Rusycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rusycyzmy – zapożyczenia rosyjskie, wyrazy, ich znaczenia i formy, związki wyrazowe i konstrukcje językowe przejęte z języka rosyjskiego lub wzorowane na jego modelach.

Okręt – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Także potocznie: duży statek.Łagier lub łagr – obóz pracy przymusowej w Rosji bolszewickiej (1919-1922) i w Związku Radzieckim (1919–1987), w którym więźniów zmuszano do ciężkich prac powodujących często wyniszczenie i śmierć.

Przykłady rusycyzmów w języku polskim[ | edytuj kod]

słowne zapożyczenia bezpośrednie[ | edytuj kod]

  • agitka
  • barachło
  • bardak
  • bladź
  • bolszy
  • bradiaga
  • bukwa
  • bumaga (bumażka)
  • chałtura / chałturszczyk
  • chandra
  • chozrasczot
  • dawaj!
  • durak
  • gensek
  • gieroj
  • gilza
  • gimnastiorka
  • gruzowik
  • italianiec
  • kitajec
  • kniga
  • kołchoz
  • kontrol
  • łagier
  • moriaczka
  • naczalstwo
  • napitki
  • naturszczyk
  • pagon
  • pieredyszka
  • pieriepałki
  • pierepiska
  • politruk
  • politbiuro
  • prawilno
  • priwyczki
  • prowierka
  • rebiata
  • sobaka / obsobaczyć
  • sowieci / sowiecki
  • swołocz
  • urawniłowka
  • ustrojstwo
  • wierchuszka
  • wintowka
  • zagwozdka
  • zajawka
  • zakawyczka
  • zsyłka
  • ichni
  • nachalny
  • namolny
  • ujutny
  • krugom
  • nikak
  • padrobno
  • chwatit
  • krugom durak
  • po połam
  • skolko ugodno
  • toczka w toczkę
  • w drebiezgi
  • wsjo rawno
  • katać się
  • kolebać się (jako wahać się)
  • nadojeść, nadojadać
  • naplewać
  • podpadać (komuś)
  • strusić
  • wygruzić
  • zaputać się
  • zapożyczenia zniekształcone[ | edytuj kod]

    Utrwalone w polszczyźnie w zmienionym sensie:

    Czajka zwyczajna, czajka, czajka pospolita (Vanellus vanellus) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny sieweczkowatych (Charadriidae), zamieszkujący niemal całą Europę i umiarkowaną strefę Azji aż po Pacyfik (do Morza Japońskiego). Zimuje w Europie Zachodniej, wyspach wschodniego Atlantyku, w północnej Afryce, basenie Morza Śródziemnego, na Bliskim i Dalekim Wschodzie oraz w Indiach. Jest to zatem jeden z bardziej rozpowszechnionych ptaków błotnych. W Polsce, Holandii i północnych Niemczech występuje ¾ europejskich populacji. W Polsce występuje w całym kraju, choć nierównomiernie, bo najliczniej na wschodzie. Pojawia się też w niższych partiach gór. Zachodnio- i południowoeuropejskie populacje są osiadłe, ma na to wpływ łagodny klimat. Przeloty marzec-kwiecień oraz czerwiec i późniejsze miesiące.Wyraz – pewna wyróżniona fonetycznie, czy też graficznie, część wypowiedzi, składająca się z jednego lub więcej morfemów.
  • bałagan (ros. szopa, buda jarmarczna lub widowiskowa i występ jarmarczny; dziś śmieszność, wygłup) – jako rozgardiasz, nieład, nieporządek
  • chałtura (ros. niedbała, uboczna praca zarobkowa, także jej produkt: tandeta, partanina, lichota) – jako uboczna, niedbała praca przygodnie wykonywana wyłącznie dla zarobku
  • fufajka (ros. ciepła koszula lub bezrękawnik, sweter; waciak) – jako waciak
  • hadziaj lub haziaj (ros. хозяин – gospodarz) – przybysz z ludności napływowej na Śląsk z dawnych kresów po 1945 r.
  • kazionny (ros. казённый – państwowy, urzędowy, formalny) – jako wspólny, powszechnie dostępny, masowy
  • pacan (ros. mały chłopiec, osoba niskiego wzrostu) – jako głupek, niepojętny
  • raspiska (ros. pokwitowanie) – jako spis czegoś, rozkład, harmonogram
  • żesty (ros. жесть – blacha) – jako wszelkie wyroby blaszane (wiadra, miski)
  • żul / żulik (ros. жулик – złodziejaszek) – jako łobuz, chuligan; w nowszym znaczeniu również jako pijak
  • kalki leksykalne[ | edytuj kod]

