Pyteasz z Massalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomnik Pyteasza na fasadzie giełdy w Marsylii

Pyteasz z Massalii (stgr. Πυθέας ὁ Μασσαλιώτης Pytheas ho Massaliotes) – wielki grecki podróżnik i geograf ur. ok. 350 p.n.e. w Massalii (dzisiejsza Marsylia). Wyznaczył szerokość geograficzną Marsylii z dokładnością 40 sekund kątowych za pomocą kalibrowanego gnomonu. Jako pierwszy zauważył związek pływów morskich z położeniem Księżyca. W 325 roku p.n.e. Pyteasz sporządził pierwszy znany w historii opis wybrzeży Brytanii, północnej Europy i Skandynawii, który zatytułował „O Oceanie” (Perí Okeanu).

Jerzy Strzelczyk (ur. 24 grudnia 1941 w Poznaniu) – polski naukowiec, historyk-mediewista specjalizujący się m.in. w początkach państwa polskiego oraz państw barbarzyńskich na ziemiach dawnego Imperium Romanum.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

Dzieło odkrywcze[ | edytuj kod]

Około 310 r. p.n.e. wyruszył w podróż na północ. Pokonując obawy potęgowane opowieściami Fenicjan o zagrożeniach czyhających na żeglarzy poza Gibraltarem, wypłynął na wody Oceanu Atlantyckiego. Żeglując głównie nocami (dla uniknięcia fenickich okrętów wojennych panujących i na tym akwenie) wzdłuż wybrzeży dzisiejszej Portugalii, Hiszpanii i Francji, dotarł do brzegów Brytanii, którą opłynął, następnie do Irlandii i Wysp Szetlandzkich, jak również przypuszczalnie dalej, aż do Islandii – co dziś większość badaczy przyjmuje za najbardziej prawdopodobne usytuowanie opisanej przez niego Ultima Thule. Osiągnął również ujście Łaby i pozostawił pierwsze wiadomości o Germanach.

Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23 r. n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Stabiach, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.Saint-Nazaire (bret. Sant-Nazer) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Kraj Loary, w departamencie Loara Atlantycka.

Jego obserwacje zamarzniętego morza, gdzie – jak pisał – nie ma już różnicy między lądem a morzem i powietrzem, a substancji łączącej wszystko nie sposób przebyć pieszo ani statkiem, zostały zinterpretowane przez Nansena jako opis kaszy lodowej, która we mgle przy brzegach dryfujących lodów rzeczywiście tak może wyglądać. Ten ostatni etap żeglugi był wyjątkowo śmiałym przedsięwzięciem, gdyż wymagał zapuszczenia się na otwarty północny ocean (dotychczas żeglowano głównie przy brzegach), dotąd zupełnie nieznany.

Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie. Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

Statek Pyteasza był zapewne dierą długości ok. 45 m, szerokości do 7,6 m i zanurzeniu ok. 3 m. Załoga liczyła 50-60 wioślarzy i 16-20 marynarzy do obsługi steru i żagli. Zapewne był to lepiej zbudowany i większy statek, aniżeli Santa Maria Krzysztofa Kolumba.

Opisy Pyteasza były tak niewiarygodne dla współczesnych, że wielu autorów starożytnych (wśród nich Strabon) wyśmiewało jego relacje o ogromnych pływach czy też o dniach trwających 19 godzin, a także o warunkach żeglugi wśród lodów.

Szetlandy (ang. Shetland, wym. [ˈʃɛtlənd], od średnioszkockiego Ȝetland; gael. Sealtainn) – archipelag na Oceanie Atlantyckim, około 200 km na północ od wybrzeży Wielkiej Brytanii. Stanowią odrębną jednostkę administracyjną Wielkiej Brytanii z ośrodkiem administracyjnym w Lerwick. Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

Zdaniem niektórych badaczy Pyteasz wpłynął na Bałtyk i dotarł nawet aż do ujścia Wisły. Podstawę stanowi interpretacja fragmentu „Historii naturalnej” Pliniusza Starszego:

(...) Pyteasz twierdzi, ze o jeden dzień drogi od estuarium oceanii Metuonis leży wyspa Abalus zwana też Balcią. Tam podczas wiosennych sztormów morze wyrzuca na brzeg wielkie ilości bursztynu. Mieszkańcy używają go zamiast drew do ognia i sprzedają swym sąsiadom (...)

