Republika Helwecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Republika Helwecka – historyczne państwo, istniejące w latach 1798-1803, na terenie Szwajcarii.

Migracja, emigracja, imigracja – wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem i występowało we wszystkich czasach. Nasilenie się migracji może nastąpić m.in. z przyczyn złej sytuacji gospodarczej w miejscu zamieszkania (migracje ekonomiczne) lub sytuacji politycznej nie odpowiadającej migrującym (migracje polityczne).Zgromadzenie Federalne – federacyjny parlament Szwajcarii. Siedziba parlamentu mieści się w stolicy tego kraju, Bernie.

Historia[ | edytuj kod]

Tło polityczne[ | edytuj kod]

Okres od 1712 do 1798 przejawiał się w Szwajcarii zmniejszaniem i ograniczaniem praw mieszkańców kantonów, przykładowo nie odbywały się przeprowadzane wcześniej referenda. Absolutyzm władzy, sprawowanej często przez oligarchiczne rody, doprowadził do wielu wystąpień ludności w poszczególnych kantonach. Rozruchy miały miejsce w dolinie Rodanu (1790), w miastach: Yverdon, Moudon, Vevey i Ouchy (1791), w Jurze (1792) oraz w miejscowościach nad Jeziorem Zuryskim (1794). Niemałe znaczenie miała również rewolucja we Francji. Duży wpływ na sprowadzanie do Szwajcarii haseł i idei rewolucyjnych mieli powracający do kraju najemnicy szwajcarscy. Dodatkowo w zachodnim obszarze kraju dominował język francuski, który ułatwiał przenikanie rewolucyjnych nowinek z Francji.

Uri – kanton Szwajcarii, leżący w środkowej części kraju, w dolinie rzeki Reuss między Jeziorem Czterech Kantonów a Przełęczą św. Gotarda. Jeden z trzech tzw. leśnych kantonów (Waldstätte; obok Schwyz i Unterwalden), które 1 sierpnia 1291 r. podpisały akt założycielski Konfederacji Szwajcarskiej.Dziesięcina – podatek religijny w judaizmie i chrześcijaństwie. Obowiązkowe, świadczenie pieniężne lub rzeczowe w postaci dziesiątej części swojego dochodu na rzecz Kościoła, przeznaczone głównie na rzecz utrzymania duchowieństwa. Obecnie praktyka składania dziesięciny obecna jest tylko w niektórych kościołach protestanckich.

W Paryżu swoją siedzibę miała emigracja szwajcarska. Od 1790 działał tam szwajcarski klub patriotyczny założony przez Jeana Nicolasa Castelliego. Wśród zwolenników zmian ustrojowych w kraju wyróżniali się m.in.: Frédéric César de La Harpe, Peter Ochs oraz Paul Usteri. W stolicy francuskiej w grudniu 1797 doszło do spotkania Petera Ochsa i Frédérica Césara de La Harpe’a z Napoleonem Bonaparte. Zostali oni poinformowani o planowanej inwazji wojsk francuskich, otrzymali również zadanie przygotowania w kraju powstania. Szwajcarscy rewolucjoniści zdawali sobie sprawę, że pomoc Francji jest im niezbędna w dokonaniu radykalnych zmian w ustroju Konfederacji Szwajcarskiej, gdyż sami nie mieli ku temu środków czy możliwości.

Podział administracyjny (podział terytorialny) – podział terytorium państwa na mniejsze obszary, którego celem jest m.in. usprawnienie realizacji zadań przez organy administracji publicznej.Najemnicy szwajcarscy – żołnierze zaciężni, wywodzący się z Konfederacji Szwajcarskiej. Najliczniejsze były pułki szwajcarskie wchodzące w skład armii francuskiej. Początków tworzenia się grupy zawodowych najemników w Szwajcarii można się doszukiwać w wojnach kantonów szwajcarskich w XIV w. z próbującymi je sobie podporządkować Habsburgami. Powodem, dla którego alpejscy górale służyli w obcych armiach była przede wszystkim bieda oraz ciągłe wojny pomiędzy poszczególnymi mocarstwami europejskimi.

