Rewolucja listopadowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spartakowcy na ulicach Berlina
Żołnierze sił rządowych na Dworcu Śląskim w Berlinie
Rewolucjoniści z karabinem maszynowym MG 08/15 w czasie walk w Boże Narodzenie 1918 roku w Berlinie

Rewolucja listopadowa (niem. Novemberrevolution) – całokształt wystąpień o charakterze rewolucyjnym w Niemczech, w roku 1918 i 1919.

Andrzej Kopacki (ur. 1959, mieszka w Warszawie) – doktor habilitowany germanistyki, eseista, poeta, tłumacz niemieckojęzycznej liryki i prozy, literaturoznawca w Instytucie Germanistyki Uniwersytetu Warszawskiego, redaktor miesięcznika Literatura na Świecie. Zajmuje się współczesną literaturą niemieckojęzyczną i problematyką polsko-niemiecką, tłumaczył m.in. Hansa Magnusa Enzensbergera, Waltera Benjamina, Hannah Arendt, Michaela Krügera, Martina Pollacka, Bertolta Brechta i Gottfrieda Benna, Arno Holza, Maxa Webera, Golo Manna, Christiana Grafa von Krockowa, Joachima Festa . Wyróżniono go m.in. nagrodą dla tłumaczy Fundacji Roberta Boscha (2000) i za twórczość liryczną nagrodą promocyjną im. Mörikego (2006).Gustav Noske (ur. 9 lipca 1868 roku w Brandenburgu - zm. 30 listopada 1946 roku w Hanowerze) niemiecki działacz polityczny (SPD) i minister rządu Rzeszy. W latach 1919-20 był ministrem Reichswehry w rządzie Rzeszy – pierwszym ministrem obrony Republiki Weimarskiej.

Historia[ | edytuj kod]

Bunt marynarzy[ | edytuj kod]

Po klęskach na froncie zachodnim w czasie I wojny światowej oraz długotrwałej blokadzie gospodarczej przez państwa Ententy, której skutki nasilały się po nierozstrzygniętej bitwie jutlandzkiej w cieśninie Skagerrak, wyczerpane społeczeństwo Niemiec było u kresu swoich sił. Rząd ostatni ratunek widział we flocie. Już w lecie 1917 roku niemal samobójcze dla żołnierzy rozkazy przełożonych powodowały bunty, które wówczas były tłumione drogą surowych represji (włączając w to karę śmierci). Do pierwszego większego i zarazem udanego wystąpienia marynarzy doszło w listopadzie 1918 roku. Rebelie marynarzy poprzedziła fala aresztowań, która objęła 1000 marynarzy objętych agitacją rewolucyjną. 3 listopada wybuchł bunt marynarzy z bazy Kilonii. W ciągu dnia zbuntowani żołnierze opanowali miasto, a bunt poparli robotnicy. W kontrolowanym przez siebie mieście rewolucjoniści utworzyli rady żołnierskie i własne siły zbrojne. Choć sympatyzujący z ruchem socjalistycznym buntownicy zostali poddani krytyce przez kierownictwo Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, rząd wysłał do miasta delegację SPD, która miała wynegocjować uspokojenie sytuacji. Delegacja została przez rewolucjonistów zignorowana, a fala wystąpień rozprzestrzeniła się kolejno na inne porty: Hamburg, Bremę i Lubekę, a później już jako rewolucja listopadowa na większe miasta niemieckie: Monachium, Kolonię, Brunszwik i w końcu Berlin i cały kraj.

Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Poczdamie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.Zagłębie Ruhry (niem. Ruhrgebiet) – zagłębie przemysłowe w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. Położone jest nad rzeką Ruhrą, a także w pobliżu rzeki Ren. Powierzchnia Zagłębia Ruhry w oficjalnych granicach wynosi 4435 km², zaludnienie: 5 172 745 mieszkańców (stan na: 31.12.2009), gęstość zaludnienia: 1166,3 os./km².

Bunt poparły grupy rewolucyjnych socjalistów, z których największy był będący częścią USPD Związek Spartakusa. Istniały też grupy regionalne, które zaangażowały się w wystąpienia. Wśród nich znalazła się berlińska grupa Rewolucyjni Zwierzchnicy (Revolutionäre Obleute) i Bremeńska Lewica Radykalna (Bremer Linksradikale).

Władysław Eugeniusz Czapliński (ur. 3 października 1905 w Tuchowie, zm. 17 sierpnia 1981 we Wrocławiu), polski historyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego.Wacław Korta (ur. 26 sierpnia 1919, zm. 2 lutego 1999 we Wrocławiu) - polski historyk z tytułem profesora specjalizujący się w historii średniowiecznej, związany naukowo i zawodowo z Uniwersytetem Wrocławskim. W czasie II wojny światowej żołnierz AK.

