Rytel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rytel (niem. Rittel) – wieś w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Czersk.

Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.Rytel Wieś – kolejowy przystanek osobowy w Rytlu, w województwie pomorskim. Znajduje się w północnej części miejscowości.

Rytel to wieś borowiacka przy drodze krajowej nr 22, zamieszkana przez Borowiaków. Wieś liczyła (według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011) 2425 mieszkańców. Posiada szkołę podstawową, gimnazjum, ośrodek zdrowia, restaurację, bar, kilkanaście sklepów spożywczo-przemysłowych. Mieszkańcy znajdują zatrudnienie w lokalnych, niewielkich zakładach produkcyjnych oraz utrzymują się z rolnictwa. Znaczna większość zatrudniona jest w zakładach pracy w Chojnicach i Czersku.

Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski” (TOW „Gryf Pomorski”) – polska wojskowo-cywilna organizacja konspiracyjna, działająca na Pomorzu i w części Prus Wschodnich od połowy 1941 do końca marca 1945; deklarowała ponadpartyjny, wojskowy i katolicki charakter. Gmina miejsko-wiejska – gmina, w skład której wchodzi miasto oraz wsie. Siedzibą gminy miejsko-wiejskiej jest zazwyczaj miasto, jedynym wyjątkiem jest obecnie gmina Nowe Skalmierzyce, której siedziba mieści się we wsi Skalmierzyce.

Wieś stanowi sołectwo gminy Czersk, obejmujące miejscowości: Rytel, Błota, Duża Klonia, Duże Wądoły, Karolewo, Konigort, Konigórtek, Leśnictwo Jeziórko, Leśnictwo Olszyny, Leśnictwo Ostrowy, Mała Klonia, Małe Wądoły, Młynki, Modrzejewo, Olszyny, Płecno, Rytel - Dworzec, Rytel - Nadleśnictwo, Uboga, Zapora. Powierzchnia sołectwa wynosi 8754 ha.

Sołectwo – jednostka pomocnicza gminy we współczesnej Polsce, charakterystyczna dla obszarów wiejskich. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa rada gminy w statucie sołectwa.Zapora (kaszb. Milof, niem. Mühlhof) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Czersk, w sołectwie Rytel. Tutejsza zapora spiętrza wody rzeki Brdy (Zbiornik Zapora). Znajduje się tu zakład hodowli pstrąga tęczowego i punkt etapowy spływów kajakowych rzeką Brdą (z towarzyszącą sezonową infrastrukturą turystyczną). Rozpoczyna się tu również Wielki Kanał Brdy

Historia[ | edytuj kod]

Rytel to stara osada pomorska, położona nad rzeką Brdą (217 km). Wśród znalezisk archeologicznych z tego terenu dominują wyroby z przełomu epok brązu i żelaza datowane na 1700–1200 p.n.e. Najprawdopodobniej nazwa Rytel pochodzi od nazwiska karczmarza Retel.

Wolne Miasto Gdańsk (niem. Freie Stadt Danzig) – istniejące w okresie międzywojennym autonomiczne miasto-państwo, pod ochroną Ligi Narodów. Jego utworzenie było wynikiem przegranej Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej. Powstanie Wolnego Miasta Gdańska było kompromisem, który nie zadowolił Polaków, ani Niemców.Rezerwat przyrody Mętne – torfowiskowy rezerwat przyrody na obszarze gminy Czersk w kompleksie leśnym Borów Tucholskich (utworzony w 1963 r., o powierzchni 103,35 ha). Ochronie rezerwatu podlegają torfowiska wysokie i przejściowe, zarastające śródleśne jezioro Mętno i otaczające je połacie leśne z występującą tu brzozą niską. Znajduje się w pobliżu wiosek Małe Wędoły oraz Duże Wędoły. Najbliższa miejscowość to Rytel.

Za umowną datę powstania miejscowości można przyjąć rok 1430, kiedy to ówczesny komtur tucholski Jost von Hohenkircher wystawił Marcinowi Retelowi – karczmarzowi oraz jego spadkobiercom przywilej nadawczy na karczmę. Obiekt ten wymieniony został w lustracji dóbr królewskich z 1570 r., gdzie mowa jest „o karczmie należącej do starostwa tucholskiego... położonej w puszczy, na gościńcu chojnickim do Gdańska”.

