Morze Marmara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Propontis)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Morze Marmara (tur. Marmara Denizi, gr. Θάλασσα του Μαρμαρά / Προποντίς; w starożytności: Propontyda, Propontis) – morze śródlądowe we wschodniej części Morza Śródziemnego.

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.

Charakterystyka[ | edytuj kod]

Znajduje się między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą; przez cieśninę Bosfor (na północy) łączy się z Morzem Czarnym, przez Dardanele (na południowym zachodzie) – z Morzem Egejskim.

Morze Marmara zajmuje powierzchnię 11 472 km², a jego maksymalna głębokość wynosi 1355 m.

Temperatura wód powierzchniowych wynosi zimą +8 do +9 °C, latem +23 do +24 °C, a lokalnie do +29 °C.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.Morze śródlądowe (morze śródziemne) – morze otoczone prawie ze wszystkich stron powierzchnią lądową, połączone z oceanem jedynie poprzez wąskie cieśniny.

Zasolenie wynosi od 20 do 26‰.

W południowo-zachodniej części morza leży wyspa Marmara (gr. Prokonnesos), znana z bogatych złóż marmuru (gr. marmaros); od niej pochodzi nazwa całego morza. Inne wyspy: Avsa, Paşalimanı (w starożytności Aloni), Adalar, İmralı, Kalolimui, Kulali i Türkeli.

Na morzu Marmara rozwinięte jest rybołówstwo. Biegnie tędy międzynarodowa droga morska o dużym znaczeniu gospodarczym i politycznym, łącząca Morze Czarne (przez Morze Śródziemne) z Oceanem Atlantyckim. Marmara wyznacza część umownej granicy między Europą i Azją. Największym miastem i portem morskim jest Stambuł (Turcja).

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Cieśniny tureckie
  • İmralı – turecka wyspa położona w południowej części Morza Marmara, administracyjnie wchodząca w skład prowincji Bursa. Wyspa ma 8 km długości w osi pónoc-południe, do 3 km szerokości, a najwyższy jej szczyt, Türk Tepesi (dosł. Tureckie Wzgórze) wznosi się na 217 metrów ponad poziom morza. Obecnie wyspa pełni funkcję maksymalnie bezpiecznego więzienia dla jednego więźnia - Abdullaha Öcalana, lidera Partii Pracujących Kurdystanu.Dardanele (tur. Çanakkale Boğazı) – cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, łączy Morze Egejskie z morzem Marmara. Długość 120,5 km, szerokość 1,3-18,5 km, główne porty to Gelibolu i Çanakkale. W starożytności znana jako Hellespont.




    Warto wiedzieć że... beta

    Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Marmur (z stgr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów jako marmur definiuje wyłącznie skały węglanowe, przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 °C, wysokie ciśnienie), nazywając skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu „wapień krystaliczny” używa się w przypadku skał metamorficznych, jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej, poddanej metamorfizmowi.
    Paşalimanı (tur. Paşalimanı Adası; gr. Αλώνη, Aloni) - niewielka wyspa należąca do Turcji, leżąca w południowej części Morza Marmara. Należy do dystryktu Marmara w prowincji Balıkesir. Na wyspie jest 5 osiedli ludzkich: Paşalimanı, Poyrazlı, Harmanlı, Balıklı i Tuzla. Ma ona powierzchnię 21 km², tym samym jest 110. największą wyspą Morza Śródziemnego. Ucierpiała ona mocno (2 całkowicie zniszczone wioski i 2 częściowo) podczas trzęsienia ziemi w 1935 roku.
    Morze Czarne (w starożytności: gr. Εύξεινος Πόντος, łac. Pontus Euxinus, co znaczy „Morze Gościnne”) – morze śródlądowe rozciągające się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.
    Prokonnesos - wyspa i kolonia o tej samej nazwie na Propontydzie. Prokonnesos założone zostało przez kolonistów z Miletu w roku 675 p.n.e.
    Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.

    Reklama