• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przeworsk



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11]
    Przeczytaj także...
    Szkoła trywialna (łac. trivialis co oznacza tani, pospolity, gminny) – w systemie szkolnictwa obowiązującym w Austrii i Austro-Węgrzech w XIX wieku szkoła o elementarnym poziomie nauczania. Szkoły trywialne zakładano we wsiach, miały zazwyczaj jednego lub dwóch nauczycieli.Pałac (st.czes. palác, z wł. palazzo, z łac. palātium, Palātium, Palatyn) – reprezentacyjna budowla mieszkalna pozbawiona cech obronnych, rezydencja władcy, wielkopańska lub patrycjuszowska; od XIX w. także okazały gmach użyteczności publicznej, zwłaszcza siedziba władz lub instytucji państwowych.
    Demografia[ | edytuj kod]

    Miasto liczyło w 2010 roku 15 733 mieszkańców. Ludność według faktycznego miejsca zamieszkania. Dane z 31 grudnia 2011 r.:

    Struktura płci i wieku mieszkańców Przeworska (2011).:

    Wykres liczby ludności miasta Przeworska na przestrzeni wieków

  • Piramida wieku mieszkańców Przeworska w 2014 roku.
  • Piramida wieku Przeworsk.png

    Pomnik Milenijny w Przeworsku (dawniej Pomnik Walki i Męczeństwa) – pomnik znajdujący się na pl. Jana Pawła II w Przeworsku, w sąsiedztwie Dworca Autobusowego w Przeworsku.Bronisław Mirecki (ur. 3 września 1903 w Przeworsku, zm. 13 sierpnia 1986 w Hałuszczyńcach) – polski duchowny katolicki, duszpasterz Polaków zamieszkujących tereny wcielone do ZSRR.

    Gospodarka[ | edytuj kod]

    Historia[ | edytuj kod]

    X. Zofia Lubomirska założycielka fabryki jedwabiu i wraz z mężem, Antonim, fundatorka zespołu klasztornego i kościoła M.B. Śnieżnej
    Cukrownia w Przeworsku

    Od średniowiecza gospodarczą podstawę Przeworska stanowiła produkcja rzemieślnicza. W XV i XVI w. zorganizowały się w mieści organizacje cechowe. Największe znaczenie posiadali kuśnierze, szewcy, rzeźnicy, piekarze, krawcy, bednarze, kowale, sukiennicy. Jednak dominującą pozycję w mieście i okolicy osiągnęli tkacze. W okresie rozkwitu zatrudnionionych było tysiąc tkaczy pracujących w 600 warsztatach. Do najważniejszych odbiorców należały Węgry, Wołoszczyzna i Francja – miasto Lyon miało w Przeworsku stałego przedstawiciela. Do XVIII w. Przeworsk uznawany był za jeden z najważniejszych w kraju ośrodków produkcji płótna.

    Jerzy Rafał Alf Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża (ur. 15 sierpnia 1887 w Przeworsku, zm. 19 grudnia 1978 w Mentonie) – polski szlachcic, właściciel dóbr Dojlidy.Dwór Habichta w Przeworsku (Dwór Podzamecki w Przeworsku) - zabytkowa willa w stylu dworkowym znajdująca się przy ul. Skłodowskiej w Przeworsku.

    W 1771 r. Zofia Lubomirska założyła Fabrykę Jedwabiu produkującą znane na cały kraj jedwabne obicia i pasy kontuszowe. Do upadku ekonomicznego miasta doprowadziła rabunkowa polityka gospodarcza zaborcy. Dopiero w 1835 r. miejscowy aptekarz Franciszek Ksawery Kuhn wskrzesił tradycje przemysłu jedwabniczego.

    Wzmożony progres gospodarczy nastąpił wraz z wzniesieniem w 1895 r. pierwszej w Galicji cukrowni. Na rozwój przemysłu w mieście miała wpływ budowa węzła kolejowego – powstały linie do Krakowa i Lwowa (1859), Rozwadowa (1902) i Dynowa (1904). Tereny wzdłuż dzisiejszej ulicy Lubomirskich zajęły kompleksy przemysłowe.