  • automat (ros. автомат) zamiast pistolet maszynowy, peem
  • czajka (ros. чайка) zamiast mewa (ros. czajka – чибис)
  • i tak (ros. итак) zamiast więc, zatem
  • jak raz (ros. как раз) zamiast właśnie, akurat
  • koniec końców (ros. в конце концов) zamiast wreszcie, ostatecznie
  • kulomiot (ros. пулемёт) zamiast karabin maszynowy, kaem
  • łódź podwodna (ros. подводная лодка) zamiast okręt podwodny (por. kuter torpedowy)
  • na obrót (ros. на оборот) zamiast odwrotnie
  • obuczać (ros. обучать) zamiast nauczać, zaznajamiać
  • odstawać od (ros. отставать) zamiast opóźniać się, pozostawać za
  • podpadać pod (ros. подпадать под) zamiast należeć do, zaliczać się do
  • pod rząd (ros. подряд) zamiast po kolei, kolejno, z rzędu
  • pogranicznik (ros. пограничник) w znaczeniu żołnierz straży granicznej
  • póki co (ros. пока что) zamiast na razie, tymczasem
  • przygodzić się (ros. пригодиться) zamiast przydać/nadać się
  • przykaraulić (ros. прикараулить) zamiast aresztować, zatrzymać
  • przykładowo (ros. примерно) zamiast na przykład
  • taszczyć/taskać (ros. тащить/таскать) zamiast ciągnąć/ciągać
  • rozkułaczyć (ros. раскулачить) zamiast rozparcelować
  • rozpracować (ros. разработать) zamiast opracować, obrobić
  • rozwarstwienie (ros. расслоение) zamiast podział, rozdzielenie klas/warstw
  • uczony (ros. учёный) zamiast naukowiec
  • wiodący (ros. ведущий) zamiast przodujący, czołowy, przewodni
  • wypiska (ros. выписка) zamiast wypis, wyciąg
  • kalki frazeologiczne[ | edytuj kod]

  • doścignąć celu zamiast osiągnąć cel
  • na dniach zamiast w tych (najbliższych) dniach, niedawno/niedługo
  • na dzień dzisiejszy zamiast dziś/dzisiaj
  • na marszu zamiast w marszu, podczas marszu
  • na siłę zamiast przemocą, siłą
  • nie mieć ceny zamiast być bezcennym, mieć wielką wartość
  • odstawać od reszty zamiast pozostawać w tyle
  • okazać pomoc zamiast udzielić pomocy
  • po czemu zamiast za ile
  • po mojemu zamiast według mnie
  • podpaść (komuś) zamiast narazić się
  • podpadać pod zamiast zaliczać się do, (przy)należeć do
  • pójść w odstawkę zamiast otrzymać dymisję
  • pójść w sołdaty zamiast pójść/iść do wojska
  • przedstawiać sobą zamiast reprezentować
  • statek wojenno-morski zamiast okręt (ros. военнo-морскоe суднo / wojenno-morskoje sudno)
  • tym niemniej zamiast mimo to, jednak(że)
  • walić durnia zamiast udawać głupka
  • wlec się w ogonie zamiast pozostawać na końcu
  • wstawać ze wschodem zamiast wstawać o wschodzie (słońca)
  • w trymiga zamiast raz-dwa
  • w tym dzieło zamiast o to chodzi
  • wziąć się za coś zamiast zabrać się do czegoś
  • zadziałać zamiast wykonać, zrobić
  • zdjąć ze stanowiska zamiast usunąć, odwołać ze stanowiska
  • z wielkiej litery zamiast wielką literą, od wielkiej litery
  • rusycyzmy składniowe[ | edytuj kod]

