Senar jambiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Senar jambiczny (łac. versus senarius) – starożytna, iloczasowa rzymska miara wierszowa (metrum), odmiana greckiego trymetru jambicznego. Nazwa pochodzi stąd, że utwór napisany senarem składa się z wersów zawierających po sześć (łac. senos) jambów (łac. iambus). Cezura (łac. caesura), czyli obowiązkowa pauza międzywyrazowa, wypada w środku trzeciego jambu. Schemat (A - sylaba długa stanowiąca arsę, b - sylaba krótka):

Mora (łac.) - jest jednostką iloczasu używaną w fonologii, określającą "wagę" sylaby (która decyduje o synchronizacji czasowej i akcentowaniu) w niektórych językach. Podobnie jak wiele innych pojęć lingwistycznych, dokładna definicja mory jest dyskusyjna.Daktyl (stgr. δάκτυλος dáktylos, dosł. "palec") – w metryce iloczasowej stopa metryczna składająca się z trzech sylab: jednej długiej i dwóch krótkich. Bierze swą nazwę stąd, że grecki wyraz dáktylos ma właśnie taki układ sylab.

bA bA b // A bA bA bA

Senar jambiczny od trymetru jambicznego (na który składają się trzy "metra", czyli pary jambów, a więc w sumie też sześć) odróżnia tylko to, że w senarze dopuszcza się rozwiązanie każdej arsy i każdej tezy we wszystkich stopach, oprócz ostatniej. Powoduje to, że senar jambiczny jest wierszem bardzo swobodnym i z tego powodu był w starożytności wierszem ludowym służącym do układania okolicznościowych fraszek, wierszowanych epitafiów itp. Był też chętnie używany przez komediopisarzy, zwłaszcza Plauta i Terencjusza. W metrum tym napisany jest również zbiór bajek Fedrusa.

Titus Maccius Plautus (ok.250 p.n.e. w Sarsina - ok.184 p.n.e.) - komediopisarz rzymski, jeden z najstarszych (obok Katona Starszego) pisarzy rzymskich, których utwory zachowały się w czymś więcej niż fragmentach, a przy tym jeden z dwóch (obok Terencjusza) komediopisarzy rzymskich, których komedie znamy z autopsji.Trymetr jambiczny (łac. versus trimeter iambicus) – starożytna, iloczasowa miara wierszowa (metrum), używana w starożytnej Grecji i Rzymie.

Wspomniane rozwiązania to podmiany elementów jambu na alternatywne elementy o takiej samej wartości iloczasowej. Ponieważ jednak senar, w odróżnieniu od heksametru daktylicznego nie jest wierszem izochronicznym, możliwa jest swobodna wymiana pojedynczych elementów krótkich na długie. Ogólnie możliwych jest wiele rodzajów różnych rozwiązań, również nakładających się:

Metrum (miara, wzorzec rytmiczny) – w nauce o wierszu obok pojęcia rymu wprowadza się również pojęcie metrum najczęściej dla oznaczenia rymu najzupełniej regularnego, bądź też wzorcowej miary rytmicznej, która każdorazowo aktualizuje się w materiale fonicznym konkretnego utworu. Termin "metrum" albo "wiersz metryczny" bywa używany również w węższym zakresie w odniesieniu do wiersza antycznego, a w poezji nowożytnej jako określenie wiersza sylabotonicznego (stopowego), zwanego również miarowym.Publius Terentius Afer (ur. ok. 195 p.n.e., zm. nie wcześniej niż w 159 p.n.e.) – komediopisarz rzymski, jeden z dwóch (obok Plauta), których komedie zachowały się do naszych czasów.
  • jamb (bA) może ulec rozwiązaniu na trybrach (łac. tribrachus) (bbb); obie wersje mają tę samą liczbę mor (3);
  • trybrach (bbb) może ulec ściągnięciu w trzymorowy trochej (łac. trochaeus) (Ab);
  • jamb (bA) i trochej (Ab) może ulec podmianie na spondej (łac. spondeus) (lA); liczba mor w stopie ulega zwiększeniu do 4;
  • Powstały jak powyżej spondej może ulec dalszym rozwiązaniom na inne rodzaje stóp czteromorowych:

    Iloczas – zjawisko prozodyjne, charakteryzujące się różnicowaniem długości trwania sylab lub głosek. W niektórych językach iloczas różnicuje znaczenie wyrazów. W metryce antycznej iloczas był podstawą organizacji metrum wierszowego.Anapest (gr. anápaiston) w metryce iloczasowej to stopa metryczna składająca się z trzech sylab: dwóch krótkich i jednej długiej.
  • na anapest (łac. anapaestus): bbA;
  • na daktyl (łac. dactylus): lbb;
  • na proceleusmatyk (łac. proceleusmaticus): bbbb;




  • Warto wiedzieć że... beta

    Teza - (gr. θέσις thesis, „umieszczenie, rozmieszczenie, złożenie, kompozycja”, od τιθέναι tithenai, „umieścić, położyć, kłaść, postawić”) – zdanie, założenie, twierdzenie języka, które jest zawsze prawdziwe niezależnie od wstawień w nim dokonanych. Tezy wyróżnia się na podstawie reguł dedukcyjnych.
    Spondej (łac. spondeus, z gr. spondeíos) to stopa metryczna złożona z dwóch sylab długich (w wierszach iloczasowych) lub akcentowanych (w wierszach akcentuacyjnych). Nazwa pochodzi od greckiego wyrazu sponde (oznaczającego libację) mającego ten właśnie układ sylab; ponadto śpiewane podczas libacji pieśni składały się właśnie ze spondejów, przez co miały powolny i uroczysty charakter.
    Fedrus, właśc. najprawdopodobniej Gaius Iulius Phaedrus, od gr. Phaidros (ur. 15? p.n.e., zm. 50? n.e.) – poeta rzymski pochodzenia greckiego. Na temat życia wiemy niewiele, daty urodzin i śmierci są hipotetyczne.

    Reklama