    Stalowa Wola Rozwadów – stacja kolejowa w Stalowej Woli, w dzielnicy Rozwadów, w województwie podkarpackim, w Polsce. Jest ważnym węzłem kolejowym i największą oraz odprawiającą największą liczbę pasażerów stacją w mieście. Na terenie stacji, oprócz budynku stacyjnego i peronów, mieszczą się dwie lokomotywownie (obie nieczynne), cztery nastawnie o oznaczeniu "Ro", z których trzy są czynne, nieużywany skład węgla, budynek PKP Energetyka oraz zespół bocznic (w tym jedna odchodząca do Huty Stalowa Wola). W Rozwadowie istnieje 5 torów pasażerskich. Dodatkowo od strony Stalowej Woli Południe znajduje się jeszcze jeden tor pasażerski, oznaczony jako 1a, zakończony kozłem oporowym. Bezpośrednio na północ od stacji znajduje się stacja towarowa Stalowa Wola Rozwadów Towarowa. Na wylocie w kierunku Lipy/Kraśnika wzdłuż torów stoją niewykorzystane słupy trakcyjne.Stanisław Janusz (ur. 25 kwietnia 1890 w Przeworsku, zm. 15 października 1970 w Warszawie) – polski rolnik i polityk.

    Znaczący wkład w przemysłowy miała Ordynacja Lubomirskich – uważana za najlepiej zarządzany majątek ziemski w ówczesnej Galicji. W jej skład wchodziły:

  • Rafineria Spirytusu
  • Fabryka Wódek, Likierów i Rumu
  • Fabryka Serów Deserowych
  • Cegielnia Parowa
  • Fabryka Pustaków i Płyt Betonowych
  • Olejarnia Parowa
  • Młyny Walcowe i Motorowe
  • Warsztaty Mechaniczne
  • Stolarnia Motorowa
  • Po wojnie produkcję podjęła cukrownia, cegielnia, marmoladziarnia, olejarnia, fabryki wody sodowej, fabryka cukierków, mleczarnia, serownia i fabryka wódek. Z czasem Przeworsk stał się znaczącym ośrodkiem przemysłowym w regionie. Powstały liczne zakłady pracy:

    Prawo i Sprawiedliwość (PiS) – polska konserwatywna partia polityczna, założona na kongresie 29 maja 2001, zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001 (pierwszy komitet lokalny PiS powstał już 22 marca 2001). Powołana została przez braci Lecha i Jarosława Kaczyńskich, na fali popularności uzyskanej przez Lecha podczas sprawowania przez niego funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego w rządzie AWS. Deklarowana ideologia partii stanowi połączenie konserwatyzmu i chrześcijańskiej demokracji. W latach 2005–2007 Prawo i Sprawiedliwość sprawowało władzę, tworząc rząd Kazimierza Marcinkiewicza i rząd Jarosława Kaczyńskiego (od 2006 do 2007 w koalicji z Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin, do 2006 i w schyłkowym okresie w 2007 rząd mniejszościowy). W latach 2005–2010 wysunięty przez PiS Lech Kaczyński (do 2006 członek partii) sprawował urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo i Sprawiedliwość należy do grupy Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy w Parlamencie Europejskim oraz do działającej obok niej międzynarodowej organizacji Sojusz Europejskich Konserwatystów i Reformatorów.Stara Poczta w Przeworsku (Poczta i Dom Starostwa) – zabytkowy budynek znajdujący się w Przeworsku przy ul. Krakowskiej 5.
  • Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska
  • Spółdzielnia Inwalidów „Zgoda” (1950)
  • Powiatowa Spółdzielnia Pracy Usług Wielobranżowych (1951)
  • Zakład Dziewiarski – Filia „Jarlan” (1955)
  • Powiatowy Ośrodek Maszynowy (1957)
  • Przedsiębiorstwo Naprawy Taboru Leśnego (1966)
  • Wydział Filialny Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Rzeszów” (1969)
  • Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Vistula” (1974)
  • Obecnie[ | edytuj kod]

