Sekwoja (osoba)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
SE-QUO-YAH – litografia z Indian Tribes, McKinney and Hall, 1856. Litografia na podstawie portretu autorstwa Ch. B. Kinga powstałego w Waszyngtonie w 1828 roku.

Sekwoja, Ssiquoyah, Sequoyah, znany także jako George Guess, Guest lub Gist (ur. ok. 1767, zm. 1843) – metys z plemienia Czirokezów, jubiler i językoznawca, twórca sylabariusza czirokeskiego stosowanego przez to plemię północnoamerykańskich Indian od początków XIX w. do czasów mu współczesnych.

Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do apostoła Słowian – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – głagolica i później cyrylica (pismo uproszczone na bazie dużego alfabetu greckiego – majuskuły oraz głagolicy, z której zostały przeniesione niektóre litery).Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

Życiorys[ | edytuj kod]

Był synem Wut-teh, Indianki z plemienia Czirokezów z dzisiejszego Tennessee i Nathaniela Gista, białego (lub metyskiego) handlarza futer ze stanu Wirginia. Urodzony między rokiem 1760 i 1776, porzucony z matką przez ojca (być może dlatego, że nie znał wówczas angielskiego), w młodości był zmuszony wędrować wraz z przenoszącym się pod naciskiem białych osadników plemieniem po Tennessee, Georgii i Alabamie. Zajmował się m.in. wyrobem srebrnej biżuterii, prawdopodobnie walczył też po stronie USA w tzw. Regimencie Czirokezów podczas amerykańskiej wojny z Krikami w latach 1813-1814 (m.in. w kończącej tę wojnę bitwie nad Horseshoe Bend).

Pismo – system umownych znaków, za pomocą których przedstawiany jest język mówiony. Jako jeden z ludzkich wynalazków intelektualnych jest środkiem porozumiewania się oraz odzwierciedleniem mowy i myśli. Zanim powstało pismo, do przekazywania mowy służyły obrazki, różne środki mnemotechniczne oraz zrozumiałe dla danej społeczności, przedtem uzgodnione i odpowiednio spreparowane, symbole. Pismo ewoluowało od najstarszego stadium – piktografii, poprzez ideografię, pismo analityczne, aż do najmłodszego – pisma fonetycznego.Alfabet łaciński, łacinka, alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Te doświadczenia i coraz częstsze kontakty z białymi przekonały go o pożytkach z umiejętności pisania i czytania, więc ok.1809 roku rozpoczął w Alabamie próby z nowym systemem pisma – początkowo pismem piktograficznym, a następnie alfabetem sylabicznym. Mimo początkowej niewiary części współplemieńców w skuteczność nowego wynalazku, w 1821 roku alfabet, zwany przez Sekwoję „Mówiącymi Liśćmi” (ang. Talking Leaves), został uznany za oficjalne pismo Narodu Czirokezów i wprowadzony do szkół plemiennych.

Theodore Roosevelt (ur. 27 października 1858 w Nowym Jorku, zm. 6 stycznia 1919 w Oyster Bay) – dwudziesty szósty prezydent USA (1901-1909), laureat Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1906.Litografia (zob. lit) — technika graficzna zaliczana do druku płaskiego, gdzie rysunek przeznaczony do powielania wykonuje się na kamieniu litograficznym, także odbitki wykonane tą techniką.
Opracowany przez Sekwoję (a następnie poprawiany) alfabet sylabiczny składa się z 86 znaków (wzorowanych na literach łacińskich i cyrylicy), odpowiadających sylabom z języka Indian z plemienia Czirokezów (ang. Cherokee.)

Ponieważ okazało się, że osoby znające język Czirokezów mogły nauczyć się alfabetu nawet w ciągu dwóch tygodni, szybko stał się on popularny wśród tysięcy Indian, rewolucjonizując możliwości komunikacji i przekazywania wieści pomiędzy rozproszonymi członkami plemienia. W 1824 roku Krajowa Rada Czirokezów z New Echota (stolicy Czirokezów w Georgii) wybiła na cześć Sekwoi srebrny medal, a w 1826 zatwierdziła budowę plemiennej drukarni. 28 lutego 1828 roku w New Echota ukazał się (i rozszedł na cały kraj) pierwszy numer drukowanej czirokeskim alfabetem Sekwoi – i redagowanej przez innego znanego Czirokeza Eliasa Boudinot – gazety Cherokee Phoenix (dwujęzyczna gazeta ukazuje się do dziś).

