Przekop (hydrotechnika)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stopień Wodny Rędzin (śluzy zlokalizowane w przekopie)

Przekopkanał wodny wybudowany jako kanał żeglugowy skracający o stosunkowo niewielkiej długości. Literatura przedmiotu nie definiuje jednoznacznej długości granicznej, do której stosuje się taką nazwę dla kanału wodnego. Stosowanie tego określenia dotyczy krótkiego kanału wodnego, skracającego dla zakola rzeki lub innego cieku wodnego, stanowiącego w pewnym uogólnieniu cięciwę łuku tego zakola, łączącego dwa punkty danego cieku, co odpowiada ogólnemu rozumieniu pojęcia przekopu jako kanału wodnego łączącego określone punkty.

Śródlądowe drogi wodne – akweny, na których z uwagi na warunki hydrologiczne oraz istniejące urządzenia wodne możliwy jest przewóz osób i towarów statkami żeglugi śródlądowej. To akweny o specjalnym statusie. Istotnie, status ten posiadają wyłącznie akweny wymienione z nazwy w przepisach.Koryto rzeki – najniższa część doliny rzeki, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby – akumulacja niesionego materiału, a jeśli meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto stanowi fragment łożyska rzeki.

Przykładami tego typu przekopów są np. we Wrocławskim Węźle Wodnym m.in. przekopy dla Śluz Rędzin, Śluzy Mieszczańskiej czy Śluzy Piaskowej. Nieco innym rodzajem przekopu jest Przekop Szczytnicki, który powstał dla potrzeb żeglugi równolegle do Starej Odry. W tym przypadku zarówno Stara Odra jak i Przekop Szczytnicki biorą swój początek w głównym korycie rzeki Odry biegnącym w kierunku Śródmiejskiego Węzła Wodnego. W biegu tego przekopu usytuowano Śluzę Szczytniki, umożliwiającą korzystanie z drogi wodnej przez Starą Odrę i Kanał Miejski (szlak boczny Odrzańskiej Drogi Wodnej), żeglugę przez Starą Odrę na wysokości tego przekopu uniemożliwia bowiem zlokalizowany tu Jaz Szczytniki.

Śluza Piaskowa, to śluza wodna, komorowa, zlokalizowana na rzece Odra, położona w przekopie wykonanym przy jej odnodze nazywanej Odrą Południową. Śluza położona jest we Wrocławiu, pomiędzy Starym Miastem i Nadodrzem. Śluza została wybudowana w 1792 roku jako śluza drewniana, następnie została przebudowana, w 1820 roku jako murowana, a w 1872 i później do 1882 – śluzę poddano modernizacjom. Modernizacje śluzy polegały między innymi na zastąpieniu drewnianych wrót, stalowymi, nitowanymi, a także uszczelnieniu śluzy przy którym zastosowano po raz pierwszy cement portlandzki. Śluza Piaskowa stanowi jeden z elementów stopnia wodnego, w odniesieniu do którego stosuje się nazwę: Piaskowy Stopnień Wodny, położony w obrębie Śródmiejskiego Węzła Wodnego – Górnego. Ze względu na niewielkie wymiary tej śluzy i następnej na szlaku (Śluzy Mieszczańskiej), ta droga wodna nie ma większego znaczenia transportowego, towarowego. Obecnie jednak następuje aktywizacja turystyki i rekreacji wodnej także w obszarze otwartego dla żeglugi Śródmiejskiego Węzła Wodnego, szczególnie po oddaniu do użytkowania przystani śródmiejskich – Mariny Topacz, kilku przystani pasażerskich białej floty, Zatoki Gondoli. Przez Śluzę Piaskową prowadzi droga wodna w górę rzeki, tzn. wolno przepływać jednostkami pływającymi w jednym kierunku wschodnim. Ruch jednostek w dół rzeki, w kierunku zachodnim odbywa się Upustem powodziowym Klary. Ponieważ piętrzenie na stopniu jest znikome, obecnie śluza pozostaje otwarta, jednostki nie podlegają śluzowaniu, lecz przechodzą przez śluzę jak przez kanał wodny.Przekop Szczytnicki – kanał wodny (przekop) we Wrocławskim Węźle Wodnym, wybudowany w ramach realizacji inwestycji hydrotechnicznej – budowy nowej drogi wodnej przez Wrocław. Jest on, wraz z odcinkiem Starej Odry i Kanałem Miejskim, elementem drogi wodnej Wrocławski Szlak Miejski (Szlak żeglugowy śródmiejski, Droga Wielkiej Żeglugi). Równolegle do kanału, przebiega Wybrzeże Stanisława Wyspiańskiego. Początek kanału znajduje się w 250 km biegu rzeki Odry.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Przekop (1). Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2010-12-27].
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych dróg wodnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1208).
  3. Zespół autorski: dr inż. kpt. ż.ś. Jacek Trojanowski – kierownik pracy, dr kpt. ż.ś. Krzysztof Woś, dr inż. Anna Galor, dr inż. Bogusz Wiśnicki, mgr inż. Marcin Breitsprecher: Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródlądowej na rzece Odrze w latach 2007-2013. Akademia Morska w Szczecinie, Instytut Inżynierii Transportu, 2006. s. 56. [dostęp 2010-12-27].
  4. Trasa turystyczna „Zabytki techniki Sródmiejskiego Wezła Wodnego”. wrosystem.um.wroc.pl – Strona miasta Wrocław, Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, Wrocław 2007. s. 65. [dostęp 2010-10-26].