    W strukturze przestrzennej przemysłu województwa miasto jest jednym z ośrodków tzw. układu przykarpackiego. Na terenie Przeworska znajduje się rejon inwestycyjny Podstrefy Nowa Dęba Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

    Ol49 – Parowozy budowane w latach 1951-1954 w Fabryce Lokomotyw im. F. Dzierżyńskiego w Chrzanowie. Wyprodukowano łącznie 112 sztuk dla PKP i 4 sztuki na eksport do Korei.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

    W 2008 r. w mieście działało 1468 podmiotów gospodarczych, w tym 1405 podmiotów należących do sektora prywatnego. W 2011 r. działalność prowadziły 23 spółki handlowe z udziałem kapitału zagranicznego. W mieście w 2007 r. najwięcej prywatnych przedsiębiorstw, tzn. 455 związanych było z motoryzacją (PKD sekcja G). Druga pod względem wielkości grupa związana z opieką zdrowotną i pomocą społeczną liczyła 161 przedsiębiorstw (PKD sekcja Q). W czerwcu 2013 w Powiatowym Urzędzie Pracy było zarejestrowanych 1290 bezrobotnych mieszkańców Przeworska.

    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Powiat jarosławski - powiat w Polsce (województwo podkarpackie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Jarosław. Powiat położony jest we wschodniej części województwa podkarpackiego. Jest częścią makroregionu południowo-wschodniej Polski.

    Zgodnie ze strategią rozwoju miasta głównymi pracodawcami są: RAUCH Polska Sp. z o.o. (przetwórstwo owoców), Zakłady Gumowe „Geyer & Hosaja” Sp. z o.o. (produkcja opon), B&P Engineering (wytwórca linii technologicznych do produkcji zagęszczonych soków owocowych), „Megastyl” i „Szewpol Plus” (producent okien i drzwi), „TRAX-BRW Sp.z o.o.” (przemysł meblarski), „Kruszgeo” S.A. (producent kruszywa).

    Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.Helena Sierakowska, z domu Lubomirska (ur. 1895 w Przeworsku, zm. 26 października 1939 w Rypinie) – polska działaczka społeczna.

    Transport[ | edytuj kod]

    W środkowym paśmie aktywności społeczno-gospodarczej województwa miasto stanowi węzeł komunikacyjny o znaczeniu regionalnym. Krzyżują się szlaki drogowe, w mieście znajduje się również węzeł kolejowy. Najbliższy port lotniczy znajduje się w oddalonej o 40 km Jasionce pod Rzeszowem.

    Ginekologia – dziedzina medycyny zajmująca się profilaktyką i leczeniem chorób żeńskiego układu płciowego. Najczęstsze problemy, jakimi zajmują się ginekolodzy, to: zaburzenia miesiączkowania, stany zapalne pochwy, antykoncepcja, niepłodność, nowotwory narządów rodnych. Ściśle związana z położnictwem.Piekarstwo – działalność polegająca na wytwarzaniu pieczywa, głównie chleba, bułek oraz także innych produktów piekarskich. Działalność piekarską można prowadzić w domu, w zakładach rzemieślniczych lub w zakładach przemysłowych. Jeżeli działalność ta prowadzona jest w specjalnie do tego przeznaczonych pomieszczeniach, wówczas nazywa się je piekarnią.

    Transport drogowy[ | edytuj kod]

    Miasto przecina autostrada A4 (JędrzychowiceKorczowa) będąca fragmentem drogi międzynarodowej E40 (CalaisLwów) oraz droga krajowa nr 94 wzdłuż ulic: Łańcucka, Krakowska, Jagiellońska i Lwowska. Węzeł autostrady A4 zlokalizowany jest na północny zachód od granic miasta. 12 km na północ od miasta droga krajowa nr 77 krzyżuje się z drogą wojewódzką nr 835. Ulice: Gorczyńska, Tysiąclecia, Słowackiego i Węgierska leżą w ciągu drogi wojewódzkiej nr 835 (LublinGrabownica Starzeńska). Wzdłuż 25 ulic przebiegają drogi powiatowe o łącznej długości 17,632 km. Drogi gminne na terenie Przeworska mają łączną długość 31,352 km, w tym 22,9 km stanowią drogi utwardzone.