Czersk (kaszb. Czérsk) – miasto w południowej części województwa pomorskiego, w powiecie chojnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czersk. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.Województwo pomorskie – jedno z województw istniejących w Polsce w latach 1945-1950. Obejmowało teren obecnego woj. kujawsko-pomorskiego oraz fragmenty: pomorskiego i wielkopolskiego. Było jednym z 14 województw w kraju.
Kościół neobarokowy w Rytlu, zbudowany w latach 1909–1911

W latach 1842–1847 wybudowano kosztem 1,5 mln marek Wielki Kanał Brdy długości 21 km (14 km w wykopie, 7 km w nasypie), rozpoczynający się w Mylofie, a kończący przy Barłogach. Zadaniem kanału było doprowadzenie wody z Brdy do nawodnienia kompleksu łąk w rejonie CzerskBarłogi. Szerokość kanału w koronie to 16 m, a w okresie szczytowym doprowadza średnio 9 m³ wody na sekundę.

Województwo pomorskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej Polsce. Siedzibą władz województwa jest Gdańsk. Obejmuje obszar o powierzchni 18 310,34 km².Rytele Święckie – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie sokołowskim, w gminie Kosów Lacki.

W 1870 r. Rytel otrzymał linię kolei dwutorowej i ekspedycję pocztową, zamienioną w 1885 r. na stałą pocztę. W 1899 r. zakończono budowę szkoły z czerwonej cegły (obecnie siedziba gimnazjum). W 1885 r. mieszkało w Rytlu 605 katolików, 57 ewangelików i 9 Żydów. W 1891 r. Niemiec N. Splet wybudował w Rytlu drugi tartak i młyn parowy, sprzedając później całość Kreńskiemu. Dwa lata później rozparcelowano majątek Klińskiego z Kłodni, położony na prawym brzegu Brdy. Z parcel skorzystali mieszkańcy Rytla.

Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Nawałnice w Polsce z 11 i 12 sierpnia 2017 – katastrofalne w skutkach zjawisko pogodowe (burza wielokomórkowa typu bow echo o długości 300 km), które spowodowało śmierć 6 osób.

Gmina ewangelicka w 1891 r. wybudowała dla swoich parafian drewnianą kaplicę, a w 1909 r. kościół murowany, który w latach powojennych służył jako magazyn sklepu przemysłowego GS-u. Kościół ten został rozebrany w latach 1968-70, a cegły z rozbiórki wykorzystano do rozbudowy szkoły podstawowej. W latach 1897–1899 wybudowano kaplicę katolicką z drewna. 15 września 1899 r. utworzono w Rytlu nową parafię, której pierwszym proboszczem został ks. Antoni Ignacy Marian Kowalkowski, dotychczasowy wikary z Czerska (wcześniej w Więcborku i Pucku), autor pieśni „Prośba dziecka” („Kiedyś o Jezu chodził po świecie”) z 1915 oraz „s:Pan Jezus już się zbliża” z 1925. W latach 1909–1911 w miejsce drewnianej kaplicy wybudowano neobarokowy, masywny kościół z wieżą, pod wezwaniem NMP Królowej Różańca Świętego. W setną rocznicę istnienia parafii odsłonięto tablicę ku czci pierwszego proboszcza.

Droga krajowa nr 22 – droga krajowa o długości około 460 km prowadząca od przejścia granicznego polsko-rosyjskiego w Grzechotkach do granicy z Niemcami w Kostrzynie. Przebiega przez województwa: warmińsko-mazurskie, pomorskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie i lubuskie.Barłogi – osada leśna w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, w gminie Tuchola,.

W okresie międzywojennym istniały w Rytlu dwa tartaki parowe, z których M. Kreńskiego należał do największych na Pomorzu. W 1933 r. zatrudniał ok. 200 robotników i przetwarzał miesięcznie 3300 m³ drewna. Tarcicę zbywał w 70% w Anglii, resztę wysyłając do Wolnego Miasta Gdańska oraz całego kraju. Jako nieliczny skutecznie konkurował z firmami z Finlandii i ZSRR. We wsi istniały trzy oberże oraz 6 sklepów spożywczych i przemysłowych. W 5-klasowej szkole powszechnej uczyło się ok. 200 dzieci. W 1933 r. Rytel został siedzibą władz gminy zbiorczej.

Legbąd (niem. Legbond) – wieś borowiacka w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, w gminie Tuchola na obszarze Tucholskiego Parku Krajobrazowego przy drodze wojewódzkiej nr 237. Wieś znajduje się w Borach Tucholskich w obrębie Nadleśnictwa Woziwoda.Powiat chojnicki (kasz. Chònicczi kréz) – powiat w Polsce (województwo pomorskie), utworzony w 1999 w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Chojnice.