Rozszerzenie rewolucji i przejęcie władzy przez SPD[ | edytuj kod]

5 listopada rząd stracił kontrolę nad Lubeką, 6 – nad Bremą, Hamburgiem i szeregiem kolejnych portów. 7 listopada Kurt Eisner proklamował Wolne Państwo Bawarię i doprowadził do detronizacji Wittelsbachów. 8 listopada zawrzało w Zagłębiu Ruhry oraz upadł rząd Brunszwiku. 9 listopada doszło do wystąpień rewolucyjnych w stolicy, gdzie buntem kierował Karl Liebknecht i grupa Rewolucyjnych Zwierzchników. Przebieg wystąpień we wszystkich tych miejscach był zbliżony do siebie. W zajętych przez rewolucjonistów miastach tworzono rady żołnierskie i robotnicze oraz odsuwano od urzędu dotychczasowe władze.

Landwehrkanal (pol. "Kanał Obrony Kraju" lub "Kanał Obrony Terytorialnej") – jeden z kanałów w berlińskiej sieci dróg wodnych, przepływa przez dzielnice Charlottenburg, Tiergarten i w większości przez Kreuzberg; łączy górną i dolną Szprewę. Wybudowany w latach 1845-1850 według projektu pruskiego architekta, Petera J. Lenné, liczy łącznie 10,7 km długości.Powstanie Spartakusa (1919) (niem. Spartakusaufstand lub Januaraufstand) – powstanie wywołane 5 stycznia 1919 roku przeciw rządowi rewolucyjnemu złożonemu z członków Socjaldemokratycznej Partii Niemiec i trwające do 15 stycznia.

Przeciwko rewolucjonistom obrócili się przywódcy socjaldemokracji. W obliczu utraty Berlina Philipp Scheidemann i Friedrich Ebert zażądali od kanclerza Maximiliana von Baden przekazania urzędu w ręce SPD, na co ten przystał. Scheidemann na stopniach Reichstagu ogłosił powstanie Republiki Niemiec co było równoznaczne z detronizacją Wilhelma II Hohenzollerna, który uciekł z kraju po tym, jak stracił realną kontrolę nad wojskiem. Scheidemanna poprzedził Liebknecht, który proklamował wcześniej przy zamkowej bramie powstanie republiki socjalnej (inne źródła (Mann 2007 ↓, s. 360) podają, że było odwrotnie; że to Scheidemann proklamował republikę z okna Reichstagu na dwie godziny przed Liebknechtem). Tak czy inaczej wojsko poparło Scheidemanna i wraz z rządem przystąpiło do tłumienia rewolucyjnych wystąpień. Nocą z 9 na 10 listopada Friedrich Ebert rozmawiał z generałem Wilhelmem Groenerem. Rankiem generał zanotował w dzienniku, że Naczelne Dowództwo Wojskowe oddaje się do dyspozycji rządu.

Berlin Ostbahnhof (niem. Dworzec Wschodni) – jeden z jedenastu dworców kolejowych obsługujących ruch dalekobieżny w Berlinie.Hamburg (łac. Hammonia; dolnoniem. Hamborg [ˈhaˑmbɔːχ]), właściwie Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg (niem. Freie und Hansestadt Hamburg) – miasto w północnych Niemczech na prawach kraju związkowego niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. Wolne miasto i zarazem związkowy kraj niemiecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drugie po Berlinie). Największy port morski kraju (75 mln ton przeładunku), wielki ośrodek przemysłowy (statki, elektrotechnika, przetwórstwo ropy, przemysł spożywczy) i finansowy. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Czystości.

10 listopada władza przeszła w ręce nowego rządu, Rady Pełnomocników Ludowych, w skład którego weszli przedstawiciele SPD i USPD. 11 listopada państwa Ententy zgodziły się na zawieszenie broni z republiką niemiecką; podpisano je w wagonie kolejowym w Compiègne.

Chcąc doprowadzić do likwidacji ruchu rewolucyjnego, w grudniu tego samego roku SPD zwołało zjazd rad. Zjazd rząd poprzedził wprowadzeniem pakietu reform socjalnych, obejmujących wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy i pełnej swobody zgromadzeń i stowarzyszeń. Działania te przyniosły socjaldemokratom zwycięstwo na zjeździe. 20 grudnia Ogólnoniemiecki Kongres Rad Robotników i Żołnierzy (Reichsrätekongress) opowiedział się za powstaniem państwa o ustroju republikańskim, odrzucając koncepcję Republiki Rad. Wskutek tego USPD zrezygnowało ze współpracy z SPD w ramach Rady Pełnomocników Ludowych. Na miejsce działaczy USPD weszli działacze SPD, w tym Gustav Noske, tworzący podwaliny przyszłej armii oraz zezwalający na powstanie tzw. Korpusów Ochotniczych (Freikorps) i użycie wojska przeciwko zrewoltowanym radom.