    Linia kolejowa nr 69 Rejowiec – Hrebenne – niezelektryfikowana jednotorowa linia kolejowa o długości 135,801 km, łącząca Rejowiec z Hrebennem przez Krasnystaw, Susiec i Bełżec. Ks. Adam Ablewicz (ur. 15 listopada 1913 w Dukli, zm. 13 stycznia 1999 w Przeworsku) – kapłan rzymskokatolicki, kapelan honorowy Jego Świątobliwości, Proboszcz Parafii pw. Ducha Świętego w Przeworsku, Dziekan Dekanatu Przeworsk I, Honorowy Prepozyt Jarosławskiej Kapituły Kolegiackiej, odnowiciel kultu Grobu Bożego w Przeworsku, brat abpa Jerzego Ablewicza.

    W Przeworsku znajduje się dworzec autobusowy oraz 15 przystanków: „Burdasz”, „CPN”, „D.K”, „Dom Kultury”, „Gorlicz.”, „PST.”, „Skrzyżowanie”, „Szpital”, „ul. Jagiellońska MOK”, „ul. Gorliczyńska”, „ul. Gorliczyńska, PST”, „ul. Krakowska”, „ul. Studziańska”, „ul. Misiągiewicza”, „ul. Węgierska”. Miasto posiada połączenia autobusowe z Rzeszowem, Przemyślem, Krakowem, Warszawą, Katowicami, Łodzią, Poznaniem, Wrocławiem, Jelenią Górą i Zakopanem. Autobusy kursują również do okolicznych miejscowości.

    Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.Wincenty Witos (ur. 21 stycznia 1874 w Wierzchosławicach koło Tarnowa, zm. 31 października 1945 w Krakowie) – polski polityk, działacz ruchu ludowego, trzykrotny premier Rzeczypospolitej Polskiej.

    Transport kolejowy[ | edytuj kod]

    Stacja kolejowa w 1913
    Zabytkowa lokomotywa parowa Ol49-8 w pobliżu dworca

    Stacja kolejowa Przeworsk wraz z węzłem stanowi ważny punkt na kolejowej mapie Polski. Początki kolei w Przeworsku wiążą się z doprowadzeniem do miasta w 1859 r. Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika. W latach 1898–1902 powstała linia Przeworsk – Rozwadów. Dwa lata później wybudowano linię wąskotorową Przeworsk – Dynów. Planowane w II Rzeczypospolitej inwestycje: budowa magistrali Warszawa – Przeworsk – Budapeszt i rozbudowa kolei wąskotorowej nie zostały zrealizowane. Po wojnie, wraz z elektryfikacją linii, przeworski węzeł kolejowy nabrał istotnego znaczenia – miasto stało się centrum tranzytu towarów i surowców. Obecnie z Przeworska kursują pociągi do wielu ośrodków miejskich regionu i Polski.

    Wzgórze – naturalna i wypukła forma rzeźby terenu o umownej wysokości względnej od 100 do 300 m, jednakże może mniej lub więcej zależnie od wielkości form sąsiednich np. wzgórza stanowiące przedgórza gór wysokich w innym przypadku mogłyby być nazywane górami.Józef Benbenek (ur. 16 marca 1898 w Przeworsku, zm. 1 stycznia 1987 tamże) – polski regionalista, założyciel Muzeum w Przeworsku.
    Stacja węzłowa łączy linie kolejowe
  • Linia kolejowa 91 Kraków – Przeworsk – Medyka
  • Linia kolejowa 68 LublinKraśnikStalowa Wola RozwadówStalowa Wola Południe – Przeworsk
  • Linia kolejowa Przeworsk – 91 Munina101Hrebenne 69Bełżec
  • Na terenie miasta leżą również
  • Linia kolejowa 612 PrzeworskPrzeworsk Gorliczyna
  • Linia kolejowa 988 Przeworsk R66 – Przeworsk Towarowy R112
  • W mieście rozpoczyna swą trasę Przeworska Kolej Dojazdowa kursująca do Dynowa. Wybudowana w 1904 r. celem dostarczania surowca do przeworskiej cukrowni oraz dowozu do miasta drewna z terenu pogórza. Na 46-kilometrowej trasie znajduje się tunel – jedyny taki obiekt na kolejach wąskotorowych w Polsce.