Powstanie Republiki[ | edytuj kod]

Frédéric-César de La Harpe
Peter Ochs

Pod koniec 1797 francuski dyrektoriat podjął uchwałę o zajęciu Szwajcarii. W styczniu 1798 w Vaud wybuchło powstanie. Jego mieszkańcy proklamowali niezależność od kantonu Berno i utworzenie Republiki Léman. Na pomoc wezwali wojska Republiki Francuskiej . 5 marca 1798 siły francuskie wkroczyły na terytorium szwajcarskie. Jedynie kantony Berno, Solura i Fryburg podjęły próbę oporu, wobec czego cały kraj znalazł się pod panowaniem francuskim.

Gryzonia (niem. Graubünden, wł. Grigioni, romansz Grischun, skrót: "GR") – szwajcarski kanton w Alpach, na pograniczu Włoch, Austrii i Liechtensteinu. Używane języki to niemiecki, włoski i romansz. Stolica – Chur, najstarsze miasto Szwajcarii z XII-wieczną katedrą i Muzeum Retyckim. Inne znane miasta to Davos i St. Moritz. W Gryzonii znajdują się źródła Renu. Gryzonia jest największym i najbardziej wysuniętym na wschód kantonem Szwajcarii.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

12 kwietnia 1798 w Aarau zebrało się 121 deputowanych z 10 kantonów. Podjęto uchwałę o rozwiązaniu Starej Konfederacji Szwajcarskiej i w jej miejsce utworzono Republikę Helwecką. Powołano 5-osobowy rząd o nieograniczonej władzy zwany dyrektoriatem wykonawczym, utworzono Wielką Radę i Senat, uchwalono nową konstytucję opracowaną przez Petera Ochsa (nazywaną przez jego przeciwników Książeczką Ochsa), zniesiono dziesięcinę, tortury i obowiązek przynależności cechowej, wprowadzono jednolite prawo miejskie i podział kraju na 23 kantony. Z terytorium dawnej Szwajcarii odłączono Genewę, Neuchâtel, Biel i dolinę Valtellina.

Kanton Fryburg (fr. Fribourg, niem. Freiburg, wł. Friburgo) – jeden z kantonów Szwajcarii. Stolicą kantonu jest miasto Fryburg.Monarchia absolutna, absolutyzm – forma rządów występująca przede wszystkim we wczesnonowożytnej oraz starożytnej monarchii (przykładem starożytnej monarchii absolutnej może być ustrój Cesarstwa Rzymskiego) oraz mające ją uzasadnić doktryny polityczne.

Nową konstytucję przyjęto w Vaud. Natomiast kanton Bazylea zaczął opracowywać następujące modyfikacje: zwiększenie praw kantonów, zmniejszenie pozycji dyrektoriatu względem parlamentu tudzież sądownictwa, ułatwienie rewizji konstytucji. Zmiany te zaaprobowały takie kantony jak: Argowia, Berno, Fryburg, Obwalden, Solura, Szafuza i Zurych. Jednakże dalszym zmianom zapobiegli Francuzi, którzy obwieścili, że obowiązuje wyłącznie pierwotna wersja konstytucji projektu Ochsa i zabronione jest dokonywanie jakichkolwiek zmian. Przyjęcia nowej ustawy zasadniczej odmówiły kantony: Appenzell Innerrhoden, Glarus, Nidwalden, Schwyz, Uri oraz Zug.

Cech (z niem. Zunft), w języku staropolskim Gilda, słowo pochodzące z języka dolnoniemieckiego "die Gilde", ta ze staro skandynawskiego gildi - nazwa oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy – organizacja samorządu rzemieślniczego o charakterze społeczno-zawodowym, częściowo również gospodarczym, zrzeszająca rzemieślników jednego lub kilku pokrewnych zawodów, mająca na celu:Bitwa pod Lipskiem (niem. Völkerschlacht bei Leipzig), znana też jako „bitwa narodów” – bitwa stoczona pod Lipskiem w dniach 16-19 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona Bonaparte, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo.