Karl Liebknecht (ur. 13 sierpnia 1871 w Lipsku, zm. 15 stycznia 1919 w Berlinie) – niemiecki polityk marksistowski i adwokat. Brat Theodora Liebknechta, syn Wilhelma Liebknechta.Wittelsbachowie – jedna z najstarszych dynastii niemieckich. Jej przedstawiciele panowali w krajach niemieckich: Bawarii, Palatynacie Reńskim oraz przejściowo w Brandenburgii. Trzykrotnie zdobywali tron władców Niemiec, jednak nie zdołali go utrzymać w swej rodzinie. Zasiadali także przejściowo na tronach kilku państw europejskich: Szwecji, Danii, Węgier, Czech, Holandii, Grecji. Współcześnie, od 1919 roku uznawani przez jakobitów za prawowitych królów Anglii, Szkocji i Irlandii.

Radykalizacja i rozbicie rewolucji[ | edytuj kod]

Ogólnoniemiecki Kongres Rad nie przyniósł zakończenia rewolucji. Frakcje radykalne nie uznały uchwał umiarkowanej większości. 14 grudnia Związek Spartakusa przedstawił program uzbrojenia robotników, przywrócenia rad robotniczych (likwidowanych stopniowo przez rząd), zbudowania jednolitego państwa niemieckiego i utworzenia oddziałów Czerwonej Gwardii. Z 31 grudnia 1918 na 1 stycznia 1919 roku Związek Spartakusa przekształcił się w Komunistyczną Partię Niemiec, zrywając tym samym współpracę z USPD.

Brunszwik (niem. Braunschweig, dolnosaks. Brunswiek) – miasto na prawach powiatu w środkowej części Niemiec, w kraju związkowym Dolna Saksonia, na północy masywu górskiego Harz, nad rzeką Oker. Ważny ośrodek przemysłowy, rozwinięty zwłaszcza przemysł maszynowy, środków transportu (głównie autobusy i samochody ciężarowe), elektrotechniczny, elektroniczny, metalowy, precyzyjny, spożywczy, instrumentów muzycznych; węzeł komunikacyjny; politechnika (założona 1745) z biblioteką i inne wyższe szkoły (pedagogiczna, sztuk pięknych), instytuty naukowe, wydawnictwa.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.
 Osobny artykuł: powstanie Spartakusa (1919).

W dniach 6–12 stycznia w Berlinie doszło do walk między oddziałami paramilitarnymi związanymi z dawnym Związkiem Spartakusa a policją. Kryzys wybuchł po tym, gdy niezależny socjalista Emil Eichhorn odmówił ustąpienia ze stanowiska prezydenta policji. Po zakończeniu walk Liebknecht i Róża Luksemburg, stojący na czele wystąpienia, zostali przekazani przez policję w ręce Freikorps, którzy po brutalnym przesłuchaniu zamordowali Różę i Liebknechta. Ciało zamordowanej Róży Luksemburg wrzucono do kanału Landwehrkanal. W kolejnych dniach śmiercią naturalną zmarł Franz Mehring, a w marcu został zamordowany Leon Jogiches. Wraz z utratą przywódców ruch rewolucyjny stopniowo wygasł, a wojsko przystąpiło do pacyfikacji poszczególnych regionów Niemiec. Szczególnie ostre walki toczyły się w Zagłębiu Ruhry. 4 marca berlińscy rewolucjoniści, korzystając z nieobecności armii, zorganizowali powstanie, które zostało jednak zduszone 11 marca, a w jego walkach zginęło 1200 osób.