Jego dzieło „O Oceanie” (Perí Okeanu) zachowało się we fragmentach do naszych czasów.

Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Śmiały żeglarz i odkrywca do dziś stanowi inspirację dla niektórych artystów. Jego postać podróżnika, który pierwszy odważył się wypłynąć na krańce świata, zainspirowała Grzegorza Turnaua do napisania piosenki „Ultima Thule”.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Edward Brooke-Hitching, The Golden Atlas: The Greatest Explorations, Quests and Discoveries on Maps, 2018, s. 23.
  2. Niektórzy badacze tematu są zdania, iż niemożliwe było wówczas przeprawienie się przez znajdującą się w rękach Kartagińczyków, zazdrośnie przez nich strzeżoną Cieśninę Gibraltarską. Wysuwają oni hipotezę o alternatywnym przebiegu pierwszego etapu podróży: miała ona przebiegać drogą lądową wzdłuż Rodanu, następnie Pyteasz przeprawiając się nieopodal współczesnego miasta St. Étienne ku Loarze, dążył jej biegiem aż do osiągnięcia wybrzeży Zatoki Biskajskiej, nieopodal współczesnego miasta Saint-Nazaire (Jerzy Strzelczyk: Odkrywanie Europy, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2000, s. 144, ​ISBN 83-7177-010-3​).
  3. Sfabularyzowaną relację z odtworzonej podróży Pyteasza dał francuski archeolog Ferdinand Lallemand w paradokumencie Journal de bord de Pythéas (wyd. polskie Dziennik pokładowy Pyteasza, Warszawa: „Iskry”, 1960).
  4. Wielka Historia Świata (red. Aleksander Krawczuk). Tom 3: Świat okresu cywilizacji klasycznych, Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 236, ​ISBN 83-85719-84-9​.
  5. Wielka Historia Świata. T. 10, Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 67, ​ISBN 83-7425-365-7​.
Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, gr. Кαρχηδών = Karchedon, fen Qrt-ḥdšt = Kart Chadaszt, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרתגו = Kartago) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy i polityczny.Łaba (czes. Labe, niem. Elbe) – rzeka w Czechach i Niemczech o długości 1165 km (370 km w Czechach) i powierzchni dorzecza 144 055 km² (w Czechach 51 394 km²).




Warto wiedzieć że... beta

Saint-Étienne (fr-prow. Sant-Etiève, prow. Sant Estève] – miejscowość i gmina we Francji, we wschodniej części Masywu Centralnego, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Loara. Miejscowość jest położona około 60 km na południowy zachód od stolicy regionu - miasta Lyon.
Dictionary of National Biography (DNB) – słownik biograficzny stanowiący standardowy punkt odniesienia w dziedzinie biografii znanych postaci brytyjskiej historii, publikowany od 1885. W 1996 Uniwersytet Londyński opublikował wolumin korekcji zebranych na podstawie Biuletynu Instytutu Badań Historycznych. Zaktualizowany Oxford Dictionary of National Biography (ODNB) został opublikowany 23 września 2004 jako 60-tomowe wydawnictwo i publikacja on-line.
Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.
Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
Diera, birema (od gr. diērēs, łac. biremis) – galera fenicka, starogrecka, rzymska, początkowo wiosłowa, a następnie żaglowo-wiosłowa, z dwoma rzędami wioseł, budowana od ok. VII w. p.n.e. jako rozwinięcie konstrukcji monery.
Aleksander Krawczuk (ur. 7 czerwca 1922 w Krakowie) – polski historyk starożytności i eseista, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, były minister kultury, poseł na Sejm I i II kadencji.
WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Reklama