Wewnątrz kraju zaczęły wybuchać antyfrancuskie powstania. Po utworzeniu państwa kantony Glarus i Schwyz ogłosiły secesję. Przywódcą buntu był Alois von Reding, jednak jego oddziały zostały pokonane przez francuską armię w bitwie pod Rothenthurm 2 maja 1798. Nie powstrzymało to jednak oporu ludności; na terenie kraju zaczęła działać partyzantka. Na początku 1799 roku w kantonach Uri, Schwyz, Ticino i Valais wybuchło powstanie chłopskie. W 1799 Republika Helwecka stała się teatrem wojny francusko-austriackiej, a w lecie tego roku część jej ziem była przejściowo okupowana przez armię rosyjską pod dowództwem Aleksandra Suworowa. Korzystając z zamieszek, do kraju wkroczyły wojska austriackie, zajmując Gryzonię.

Alois von Reding (ur. 6 marca 1765 w Schwyz, zm. 5 lutego 1818 tamże) – szwajcarski polityk, wojskowy i bohater narodowy. Landammann Republiki Helweckiej w latach 1801–1802. Aleksandr Wasiljewicz Suworow, ros. Александр Васильевич Суворов (ur. 24 listopada 1729 w Moskwie, zm. 18 maja 1800 w Sankt Petersburgu) – książę italski 1799, książę Sardynii, hrabia Rymnika 1789, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rosyjski generalissimus 1798, marszałek polny Austrii. Dowódca i teoretyk wojskowy. Był sławny ze względu na odniesione sukcesy militarne.

W kraju nastąpiła anarchia. W styczniu 1800 roku zniesiono dyrektoriat i zastąpiono go Komitetem Rady Helweckiej. Wśród szwajcarskich polityków nastąpiła wyraźna polaryzacja na dwie grupy: unitarystów (zwolenników państwa jednolitego i niepodzielnego) tudzież federalistów (zwiększenia pozycji i uprawnień kantonów). Oba środowiska szukały wsparcia u Napoleona. Konflikt ten przekładał się na niespokojną sytuację w kraju i liczne zamachy stanu (w styczniu i sierpniu 1800, październiku 1801 i kwietniu 1802).

Appenzell Innerrhoden – najmniejszy po Bazylei-Mieście kanton Szwajcarii, położony we wschodniej części tego kraju. Jego stolicą jest Appenzel, której części należą do trzech dystryktów (Appenzell, Rüte, Schwende). Dla usprawnienia zarządzania wsią utworzono w XVI wieku gminę nadzoru przeciwpożarowego (niem. Feuerschaugemeinde, także Dunke), obejmującą te trzy części.Anarchia (stgr. ἀναρχία – "bez władcy") – forma struktury społeczno-politycznej, w której nie ma żadnej ukonstytuowanej władzy.

Elity szwajcarskie próbowały dokonać zmiany ustroju kraju, podejmując nieudane próby uchwalenia nowych konstytucji (z dnia 29 maja 1801 oraz 24 października 1801). Kolejny projekt ustawy zasadniczej pochodził z 27 lutego 1802, a 20 maja tego roku został poddany pod referendum. W jego wyniku został przyjęty pomimo tego, że zwolenników było mniej (72 453) niż jej przeciwników (92 423). Najprawdopodobniej do głosów zwolenników dodano głosy obywateli niebiorących udziału w głosowaniu (167 172). Duże znacznie dla wprowadzenia w życie nowej ustawy zasadniczej miało też wycofanie z terenu Szwajcarii wojsk francuskich w lipcu 1802.

Bazylea (niem. Basel) – historyczny kanton w północno-zachodniej Szwajcarii, obecnie podzielony na kantony Bazylea-Miasto i Bazylea-Okręg. Stolicą i głównym miastem kantonu była Bazylea.Szafuza (niem. Schaffhausen, fr. Schaffhouse, wł. Sciaffusa) – kanton w północnej Szwajcarii. Jego stolicą jest Szafuza.

