Roman Jakobson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Roman Osipowicz Jakobson (ros. Рома́н О́сипович Якобсо́н; ur. 11 października/ 23 października 1896 w Moskwie, zm. 18 lipca 1982 w Bostonie) – rosyjski językoznawca, teoretyk literatury, slawista oraz teoretyk języka. Współtwórca metody strukturalnej, w swojej pracy łączył kompetencje literaturoznawcy i językoznawcy.

Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Teoria literatury – nauka, której przedmiotem badań jest literatura, ale która w odróżnieniu od historii literatury nie skupia się na periodyzacji zjawisk literackich, a w odróżnieniu od poetyki nie zajmuje się samą budową dzieła literackiego. Teoria literatury badając konkretne utwory i fakty literackie próbuje wykryć pewne ogólne prawidłowości nimi rządzące oraz określające ich charakter. Pojęcie pojawiło się w latach sześćdziesiątych XX wieku w pracach badaczy angielskich. We współczesnej teorii literatury daje się zauważyć następujące tendencje:

Studiował na uniwersytetach w Moskwie, następnie w Pradze. W latach 1933–1938 wykładał na uniwersytecie w Brnie. W latach 1946–1949 był kierownikiem katedry slawistyki Columbia University w Nowym Jorku, następnie profesor w Harvard University; od 1958 w Massachusetts Institute of Technology. Był członkiem wielu akademii nauk, w tym PAN od 1959.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.

W okresie międzywojennym był twórcą i jednym z czołowych teoretyków praskiej szkoły strukturalistycznej. Stworzył tzw. metodę dychotomiczną, a także rozwinął typologię systemów fonologicznych.

Schemat komunikacyjny Jakobsona

W rozprawie Poetyka w świetle językoznawstwa (polski przekład w: W poszukiwaniu istoty języka, t. 2) przedstawił jeden z najbardziej dziś rozpowszechnionych modeli komunikacji językowej i wywiódł z niej typologię funkcji języka (będącą rozszerzeniem typologii Karla Bühlera). Jako konstytutywne dla każdego aktu mowy Jakobson wymienia sześć czynników:

Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek. Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.
  1. nadawcę (komunikatu),
  2. kontekst,
  3. komunikat,
  4. kontakt (między nadawcą i odbiorcą),
  5. kod (wspólny dla nadawcy i odbiorcy) oraz
  6. odbiorcę.

W zależności od tego, który z tych elementów jest najbardziej wyeksponowany, można mówić o sześciu różnych funkcjach języka:

  1. emotywnej (termin Antona Marty, inaczej: ekspresywna) – gdy komunikat skupiony jest na nadawcy,
  2. poznawczej (inaczej: oznaczająca bądź denotatywna) – gdy skupiony jest na kontekście (wspólnym świecie nadawcy i odbiorcy),
  3. poetyckiej – gdy komunikat skupiony jest na samym sobie,
  4. fatycznej (termin Bronisława Malinowskiego) – gdy skupiony jest na kontakcie,
  5. metajęzykowej (termin Alfreda Tarskiego) – gdy skupiony jest na kodzie
  6. konatywnej – gdy skupiony jest na odbiorcy.

Jakobson był też autorem kilku tekstów dotyczących literatury polskiej (między innymi analizy wierszy Norwida i Wierzyńskiego).

Funkcja ekspresywna - polega na wyrażaniu, poprzez wypowiedź, emocji i stanów wewnętrznych osoby mówiącej. Wykorzystuje środki językowe zdradzające uczucia mówiącego wobec tematu wypowiedzi lub wobec odbiorcy. Aby wzmocnić wypowiedź, stosuje się liczne wyrazy ekspresywne, nacechowane emocjonalnie. Innymi istotnymi cechami wypowiedzi o przeważającej funkcji ekspresywnej jest dominacja czasowników w 1 osobie liczby pojedynczej oraz duża ilość zaimków osobowych, typu: mnie, mój, ja. Stosuje się wykrzyknienia oraz pytania retoryczne, a całość ma charakter subiektywny.Bronisław Kasper Malinowski (ur. 7 kwietnia 1884 w Krakowie, zm. 16 maja 1942 w New Haven) – polski antropolog społeczny i ekonomiczny, podróżnik, a także etnolog, religioznawca i socjolog.

Wkład do badań nad przekładem[ | edytuj kod]

Roman Jakobson twierdził, że każde doświadczenie kognitywne (poznawcze) jest możliwe do przekazania w każdym z istniejących języków. Wprowadził pojęcie „ekwiwalencji w różnicy” (equivalence in difference) oraz, opierając się na podejściu semiotycznym do języka, zaproponował trzy typy przekładów. W swoim eseju „On Linguistic Aspects of Translation” wyróżnił tłumaczenie:

Funkcja fatyczna - funkcja wypowiedzi zorientowana na nawiązanie lub podtrzymanie kontaktu między rozmówcami (nadawcą i odbiorcą). Dominuje w takich wypowiedziach, jak telefoniczne "halo", "czy mnie słyszysz?", w formułach grzecznościowych typu "jak się masz?", "co u ciebie?" itp.Funkcja poetycka - funkcja wypowiedzi dotycząca samej jej formy. Funkcja poetycka dochodzi do głosu w każdym momencie, w którym wypowiedź odbiega od neutralnego toku. Tekst, w którym funkcja poetycka jest nadrzędna w stosunku do innych może być pełen porównań, metafor, może mieć specyficzny układ rytmiczny. Funkcja poetycka tekstu nie ogranicza się tylko do poezji. Z funkcją tą spotykamy się w przemówieniach, prozie, w różnego typu żartach, przysłowiach itp. Przejawia się często w rozmowach potocznych, korespondencji, żargonach zawodowych, uczniowskich, a więc wszędzie tam, gdzie dąży do odświeżenia języka, przełamania szablonu.
  1. wewnątrzjęzykowe (intralingual translation) – odbywające się w obrębie jednego języka reword znaczy „inaczej sformułować”, tekst źródłowy zostaje przeredagowany; powstaje nowy tekst w tym samym języku;
  2. międzyjęzykowe (interlingual translation) – klasycznie rozumiane tłumaczenie, pomiędzy dwoma językami;
  3. intersemiotyczne (intersemiotic translation) – treść zostaje przełożona na inny rodzaj symboli, nowy rodzaj przekazu, który wykracza poza komunikację werbalną; tłumacz bardziej skupia się na informacji, która ma zostać przekazana;

Ekwiwalencja w różnicy[ | edytuj kod]

Zdaniem Jakobsona „tłumaczenie zawiera dwie ekwiwalentne informacje w dwóch różnych kodach”. Zadanie tłumacza polega więc na odkodowaniu treści tekstu źródłowego i przeniesieniu jej w ekwiwalentnej informacji do tekstu docelowego. W przypadku tłumaczenia międzyjęzykowego, pełna ekwiwalencja jest niemożliwa. Tłumacz korzysta wtedy z określeń synonimicznych, aby oddać treść tekstu źródłowego (source text). Jakobson twierdzi, że dwa języki mogą różnić się od siebie w mniejszym lub większym stopniu; może się także zdarzyć, że dosłowny ekwiwalent dla danego słowa lub zdania nie będzie istniał. Wtedy do tłumacza należy wybór metody, która umożliwi oddanie znaczenia w tekście docelowym (target text). Według Jakobsona tłumaczenie zawsze jest możliwe, ponieważ istnieje wiele metod tłumaczeniowych, między którymi tłumacz może wybierać. Doświadczenia epistemologiczne mogą być przełożone na inny język, zaznacza jednak, że niektóre aspekty doświadczenia (np.: magia/ symbolizm/ poezja) mogą zostać przekazane tylko dzięki „twórczej zamianie” (creative transposition). Terminologia może być modyfikowana m.in. poprzez zapożyczenia, kalki (z innych języków), neologizmy lub omówienia. Jak mówi Jakobson: „poezja z definicji jest nieprzetłumaczalna”. Tak więc wiersz przetłumaczony, jest w zasadzie zupełnie nowym utworem literackim.

Fonologia (dawniej głosownia) – nauka o systemach dźwiękowych języków. Stanowi jeden z działów językoznawstwa (lingwistyki). Fonemika czy fonematyka, podawane jako nazwy synonimiczne, odnoszą się tylko do jednej z teorii fonologicznych i nie mogą być traktowane jako zamiennik nazwy "fonologia".Funkcja metajęzykowa - funkcja, która polega na przekazywaniu za pomocą pewnych słów i wyrażeń należących do języka informacji o samym języku - o jego budowie, działaniu i znaczeniu wchodzących w jego skład wyrazów (rzeczownik, czasownik, zdanie, definicje słownikowe); funkcja posiadająca język charakterystyczny dla danej dziedziny nauki.

„On Linguistic Aspects of Translation”[ | edytuj kod]

Najważniejsze myśli, jakie przekazuje Jakobson w swoim eseju On Linguistic Aspects of Translation(ang.):

  • tłumaczenie jest przenoszeniem symboli; symbole interpretowane są za pomocą innych symboli
  • sens/znaczenie = signifier(ang.) (dźwięk-obraz), inaczej mówiąc: tłumaczenie jest kwestią słów
  • tłumaczenie jest elementem tradycji językoznawczej


  • Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Alfred Tarski wł. Alfred Tajtelbaum (ur. 14 stycznia 1901 w Warszawie, zm. 26 października 1983 w Berkeley, Kalifornia, USA) – polski logik pracujący od 1939 r. w Stanach Zjednoczonych. Twórca m.in. teorii modeli i semantycznej definicji prawdy, uważany jest współcześnie za jednego z najwybitniejszych logików wszech czasów.
    International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.
    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.
    23 października jest 296. (w latach przestępnych 297.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 69 dni.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Strukturalizm jest teorią opartą na przekonaniu, iż język jest strukturą zorganizowanych systemów znaków, będących podstawowym kodem komunikacji międzyludzkiej. Strukturaliści ujmują język jako system relacji. Odrzucają natomiast poglądy młodogramatyków i dążą do tego, by zbliżyć się do metod przyrodniczych (naturalizm biologiczny). Odrzucają psychologizowanie i atomizowanie języka. Nie opisują elementów pozajęzykowych.
    Funkcja impresywna – polega na wpływaniu na odbiorcę, nakłonieniu go do podjęcia pewnych działań, wywołaniu u niego określonych reakcji w postaci zachowań, postaw, przekonań.

    Reklama