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Zbigniew Szling, Jan Winter: Drogi wodne śródlądowe. Wrocław: Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 1988, seria: skrypt Budownictwo.
  • Jan Kulczyk, Jan Winter: Śródlądowy transport wodny. Wrocław: Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 2003.
  • Cięciwa – w geometrii oznacza odcinek łączący dwa dowolne punkty na okręgu, krzywej bądź powierzchni. Najdłuższa możliwa cięciwa dla danego okręgu (lub ogólniej dla dowolnego zbioru punktów) nazywana jest średnicą.Meander (inaczej zakole) – fragment koryta rzeki o kształcie przypominającym pętlę lub łuk. Jest to forma związana z krętym przebiegiem koryta rzeki, tworzącym zakręty, pętle i nawroty.




    Warto wiedzieć że... beta

    Odrzańska Droga Wodna – śródlądowy szlak żeglugowy na Odrze mający swój początek w Gliwicach i kończący się w Szczecinie. Długość całkowita szlaku: 687 km, w tym Kanał Gliwicki – 41 km, Odra skanalizowana – 187 km, Odra uregulowana, o biegu swobodnym, odcinek od Brzegu Dolnego do Szczecina – 459 km.
    Długość fizyczna — miara fizyczna odległości pomiędzy dwoma punktami, liczona zgodnie z metryką euklidesową (zwykłym sposobem mierzenia odległości), albo w linii prostej (np. długość fali — odległość między jej dwoma węzłami) albo po krzywej (np. długość drogi przebytej przez ciało).
    Żegluga (transport wodny) – jedna z form transportu. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.
    Stara Odra, to jedna z odnóg rzeki Odra we Wrocławiu, ukształtowana w wyniku prowadzanych we wrocławskim węźle wodnym inwestycji hydrotechnicznych. Stara Odra jest elementem drogi wodnej Wrocławski Szlak Miejski (Szlak żeglugowy śródmiejski, Droga Wielkiej Żeglugi). Początek tej odnogi zlokalizowany jest w 250,1 km biegu rzeki.
    Śluza Mieszczańska – śluza wodna, komorowa, zlokalizowana na rzece Odrze, położona w przekopie wykonanym przy jej odnodze nazywanej Odrą Południową. Śluza położona jest we Wrocławiu, pomiędzy Starym Miastem i Nadodrzem. Śluza została wybudowana w latach 1792–1794 jako śluza drewniana, następnie została przebudowana, w latach 1874 - 1879, w nieco innymi miejscu jako murowana. Stanowi ona jeden z elementów stopnia wodnego, w odniesieniu do którego stosuje się nazwę: Mieszczańskim Stopniem Wodnym, położonego w obrębie Śródmiejskiego Węzła Wodnego – Dolnego. W okresie powojennym zaprzestano użytkowania tego szlaku wodnego, a tym samym nie przeprowadzano niezbędnych napraw eksploatacyjnych i remontów. Dopiero w 2000 roku przeprowadzono gruntowny remont śluzy, umożliwiający oddanie jej do eksploatacji. Ze względu na niewielkie wymiary tej śluzy i poprzedniej na szlaku (Śluzy Piaskowej), ta droga wodna nie ma większego znaczenia transportowego, towarowego. Obecnie jednak następuje aktywizacja turystyki i rekreacji wodnej także w obszarze otwartego dla żeglugi Śródmiejskiego Węzła Wodnego, szczególnie po oddaniu do użytkowania przystani śródmiejskich – Mariny Topacz, kilku przystani pasażerskich białej floty, Zatoki Gondoli.
    Ciek – ogólne określenie wszelkiego rodzaju wód powierzchniowych liniowych, płynących pod wpływem siły ciężkości, płynące stale lub w ciągu dłuższych okresów w wyżłobionych przez siebie łożyskach otwartych. Pojęcie cieku należy łączyć z płynącą wodą i korytem przez nią wyżłobionym.
    Śródmiejski Węzeł Wodny we Wrocławiu, to węzeł wodny stanowiący fragment Wrocławskiego Węzła Wodnego. Obejmuje śródmiejski odciek Odry oraz ujście Oławy i Fosę Miejską, a także zlokalizowane na tym odcinku najstarsze we Wrocławiu budowle hydrotechniczne oraz nowe obiekty infrastruktury technicznej. Początek węzła śródmiejskiego definiuje się w rejonie Stopnia Wodnego Szczytniki, gdzie od głównego koryta Odry odchodzą: ramię rzeki Stara Odra i wykonany na potrzeby budowy Śluzy Szczytniki – Przekop Szczytnicki. Natomiast koniec tego węzła określa się w dolnym biegu Odry śródmiejskiej, w rejonie ponownego połączenia tego ramienia rzeki ze Starą Odrą. W węźle tym można wyróżnić cztery zasadnicze odcinki: górna Odra śródmiejska, węzeł wodny w rejonie wschodniego zespołu wysp odrzańskich, do którego stosuje się określenie: Śródmiejski Węzeł Wodny Górny, węzeł wodny wokół Kępy Mieszczańskiej, do którego stosuje się określenie: Śródmiejski Węzeł Wodny Dolny, oraz dolny odcinek Odry śródmiejskiej.

    Reklama