Alfabet (nazwa pochodzi od starogreckich nazw pierwszych liter alfabetu: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).Wirginia (ang. Virginia) – stan w Stanach Zjednoczonych na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego. Prawie dwie trzecie Wirginii jest zalesione, a branże związane z lasami zapewniają 17 mld dolarów rocznego przychodu dla gospodarki Wirginii (2% PKB), oraz ponad 100 tys. miejsc pracy.

Mimo wrodzonego zapewne kalectwa (miał wadę stopy), po przeniesieniu się do Arkansas Sekwoja zaangażował się w kowalstwo, handel solą i politykę, usiłując, bez powodzenia, bronić Czirokezów przed przesiedleniem na zachód (m.in. jako członek delegacji do Waszyngtonu w 1828 roku). Zniechęcony do dalszych starań o obronę niezależności i ziem plemienia na Wschodzie, w 1829 roku przeniósł się na Terytorium Indiańskie (obecnie stan Oklahoma), uprzedzając o blisko dekadę większość swoich współplemieńców, przesiedlonych tam przymusowo w 1838 roku. Po marszu tzw. „Szlakiem Łez”, na mocy uchwalonej w 1830 roku przez Kongres USA ustawy o przesiedleniu Indian (ang. Indian Relocation Act) ze Wschodu USA, Czirokezi i inni członkowie Pięciu Cywilizowanych Narodów zmuszeni byli, za przykładem Sekwoi, rozpocząć ostatecznie nowe życie za rzeką Missisipi.

Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem lub D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych. Sylabariusz czirokeski – system zapisu języka czirokeskiego, sylabariusz stworzony przez Sekwoję, Metysa z plemienia Czirokezów. W sylabariuszu każdy symbol służy do zapisu sylaby, nie zaś pojedynczego fonemu. Podczas gdy duża liczba sylab w języku angielskim (dziesiątki tysięcy), nie pozwala na użycie sylabariusza, 85 znaków sylabariusza czirokeskiego wystarcza do zapisania tego języka. Niektóre symbole są podobne do liter łacińskich, ale służą one do zapisu zupełnie innych dźwięków. Sekwoja widywał bowiem zapisy w języku angielskim, ale nie wiedział, co one oznaczają.

Spotkania z Indianami z innych rejonów Ameryki (w tym z dzisiejszych stanów Nowy Meksyk i Arizona) skłoniły Sekwoję do nie ukończonych nigdy prac nad uniwersalnym alfabetem dla wielu plemion. Myślał też o zjednoczeniu rozproszonego wskutek przesiedleń plemienia. Zmarł w Teksasie latem 1843 roku, prawdopodobnie odwiedzając krewnych z grupy Czirokezów Chickamauga, którzy osiedlali się na tym, nominalnie wówczas hiszpańskim, terenie już od 1798 roku. Jego imię zostało później upamiętnione m.in. w nazwach geograficznych, botanicznych i literaturze.

Pięć Cywilizowanych Narodów (ang. Five Civilized Nations lub Pięć Cywilizowanych Plemion, ang. Five Civilized Tribes) – pięć plemion indiańskich z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych, które na przełomie XVIII w. i XIX w. najbardziej upodobniły się do przedstawicieli cywilizacji zachodniej.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.
Przykłady znaków z alfabetu „Mówiących Liści” Sekwoi. Pierwsze trzy znaki znaki od góry, czytane razem, brzmią tsalagi i oznaczają „Czirokezów” (ang. Cherokee)


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Cherokee Phoenix (ang. "Feniks Czirokezów") – pierwsze czasopismo wydawane w latach 30. XIX w. przez Indian Ameryki Północnej.
Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
New Echota – historyczna stolica Narodu Czirokezów (ang. Cherokee Nation), plemienia północnoamerykańskich Indian z Południowego Wschodu USA z początków XIX w. Opuszczona po kilkunastu latach na skutek presji białych osadników ze stanu Georgia na ziemie Indian i przymusowego wysiedlenia Pięciu Cywilizowanych Narodów na Terytorium Indiańskie. Od połowy XX w. park historyczny w stanie Georgia w USA.
WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
Czirokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) — plemię Indian Ameryki Północnej pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków zostało przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.
Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) – wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:
Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

Reklama