  • prace na budynku, mieć na magazynie, robić na hali; poza tym na przedpokoju, na warsztatach, na zakładzie/fabryce, i wszystkie połączenia z „na”, które w polskim mogą mieć inne znaczenie niż w zamyśle – np. polskie wyrażenie prace na budynku pierwotnie oznaczało wyłącznie prace na dachu budynku, a nie prowadzone w środku
  • dodawanie określnika (określenia miejsca) przy geograficznych nazwach własnych: np. wyspa Cypr, rzeka Wisła, miasto Łódź
  • w deklinacji rzeczowników rodzaju męskiego (głównie męskoosobowych i męskozwierzęcych) stosowanie w celowniku końcówki -u (temu Jasiu, misiu, dyrektoru, smartfonu)
  • Kołchoz (ros. колхоз) – formalnie rolnicza spółdzielnia produkcyjna, rodzaj przedsiębiorstwa rolniczego charakterystycznego dla byłego ZSRR.Zesłanie – kara polegająca na przymusowym przesiedleniu, z reguły do rejonu znacznie oddalonego od miejsca zamieszkania, ale znajdującego się pod kontrolą władz stosujących tę karę. Przeważnie jako miejsce zesłania władze wybierały obszary słabo zasiedlone i o niskim stopniu rozwoju cywilizacyjnego. Zesłanie może dotyczyć zarówno pojedynczych osób jak i całych grup etnicznych. Często jest traktowane jako synonim deportacji.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Agitka (ros. агитка - agitacja, z łac. agitatio – pobudzanie, poganianie) – krótki utwór wierszowany lub prozatorski o charakterze propagandowym, adresowany do szerokiego grona odbiorców (stanowiących część konkretnej grupy lub społeczności), mający na celu skłonienie odbiorcy do popierania określonych haseł czy dążeń politycznych za pomocą bardzo prostych i wyrazistych środków literackich i odnoszący się do aktualnej, bieżącej tematyki. Może korzystać z innych form literackich np. pamfletu lub pieśni.
    Chałtura – zjawisko pracy zarobkowej (głównie w zawodach artystycznych). Jakość wykonanej pracy jest proporcjonalna do rangi wydarzenia oraz wysokości honorarium. W potocznym języku oznacza działalność motywowaną względami wyłącznie zarobkowymi. W wielu przypadkach oznacza pójście na kompromis oraz może stanowić uszczerbek na wizerunku artysty. Chałtura ma zdecydowanie wydźwięk negatywny. W powszechnym rozumieniu jest często kojarzona z występami celebrytów na wydarzeniach sponsorowanych przez korporacje, niemające na co dzień związku z kulturą.
    Mewy (Laridae) – rodzina ptaków z rzędu siewkowych. Polska nazwa pochodzi od niemieckiego Möwe. Obejmuje gatunki wodne (mewy, rybitwy i brzytwodzioby) zamieszkujące cały świat.
    Kolokacja – związek frazeologiczny o znacznej łączliwości elementów będący często używanym zestawieniem słów, w którym – w odróżnieniu od idiomu – sens całości wynika ze znaczeń poszczególnych wyrazów, na przykład obrać jabłko, odczuwać tęsknotę, mocna kawa, silny wiatr, na Węgrzech, we Francji.
    Rachunek kosztów (ros. хозрасчёт, chozrasczjot, skrót od хозяйственный расчёт, chozjajstwiennyj rasczjot) – pojęcie wprowadzone w Rosji Radzieckiej i ZSRR w okresie NEP, oznaczało rachunek kosztów, rachunek ekonomiczny czy rachunek zysków i strat. Oznaczało oparcie działalności gospodarczej na rachunku ekonomicznym, czyli kapitalistycznym pojęciu zysku w radzieckiej gospodarce planowanej (państwowy kapitalizm).
    Sowieci – popularne określenie dotyczące mieszkańców ZSRR, a przede wszystkim funkcjonariuszy reżimu komunistycznego tego państwa.
    Biuro Polityczne - organ wykonawczy, ideologiczny władz naczelnych niektórych partii (przeważnie komunistycznych), kierujący bieżącą pracą.

    Reklama