Rewolucja kulturalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna (chin. upr. 无产阶级文化大革命, chin. trad. 無產階級文化大革命, pinyin wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng); często skracane do 文化大革命 (wénhuà dà gémìng, wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (wéngé, kulturalna rewolucja) – wielki ruch społeczno-polityczny w Chinach zainicjowany w 1966 roku przez Mao Zedonga, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. bandy czworga w 1976 roku.

Li Xiannian (ur. 23 czerwca 1909, zm. 21 czerwca 1992) – polityk chiński, przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej.Cztery modernizacje – program sformułowany w styczniu 1963 roku podczas konferencji naukowej w Szanghaju przez ówczesnego premiera Chin Zhou Enlaia, zapowiadające przeprowadzenie w niedługim czasie kompleksowego programu przebudowy i unowocześnienia Państwa Środka w czterech sektorach: rolnictwa, przemysłu, obronności oraz nauki i techniki.

Tło[ | edytuj kod]

Narastający konflikt między Mao Zedongiem i Liu Shaoqi[ | edytuj kod]

Zakończona klęską głodu kampania wielkiego skoku z lat 1958–1962 doprowadziła do odsunięcia Mao na boczny tor. Władza przeszła w ręce pragmatycznych, umiarkowanych polityków, skupionych wokół Przewodniczącego ChRL Liu Shaoqi, do których zaliczali się m.in. Deng Xiaoping i Chen Yun. Zapoczątkowali oni okres tzw. „regulacji gospodarki”, wyprowadzając kraj z będącej wynikiem wielkiego skoku ruiny gospodarczej. Zakończona sukcesem poskokowa polityka ekonomiczna doprowadziła do szybkiego rozwoju rolnictwa i przemysłu lekkiego, wzrosły eksport i podaż na rynku wewnętrznym. W planowanej na lata 1966–1970 trzeciej pięciolatce zakładano dalszy rozwój rolnictwa oraz rozbudowę przemysłu ciężkiego. Już na X Plenum Partii we wrześniu 1962 roku Mao uznał politykę gospodarczą Liu Shaoqi jako drogę do przywrócenia kapitalizmu.

Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.Naksalici ( bengali নকশাল আন্দোলন, hindi नक्षलवाद, ang. Naxalite ) - maoiści bengalscy, indyjskie lewicowe ugrupowanie ekstremistyczne powstałe w 1967 w północnej części stanu Bengal Zachodni. Przywódcami początkowego okresu byli Kanu Sanyal i Charu Mazumdar, a członkowie wywodzili się z ludności plemiennej Santalów. Współcześnie naksalici przejawiają aktywność na terenach wiejskich również poza Bengalem Zachodnim, w stanach zlokalizowanych bardziej na południe : Chhattisgarh i Andhra Pradesh.

Mao obawiał się całkowitego odsunięcia go od władzy i zaczął planować swój powrót na szczyt, połączony z rozprawą z politycznymi przeciwnikami. Instytucją, w której nadal miał poparcie, była dowodzona przez Lin Biao armia. Lin dbał o indoktrynację maoistowską w armii. Zniesione zostały wprowadzone uprzednio przez Peng Dehuaia wszelkie wzorowane na radzieckich rozwiązania, łącznie z rangami i mundurami, a żołnierzom zaszczepiano rewolucyjny zapał.

Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.W marksistowsko-leninowskim ruchu komunistycznym, antyrewizjonizm to nurt opowiadający się za rygorystycznym przestrzeganiem interpretacji ideologii, zgodnie z nauczaniem Marksa, Engelsa, Lenina, Stalina i Mao. Termin ten używany jest najczęściej w sensie pozytywnym, nie pejoratywnym przez osoby uważające się za "antyrewizjonistów". Jednakże nurt ten krytykowany jest przez wielu jako stalinizm. Dodatkowo, wśród samych antyrewizonistów pojawiają się kontrowersje co do tego, czy Mao należy uznawać za jednego z najważniejszych teoretyków marksizmu-leninizmu. Maoiści twierdzą, że tak, podczas gdy np. hodżyści z Albanii są odmiennego zdania.

We wrześniu 1962 roku zainicjowany został Ruch kształcenia socjalistycznego, mający propagować maoistowskie rozwiązania gospodarcze. Jej sztandarowym przykładem miała być zmilitaryzowana brygada rolnicza Dazhai w prowincji Shanxi, osiągająca rzekomo rewelacyjne wyniki w uprawie ziemi. Dopiero później wyszło na jaw, że pieniądze, maszyny rolnicze, a nawet zboże otrzymywała od Lin Biao. Ruch kształcenia socjalistycznego propagował nowe wzorce, jak zmarłego młodo żołnierza Lei Fenga, oddanego ideom Przewodniczącego. W 1964 roku ukazały się Cytaty Przewodniczącego Mao (słynna Czerwona książeczka), wybór pism Mao, który miał stać się zbiorem naczelnych wytycznych dla narodu.

Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych (skrót. OZPL; chiń. upr.: 全国人民代表大会; chiń. trad.: 全國人民代表大會; pinyin: Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì; w skrócie 人大, Réndà) – parlament Chińskiej Republiki Ludowej.Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.