W dniu 3 września 1939 r. wkroczyły do Rytla wojska niemieckie. Jedną z pierwszych ofiar był kierownik szkoły Władysław Reszka. Szkoła rozpoczęła nauczanie dopiero na początku 1940 roku. Już w 1941 r. zorganizowała się w Rytlu gminna grupa Związku Walki Zbrojnej. Na czele gminnej komendy TOW „Gryf Pomorski” stanął Konrad Nałęcz ps. „Orlik”. Bunkry partyzanckie zbudowano nad jeziorem Kociołek, położonym niedaleko Rytla. W okresie okupacji działał w Rytlu konspiracyjny punkt biblioteczny, którym kierował nauczyciel Kazimierz Korda. Dnia 22 lutego 1945 r. wojska radzieckie 49 Armii 2 Frontu Białoruskiego wyzwoliły Rytel. W walkach na terenie gminy poległo 82 żołnierzy radzieckich. Ciała poległych ekshumowano 8 listopada 1946 r. i przewieziono na cmentarz w Czersku.

Podział administracyjny Polski 1975–1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.Hektar – jednostka powierzchni używana między innymi w rolnictwie i leśnictwie. 1 hektar jest to pole powierzchni kwadratu o boku 100 m. Oznaczana symbolem ha.
Szkoła

Po wojnie nastąpiła szybka odbudowa wsi ze zniszczeń. Od kwietnia 1945 r. działała szkoła, a w lipcu powstała Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. W lutym 1948 r. uruchomiono przystanek osobowy PKP Rytel Wieś, a w następnym roku otwarto bibliotekę gminną. W 1973 r. po likwidacji gminy wieś powróciła do roli sołectwa. W latach 1969-1970 nastąpiła rozbudowa szkoły podstawowej, do której w 1995 r. dobudowano salę gimnastyczną. Na Brdę po dłuższej nieobecności powróciły krajowe i międzynarodowe spływy kajakowe. Liczne sekcje Domu Kultury, zwłaszcza wokalno-instrumentalna, tworzone od podstaw przez Halinę Mayer oraz nieżyjącego już kierownika Wiejskiego Domu Kultury Henryka Korzeniewskiego, reprezentują Rytel podczas uroczystości i imprez okolicznościowych oraz festiwali. Istnieje też drużyna piłkarska Brda Rytel. W 2002 r. oddano do użytku nowoczesną oczyszczalnię ścieków.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).Gmina Rytel – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934-1954 i 1973-1976 w woj. pomorskim/bydgoskim (dzisiejsze woj. pomorskie). Siedzibą władz gminy był Rytel.

W latach 1934–1954 i 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Rytel. W latach 1920–1950 wieś należała do województwa pomorskiego, w latach 1950–1975 do tzw. dużego województwa bydgoskiego, a w latach 1975–1998 do tzw. małego województwa bydgoskiego.

Na przełomie czerwca i lipca 2013 usunięto większość nagrobków z byłego cmentarza ewangelickiego na ul. Dworcowej.

Województwo bydgoskie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998. W 1999 roku włączone zostało do województwa kujawsko-pomorskiego.Poczta Polska Spółka Akcyjna – jednoosobowa spółka skarbu państwa, zajmująca się świadczeniem usług pocztowych (doręczanie przesyłek, przekazów pocztowych, druków bezadresowych itp.), usług pieniężnych (wpłaty na rachunki, operacje oszczędnościowo-czekowe itp.), usług bankowych (na rzecz Banku Pocztowego SA), usług ubezpieczeniowych i usług kurierskich (Pocztex).

W nocy z 11 na 12 sierpnia 2017 sołectwo Rytel zostało spustoszone przez wichurę, która zniszczyła ok. 100 domów i powaliła 9 tys. ha lasu, co spowodowało spiętrzenie wody w Brdzie.

Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.
Gmina Czersk – gmina miejsko-wiejska w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie bydgoskim.
Borowiacy Tucholscy (nazwa własna Borowiaki i Borusy; kaszb. Bòrowiôcë, Bòrôcë) - zwarta grupa etnograficzna pochodzenia kaszubskiego, mieszkańcy północno-środkowej części Borów Tucholskich.
Gutowiec (niem. Guttowitz) – wieś borowiacka w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Czersk przy drodze krajowej nr 22 i przy trasie linii kolejowej nr 203 . W skład sołectwa wchodzi również wieś Kurkowo.
Wielki Kanał Brdy (kasz. Wiôldżi Kanôl Brdë) – budowla hydrotechniczna, sztuczny kanał zbudowany przez Prusaków w XIX wieku, w celu nawodnienia łąk czerskich leżących w Borach Tucholskich
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (m.in. części Śląska, czy Prus Książęcych); wielokrotnie wznawiany, stanowi cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych.
Rytele Suche – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie sokołowskim, w gminie Ceranów. Leży na lewym brzegu Bugu.

Reklama