Kaiserliche Marine (niem. Cesarska Marynarka Wojenna) − marynarka wojenna Cesarstwa Niemieckiego, powstała w 1871 roku z przekształconej floty Związku Północnoniemieckiego. Początkowo była przewidywana głównie do obrony własnych wybrzeży i szlaków handlowych, wkrótce została zaangażowana we wspieranie niemieckich interesów imperialnych, a od lat 90 XIX wieku była sukcesywnie rozbudowywana. Wielkie zasługi dla jej rozwoju położył admirał Alfred von Tirpitz, od 1897 roku minister marynarki. W wyniku promowanych przez niego, a wspieranych przez cesarza Wilhelma II programów rozbudowy floty, Kaiserliche Marine stała się w latach poprzedzających I wojnę światową drugą potęgą morską świata, ustępując jedynie Royal Navy.Kurt Eisner (ur. 14 maja 1867 w Berlinie, zm. 21 lutego 1919 w Monachium) – niemiecki polityk socjaldemokratyczny, członek Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (niem. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) a od 1917 Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (niem. Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands, USPD). Pisarz i publicysta, redaktor pisma „Vorwärts" (1889–1905) i norymberskiej gazety „Frankische Tagespost" (1907–1910), współpracownik „Münchner Post" i wydawca „Arbeiterfeuilletons" w Monachium. Ostry krytyk niemieckiej polityki wojennej podczas I wojny światowej.
 Osobny artykuł: Bawarska Republika Rad.

Jednym z ostatnich miejsc, gdzie żywa była rewolucja, okazała się Bawaria. Lider tamtejszego rządu Kurt Eisner został zabity, co tylko zradykalizowało tamtejszych socjalistów. Szczególnie duże poparcie na tamtejszej lewicy posiadali anarchiści skupieni wokół Gustava Landauera i komuniści z Eugenem Leviné na czele. 7 kwietnia z ich inicjatywy powołano Bawarską Republikę Rad rozbitą na początku maja przez armię. W wyniku pacyfikacji republiki rad zginęło kilkaset osób. Większość kierownictwa Bawarskiej Republiki Rad było pochodzenia żydowskiego, co wywołało w narodzie niemieckim skojarzenia, że bolszewizm i judaizm były zasadniczo tym samym. W niedalekiej przyszłości miało to skutkować w Niemczech upowszechnieniem silnych postaw antysemickich.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Philipp Scheidemann (ur. 26 lipca 1865, zm. 29 listopada 1939) – polityk niemiecki, członek partii SPD, kanclerz. Proklamował powstanie Republiki Niemieckiej, zwanej także Republiką Weimarską.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Róża Luksemburg, właśc. Rozalia Luxenburg (ur. 5 marca 1871 w Zamościu, zm. 15 stycznia 1919 w Berlinie) – działaczka i ideolog polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego.
Rozejm w Compiègne − kończący I wojnę światową układ rozejmowy pomiędzy Ententą i Cesarstwem Niemieckim, uzgodniony w poniedziałek 11 listopada 1918 roku o godzinie 5:12 i podpisany o 5:20 rano w wagonie kolejowym w lesie pod Compiègne. Zgodnie z propozycją marszałka Focha obie strony przyjęły jako godzinę złożenia podpisów 5:00. Rozejm wszedł w życie tego samego dnia o godzinie 11:00 czasu paryskiego, to jest po 6 godzinach od zakomunikowanej godziny podpisania.
Wilhelm Groener (ur. 22 listopada 1867 w Ludwigsburgu w Wirtembergii, zm. 3 maja 1939 w Poczdamie) – niemiecki generał, kwatermistrz generalny armii niemieckiej w latach 1918 - 1919. Od 19 stycznia 1928 do 30 maja 1932 minister obrony (Reichsheer) w kolejnych gabinetach Republiki Weimarskiej. W drugim gabinecie Heinricha Brüninga jednocześnie (1931 - 1932) minister spraw wewnętrznych. Jeden z nielicznych wojskowych wysokiego szczebla o poglądach prorepublikańskich.
Ententa (czyta się "antanta", z franc. entente – porozumienie, Potrójna Ententa, Trójporozumienie) – sojusz pomiędzy Wielką Brytanią, Francją i Rosją. Do jego powstania dochodziło stopniowo. Był odpowiedzią na zawarte w 1882 Trójprzymierze.
Friedrich Ebert (ur. 4 lutego 1871 w Heidelbergu, zm. 28 lutego 1925 w Berlinie) – niemiecki polityk, ostatni kanclerz (9 listopada – 11 listopada 1918) Cesarstwa Niemieckiego i pierwszy prezydent Niemiec (Republiki Weimarskiej). Socjalista związany z SPD.
Adam Galos (ur. 22 lipca 1924 w Krakowie, zm. 11 kwietnia 2013 we Wrocławiu) – prof. dr hab., polski historyk, znawca dziejów Niemiec, stosunków polsko-niemieckich, zaboru pruskiego i Galicji, obchodów rocznic historycznych XIX i XX wieku, emerytowany nauczyciel akademicki.
Skagerrak − jedna z Cieśnin Duńskich, cieśnina między Danią (Półwysep Jutlandzki) a Szwecją i Norwegią (Półwysep Skandynawski).

Reklama