Preludium[ | edytuj kod]

Jednym z elementów kampanii propagandowej Mao wśród chińskiego społeczeństwa była działalność jego żony Jiang Qing na polu kultury. Jiang dążyła do stworzenia nowej, rewolucyjnej kultury, m.in. próbując zreformować w duchu maoizmu tradycyjną operę pekińską. Silne poparcie Jiang Qing miała w Szanghaju, gdzie do władzy doszli młodzi radykałowie. W lutym 1966 roku Lin Biao zorganizował w tym mieście „forum literacko-artystyczne w siłach zbrojnych”, które de facto ugruntowało jej pozycję. Polityka kulturalna żony Mao spotkała się z ostrą krytyką burmistrza Pekinu, Peng Zhena.

Banda czworga (chiń. upr.: 四人帮; chiń. trad.: 四人幫; pinyin: Sì rén bāng) – nazwa odnosząca się do czwórki radykalnych i skrajnie lewicowych działaczy Komunistycznej Partii Chin (KPCh), którzy odgrywali czołową rolę w czasie rewolucji kulturalnej, a po śmierci Mao Zedonga usiłowali przejąć władzę. Termin "banda czworga" po raz pierwszy pojawił się w chińskich mediach po aresztowaniu jej członków w październiku 1976 roku.Chińska Republika Rad (chiń. upr.: 中华苏维埃共和国; chiń. trad.: 中華蘇維埃共和國; pinyin: Zhōnghuá Sūwéi’āi Gònghēguó) – krótko istniejące państwo komunistów chińskich.

Za preludium rewolucji kulturalnej uważany jest artykuł protegowanego Jiang Qing, Yao Wenyuana z 10 listopada 1965 roku. W tekście tym skrytykowana została sztuka Wu Hana, Dymisja Hai Rui. Napisana w 1961 roku sztuka odczytywana była jako zakamuflowana krytyka polityki Mao Zedonga. Artykuł w istocie był wymierzony w Peng Zhena, będącego zwierzchnikiem Wu Hana. Peng próbował uniemożliwić rozpowszechnienie artykułu, w krótkim czasie został on jednak przedrukowany w wielu gazetach oraz w dazibao.

Samir Amin (ur. 3 października 1931 w Kairze) - egipski socjolog i politolog, marksista. Zajmuje się teorią systemu światowego, nierównomiernego rozwoju i kapitalizmu peryferyjnego, krytyką europocentryzmu i globalizacji neoliberalnej. Autor wielu prac wydanych na całym świecie (m.in. w Polsce - Zmurszały kapitalizm, wyd. Dialog, Warszawa 2004, Wirus liberalizmu, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2007). Współpracownik polskiego półrocznika Lewą Nogą. Obecnie mieszka w stolicy Senegalu - Dakarze.Chińska wojna domowa (1927-1950) – wojna domowa między chińskimi komunistami i narodowcami z Kuomintangu, która trwała od kwietnia 1927 do maja 1950 roku.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Długi Marsz – przegrupowanie Chińskiej Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej z prowincji Jiangxi w południowo-wschodnich Chinach do Chin północno-zachodnich w okresie od października 1934 do października 1935.
Yao Wenyuan (chiń.: 姚文元; pinyin: Yáo Wényuán; ur. 1931, zm. 23 grudnia 2005) – chiński krytyk literacki i działacz partyjny, członek bandy czworga.
Zhang Chunqiao (ur. 1917, zm. 21 kwietnia 2005) – chiński polityk, działacz partii komunistycznej, członek bandy czworga.
Liga Młodzieży Komunistycznej (chin. upr. 中国共产主义青年团, chin. trad. 中國共產主義青年團, pinyin: Zhōngguó Gòngchǎnzhǔyì Qīngniántuán) – organizacja młodzieżowa Komunistycznej Partii Chin. Skupia młodych ludzi między 14 a 28 rokiem życia. Powszechnie uważana za "kuźnię kadr" KPCh.
Deng Pufang (ur. 16 kwietnia 1944 w Zuoquan w Shanxi) – chiński działacz na rzecz osób niepełnosprawnych cierpiący na paraplegię, najstarszy syn Deng Xiaopinga i Zhuo Lin.
Liu Shaoqi (ur. 24 listopada 1898, zm. 12 listopada 1969) – chiński polityk i teoretyk komunistyczny. W latach 1959–1968 przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej.
Realny socjalizm – termin wprowadzony przez oficjalną propagandę radziecką w latach 70. XX wieku, określający ustroje polityczne ukształtowane w krajach rządzonych przez partie komunistyczne i robotnicze (tzw. kraje demokracji ludowej), następnie przejęty przez krytyków systemu realnego socjalizmu. Zastosowany pierwotnie w celu przeciwstawienia się krytyce stosunków panujących w tych krajach, prowadzonej przez opozycję odwołującą się do tradycji socjalistycznych (rewizjonizm, dysydenci w ZSRR) i dowodzącą, że system typu radzieckiego nie jest w stanie zrealizować idei socjalistycznej.

Reklama