高陵) w Chinach.
  • keczup (ang. ketchup, dawniej: catsup) – od fujiańskiego „kôechiap” (kê-tsiap), co oznacza „solankę z marynowanych ryb”. To słowo również trafiło do angielskiego przez malajski.
  • kulis (ang.) – od „kǔlì”, co w mandaryńskim oznacza „ciężką pracę” (苦力); pierwotnie źródłosłów jest jednak indyjski, od słowa kull oznaczającego w hindi ciężką pracę. Podobnie jak Bund, zapożyczenie to trafiło do Chin z Indii razem z angielskimi kolonistami.
  • sampan (ang.) – rodzaj płaskodennej łodzi używanej na południu Chin, z kantońskiego „saam ban” (三板), co oznacza „trzy deski”.
  • liczi – rodzaj owocu rosnącego na południu Chin, w mandaryńskim: „lìzhī” (荔枝).
  • soja – od kantońskiego „shî yau” (豉油), co oznacza sos sojowy .
  • tajfun (ang.) – w putonghua „táifēng” (台风), w kantońskim – „toifung”. Oznacza „wiatr z Tajwanu”.
  • tofu (jap.) – po japońsku „tofu”, w mandaryńskim „dòufu” (豆腐), czyli ser sojowy.
  • żeńszeń (ros) w mandaryńskim „rénshēn” (人参), „ren” to człowiek, „shen” jest nazwą własną rośliny, a całość znaczy: „[roślina] shen [w kształcie] człowieka” (od przypominającego ludzką sylwetkę kształtu korzenia).
  • taichi – od chińskiej nazwy „Tàijí quán” (太极拳).
  • Tajwan, hist. Formoza (chiń. upr.: 台湾; chiń. trad.: 臺灣 lub 台灣; pinyin: Táiwān; pe̍h-ōe-jī: Tâi-oân) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, natomiast przy zaklasyfikowaniu jako dialekty hindi języków radźastani, bihari oraz pahari (bez nepalskiego) aż 422 mln osób, czyli 41% mieszkańców Indii. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harianie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.




    Warto wiedzieć że... beta

    Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju kamelia (Camellia). Rośliny te są do siebie podobne, traktowane jako odrębne gatunki lub odmiany jednego gatunku – herbaty chińskiej (Camellia sinensis). Dawniej zaliczano je do rodzaju Thea, różnią się od innych kamelii zawartością substancji swoistych i kilkoma drobnymi cechami morfologicznymi. W Chinach opisuje się ją znakiem 茶, który jest jednak różnie czytany w zależności od dialektu: tê – dialekt hokkien (czego odmiany są często obecne w językach zachodniej Europy) oraz chá, w dialekcie kantońskim i mandaryńskim (z odmianami tej wymowy popularnymi na wschodzie – Indie, Iran, Turcja, Rosja, Czechy). Polska nazwa herbata to zbitka pochodząca od łac. herba thea (gdzie herba oznacza po prostu „ziele” podobnie jak yerba; wariant hierba; w hiszpańskim yerba mate). Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar.
    Porcelana – rodzaj białej, przeświecającej ceramiki wysokiej jakości, wynaleziony w Chinach w VII w. Porcelana jest wytwarzana z mieszanki glinki kaolinowej ze skaleniem i kwarcem poprzez wypalanie uformowanych wyrobów w temperaturze od 920-980 °C (wyroby nieszkliwione, tzw. biskwit) aż do 1280-1460 °C (wyroby szkliwione). Charakteryzuje się niską nasiąkliwością, bardzo dobrymi właściwościami dielektrycznymi, dużą wytrzymałością mechaniczną, wysoką odpornością na działanie czynników chemicznych i nieprzepuszczalnością dla cieczy i gazów.
    Rusycyzmy to zapożyczenia rosyjskie, wyrazy, ich znaczenia i formy, związki wyrazowe i konstrukcje językowe przejęte lub wzorowane na języku rosyjskim.
    Wielka proletariacka rewolucja kulturalna (chin. upr. 无产阶级文化大革命, chin. trad. 無產階級文化大革命, pinyin wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng); często skracane do 文化大革命 (wénhuà dà gémìng, wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (wéngé, kulturalna rewolucja) – wielki ruch społeczno-polityczny w Chinach zainicjowany w 1966 roku przez Mao Zedonga, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. bandy czworga w 1976 roku.
    Kaolin (glinka porcelanowa) – skała osadowa zawierająca w swym składzie głównie kaolinit, a także m.in. kwarc i mikę. Nazwa skały pochodzi od chińskiej góry Gaoling (高嶺), skąd rzekomo pierwszy raz wydobyto kaolin.
    Język kantoński – jeden z języków chińskich używany na południu Chin, w Hongkongu i Makau, a także przez potomków chińskich emigrantów w Azji Południowo-Wschodniej i innych rejonach świata. Jego nazwa wywodzi się od prowincji Guangdong. Liczbę użytkowników kantońskiego szacuje się ogółem na 55 mln (z uwzględnieniem wszystkich pokrewnych dialektów z grupy yue).
    Tajfun – lokalna nazwa cyklonów tropikalnych używana we wschodniej i południowo-wschodniej Azji. W tajfunach występuje tzw. oko cyklonu, w którym panuje bezwzględny spokój, nie pada deszcz i nie ma wiatru. Miejsce znajdujące się w oku cyklonu jest przez ok. 1 godzinę odcięte od sztormu.

    Reklama