    Andrzej Skawina (ur. 18 grudnia 1934 w Przeworsku, zm. 5 sierpnia 2002 w Krakowie) – polski lekarz anatom, profesor doktor habilitowany.Matka Boża Pocieszenia w Przeworsku – wizerunek Najświętszej Maryi Panny, znajdujący się w głównym ołtarzu kościoła OO. Bernardynów pw. św. Barbary w Przeworsku, pochodzący z XVII w., otoczony kultem i uznawany za łaskami słynący.

    Planowane inwestycje transportowe[ | edytuj kod]

    Planowana jest budowa ciągów komunikacyjnych
  • Obwodnica miasta w ciągu drogi krajowej nr 4, która przebiegać będzie południową stroną miasta o długości 6,7 km,
  • W północnej części miasta budowana jest autostrada A4. Powstaje również węzeł Przeworsk – Gorliczyna ze zjazdem na drogę wojewódzką nr 835, a następnie na drogę krajową nr 4 oraz węzłem obwodnicy miasta.
  • Jan Bury (ur. 1 października 1963 w Przeworsku) – polski polityk, prawnik, poseł Polskiego Stronnictwa Ludowego na Sejm I, II, IV, V, VI i VII kadencji, były sekretarz stanu w Ministerstwie Skarbu Państwa.Sukiennictwo - rzemiosło zajmujące się wyrobem sukien. Osoba wykonująca zawód to sukiennik. Obiektem, w którym sprzedawano sukna, były sukiennice.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Roman Damian Sanguszko herbu Pogoń litewska (ur. 17 października 1832 w Przeworsku, zm. 1 listopada 1917 w Sławucie), ordynat zasławski i kolekcjoner. Syn Władysława Hieronima, brat: Eustachego Stanisława i Pawła Romana. Jako konserwatywny ziemianin cieszył się szacunkiem na dworze cesarskim. W 1906 roku nie przyjął nominacji do rosyjskiej Rady Państwa. W roku 1907 utworzył ordynację zasławską w guberni wołyńskiej. Sporą jej część stanowiły świetnie zarządzane lasy, jeden z ostatnich tak wielkich kompleksów na Wołyniu. Dziedzicem ordynacji miał zostać jego bratanek.
    Osadnictwo – całokształt działalności grup ludzkich wywołujący zmiany w środowisku geograficznym. Obejmuje ono proces zajmowania, podziału i użytkowania terenu wraz ze wszystkimi wytworami powstałymi w ramach tej działalności i służącymi jej. (według Z. Woźniaka)
    Zakon pijarów – potoczna nazwa Zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum) czyli Zakonu Szkół Pobożnych – zakon ustanowiony przez papieża Grzegorza XV 18 listopada 1621 r. (regułę zatwierdzono rok później). Korzenie swe wywodzi jednak od roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie.
    Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.
    Nowosielce – wieś w gminie Przeworsk, w powiecie przeworskim, w województwie podkarpackim); położona jest kilometr na południe od międzynarodowej trasy E40.
    Kancjonał Przeworszczyka – zaginiony średniowieczny kancjonał z 1435, zawierający pieśni religijne w języku polskim, autorstwa Jana z Przeworska.
    Kareta – bogato zdobiony czterokołowy pojazd zaprzęgowy w kształcie prostopadłościanu, żartobliwie zwany "arką". Rozpowszechnił się wśród polskich wyższych warstw społecznych w XVII wieku. Początkowo pudło zawieszane było na rzemiennych pasach, podobnie jak w kolebkach. W XVIII wieku do użytku weszły resory. Duże karety nazywano landarami od niemieckiego miasta Landau in der Pfalz słynącego z wyrobu pojazdów konnych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.151 sek.