Akt Mediacyjny[ | edytuj kod]

Republika Helwecka w latach 1803-1813

Druga konstytucja helwecka nie uspokoiła sytuacji w kraju, w którym wciąż dochodziło do zbrojnych wystąpień. Pod koniec lata 1802 wybuchło największe z nich nazwano je „wojną kijów” (Stecklikrieg), z uwagi na brak innej broni jej uczestników. Zamieszki te były spowodowane przez m.in. tragiczną sytuację ekonomiczną mieszkańców Republiki, spustoszenia dokonane przez siły francuskie, austriackie i rosyjskie tudzież przez podniesienie obciążeń fiskalnych. Dodatkowo wśród Szwajcarów był obecny silny partykularyzm kantonalny i chęć powrotu do dawnych uregulowań ustrojowych z czasów Starej Konfederacji. W tej sytuacji Napoleon Bonaparte w deklaracji z dnia 30 września 1802 zagroził ponowną interwencją zbrojną, gdyby nie istniała możliwość uspokojenia nastrojów społecznych. By zapobiec zbrojnej ingerencji, wskazał siebie jako mediatora pomiędzy przeciwnikami. W Paryżu zwołano zebranie Konstytuanty Szwajcarskiej (Consulta), a obrady rozpoczęto 10 grudnia 1802. W jej składzie znaleźli się przedstawiciele Senatu, który posiadał prawo do rewizji konstytucji. Niezależnie od faktu, że zwolenników centralizacji było więcej niż federalistów (stosunek 45 do 18), Napoleonowi udało się przeforsować swoją koncepcję nowego modelu ustrojowego Szwajcarii. 19 lutego 1803 wydał nową ustawę zasadniczą zwaną Aktem Mediacyjnym, która była wzorowana na konstytucji Stanów Zjednoczonych. W przedmowie do Aktu Napoleon napisał do Szwajcarów:

Jezioro Zuryskie (niem. Zürichsee; nieoficjalnie: fr. Lac de Zurich, ret. Lai da Turitg, wł. Lago di Zurigo) – jezioro polodowcowe w Szwajcarii. Położone w północno-wschodniej części kraju u podnóża Alp Glarneńskich. Zlewisko ma 1 829 km². Na wschód znajdują się dwa mniejsze jeziora: Greifensee (Jezioro Greifen) oraz Pfäffikersee (Jezioro Pfäffikon).Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Pogrążona w sporach Helwecja groziła rozpadem. Nie mogła sama znaleźć sposobu powrotu do porządku konstytucyjnego. Stara przychylność Narodu Francuskiego do tego godnego szacunku ludu, którego niedawno własną krwią bronił i przez swoje traktaty; jako niezależna siła chciał być uznany; to interes Francji i Republiki Włoskiej, której granica Szwajcarii dotyka; prośba Senatu; demokratycznych kantonów; w końcu życzenie całego Narodu Helweckiego zobligowało Nas, aby pełnić rolę Mediatora pomiędzy podzielonymi stronami [...].

Ticino, też Tessyn (wł.: Ticino, ofic.: Repubblica e Cantone Ticino; lomb.: Tesin, niem., fr., rom.: Tessin) – najdalej wysunięty na południe kanton Szwajcarii. Tereny Ticino zostały zajęte przez Szwajcarów w XV i na początku XVI wieku, w 1803 kanton Ticino przystąpił do Konfederacji Szwajcarskiej jako pełnoprawny członek.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
Vermittlungsacte des Ersten Consuls der fränkischen Republik zwischen den Parteien, in welche Schweiz getheilt ist. Mediationsverfassung vom 19. Februar 1803

