Przywilej mielnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Przywilej mielnicki, akt mielnicki – przywilej wydany przez Aleksandra Jagiellończyka w Mielniku dnia 25 października 1501 roku, ograniczający znacznie władzę królewską na rzecz senatu i praktycznie wprowadzający w Polsce republikę oligarchiczno-arystokratyczną z odwoływalnym królem stojącym na czele senatu.

Adam Tytus Działyński, hrabia, (ur. 24 grudnia 1796 w Poznaniu, zm. 12 kwietnia 1861 w Poznaniu) – polski arystokrata, działacz polityczny, mecenas sztuki, wydawca źródeł historycznych.Demokracja szlachecka – system ustrojowy panujący w XV i XVI wieku w Królestwie Polskim, a następnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W założeniu gwarantował masom szlacheckim prawo głosowania i decydowania o sprawach państwa, a także miał być przykładem tolerancji i formalnej równości praw w łonie samego stanu szlacheckiego.
Góra zamkowa w Mielniku

Geneza[ | edytuj kod]

Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka (1492) zerwana została personalna unia polsko-litewska. W Polsce rządy objął Jan I Olbracht, wielkim księciem litewskim został jego brat Aleksander. Wzorem ojca Olbracht opierał się w rządach na szlachcie, co owocowało kolejnymi przywilejami (Statut piotrkowski 1496) i powodowało niezadowolenie możnowładztwa. Nieudana wyprawa mołdawska (1497) skomplikowała stosunki zagraniczne, a w polityce wewnętrznej spowodowała wzrost znaczenia możnych. Jeszcze trudniejszą sytuację, zwłaszcza międzynarodową, miało Wielkie Księstwo Litewskie. Sukcesy Iwana Srogiego w centralizacji Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, doprowadziły do stworzenia wielkich sił wojskowych, mających przewagę nad armią litewską. Oba osłabione państwa Jagiellonów zawarły w 1499 r. przymierze w Wilnie (tzw. unia wileńska), które oprócz przyrzeczeń pomocy wojskowej zawierało postanowienia dotyczące przyszłego połączenia obu państw pod wspólnym berłem, dając wpływ Litwinom na elekcję króla Polski, a Polakom na wybór wielkiego księcia. W 1500 r. wojska litewskie poniosły dotkliwą klęskę w bitwie nad Wiedroszą. Dodatkowo w tym czasie południowe ziemie Wielkiego Księstwa niszczone były najazdami Tatarów. W następnym roku umarł Jan Olbracht. Otworzyła się możliwość realizacji porozumienia wileńskiego.

Nihil novi (łac. nic nowego) – potoczna nazwa konstytucji sejmowej z 1505 roku, poważnie ograniczającej kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej. Pełna formuła łacińska brzmiała nihil novi sine communi consensu (nic nowego bez powszechnej zgody, co należy rozumieć jako: nie można ustanawiać nowego prawa, na które nie zgodzi się Sejm reprezentujący powszechny interes szlachty).Unia polsko-litewska – związek Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rozpoczął się unią w Krewie 14 sierpnia 1385 r. Do 1569 r. była to unia personalna. Na mocy postanowień unii lubelskiej przekształcona została w unię półrealną, nie była to w pełni unia realna, ponieważ odrębne pozostało wojsko i skarb. Jej istnienie zakończyło się wraz z III rozbiorem Polski w 1795 r.

Wydanie przywileju[ | edytuj kod]

Na ponownym połączeniu państw zależało bardziej Litwinom i ich władcy, zagrożonym bezpośrednio utratą znacznej części terytorium. Pozycję Aleksandra pogarszała jeszcze niezgoda w domu Jagiellonów. Brat, król Czech i Węgier Władysław II Jagiellończyk, popierał początkowo kandydaturę najmłodszego brata, Zygmunta, a później sam zapragnął zostać również królem Polski. W tej sytuacji wybór Aleksandra 3 października 1501 r. przez sejm w Piotrkowie na króla Polski został okupiony znacznymi ustępstwami strony litewskiej. Litwini zgodzili się na zaproponowaną im unię (unia mielnicka) pogarszającą pozycję Wielkiego Księstwa w stosunku do porozumienia wileńskiego. Unia nie została w praktyce zrealizowana. Aleksander musiał się zgodzić na znaczne ograniczenie władzy królewskiej w Polsce i uprzywilejowanie senatu. Porozumienie zawarte w Piotrkowie elekt potwierdził przywilejem wydanym 25 października w Mielniku.

Unia mielnicka rzadziej nazywana piotrkowsko-mielnicką, unia polsko-litewska zawarta w Piotrkowie 3 października 1501 r. i zatwierdzona przez Aleksandra Jagiellończyka 23 października 1501 roku w Mielniku.Starosta – urząd związany z zarządzaniem jednostką administracyjną. W Polsce urząd starosty został wprowadzony podczas panowania króla Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów w celu sprawniejszego zarządzania krajem. Stanowisko to na przestrzeni lat zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Był miastem królewskim.
Jan Wincenty Bandtkie-Stężyński inne forma nazwiska: Bandtke, krypt.: J. W. B., (ur. 14 lipca 1783 w Lublinie, zm. 7 lutego 1846 w Warszawie) – polski historyk prawa, edytor, leksykograf i wolnomularz, brat Jerzego Samuela.
Princeps (l.mn. principes) – łaciński termin oznaczający „ten, który zajmuje pierwsze miejsce, pierwszy”, używany w różnych okresach historycznych w odniesieniu do sprawujących władzę.
Radom – miasto na prawach powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, położone nad rzeką Mleczną.
Zdzisław Antoni Kaczmarczyk (ur. 19 sierpnia 1911 w Krakowie, zm. 9 lub 14 sierpnia 1980) – polski prawnik, historyk, niemcoznawca, zaangażowany w procesy polonizacji i zagospodarowywania Ziem Północnych i Zachodnich, dyrektor Instytutu Zachodniego w Poznaniu w latach 1964-1965, prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w latach 1975-1980, poseł Sejmu III kadencji.
Statut piotrkowski – zespół przepisów prawnych wprowadzony 1 czerwca 1496 (za panowania Jana I Olbrachta), za cenę udziału szlachty w wyprawie na Mołdawię.
Jan I Olbracht (Albrecht), lit. Janas Olbrachtas (Albrechtas), biał. Ян I Ольбрахт (ur. 27 grudnia 1459 w Krakowie, zm. 17 czerwca 1501 w Toruniu) – król Polski w latach 1492-1501, książę głogowski 1491-1498.

Reklama