Mimo własnej konstytucji Szwajcaria nie była krajem w pełni samodzielnym i w tzw. „czasach Mediacji” pozostawała zależna od Francji do 1813 w charakterze państwa stowarzyszonego jako luźny związek 19 kantonów. Żołnierze szwajcarscy w liczbie ok. 10 tys. wzięli udział w inwazji na Rosję, a po klęsce w bitwie nad Berezyną do ojczyzny wróciło ich ok. 700. Akt Mediacyjny był podstawą ustroju Szwajcarii niemal do końca 1813. Sytuacja zmieniła się pod koniec roku, gdy po klęsce Napoleona w bitwie pod Lipskiem koalicja antyfrancuska zażądała od Szwajcarii uchylenia tego aktu. Uczyniło to Zgromadzenie Federalne złożone z przedstawicieli dziesięciu kantonów uchwałą z dnia 29 grudnia 1813. Natomiast wcześniej, 18 listopada tegoż roku, ogłoszona została neutralność Szwajcarii, którą ostatecznie potwierdzono 20 marca 1815 na kongresie wiedeńskim. Kongres zatwierdził także nowe granice Szwajcarii, przyłączając do jej terenów dolinę Valtellina i „jurajskie dystrykty niegdysiejszego księstwabiskupstwa Bazylei”. Do Konfederacji jako kantony dołączyły też: Genewa, Neuchâtel i Valais. Nowym aktem prawnym regulującym ustrój Szwajcarii została Umowa Związkowa z 7 sierpnia 1815.

Yverdon-les-Bains - miasto w Szwajcarii, nad jeziorem Neuchâtel, w kantonie Vaud. Miejscowość ta liczy ok. 23,5 tys. mieszkańców a zajmuje obszar o powierzchni 11,26 km². W mieście rozwinął się przemysł maszynowy. Yverdon jest miejscowością znaną z uzdrowiska, które posiada wody mineralne.Pierwsza Konstytucja Helwecka (niem. die erste Verfassung) – ustawa zasadnicza obowiązująca w Szwajcarii w latach 1798–1802.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
Peter Ochs (1752-1821) – szwajcarski polityk, historyk i prawnik. Zwolennik idei Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Był jednym z przywódców rewolucji szwajcarskiej w 1798 roku. Stworzył konstytucję Republiki Helweckiej oraz był członkiem jej władz.
Valais (niem. Wallis, fr. Valais, wł. Vallese, romansz Vallais) – kanton w południowej Szwajcarii. Jego stolicą jest Sion. Jest to trzeci pod względem powierzchni kanton Szwajcarii. Na całej długości kantonu rozciąga się dolina Rodanu, który wypływa z lodowca, w pobliżu Oberwaldu. Od tej głównej doliny odchodzi wiele bocznych odgałęzień, wśród nich Mattertal, w której leży Zermatt – słynna miejscowość turystyczna, u stóp Matterhornu (4477 m n.p.m.).
Księstwem państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł księcia lub księżnej królewskiej krwi (łac. Princeps). Księstwem jest też feudalna, lub terytorialna część większej monarchii. Określenie pojawiło się w średniowieczu, gdyż wtedy ta forma monarchii była powszechna.
Zug – kanton w środkowej Szwajcarii. Jego stolicą jest Zug. Jest to jeden z najmniejszych kantonów Szwajcarii – jego powierzchnia to tylko 239 km². Nie jest podzielony na dystrykty.
Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
Państwo neutralne – państwo, które zadeklarowało neutralność w określonym konflikcie zbrojnym. Państwo neutralne ma obowiązek nieuczestniczenia w konflikcie zbrojnym oraz nieudzielania pomocy żadnej ze stron konfliktu. Na jego terytorium nie mogą stacjonować oddziały wojskowe państw wojujących. Nie może się też odbywać werbunek do armii państw walczących w konflikcie. Z kolei państwa pozostające w konflikcie zobowiązane są do nienaruszania integralności terytorialnej tego państwa. Wszelkie oddziały państw wojujących, które przekroczą granicę państwa neutralnego powinny zostać rozbrojone i internowane.

Reklama