Proklamacja Emancypacji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Reprodukcja Proklamacji Emancypacji

Proklamacja Emancypacji (ang. Emancipation Proclamation) to akt prawny wydany 22 września 1862 roku przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Abrahama Lincolna znoszący niewolnictwo na obszarach Skonfederowanych Stanów Ameryki.

22 września jest 265. (w latach przestępnych 266.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 100 dni.Armia Skonfederowanych Stanów Ameryki (ang. Confederate States Army) – była częścią sił zbrojnych Skonfederowanych Stanów Ameryki, podczas wojny secesyjnej.

Proklamacja nie była ustawą ustanowioną przez Kongres Stanów Zjednoczonych, lecz dekretem prezydenckim. Weszła w życie 1 stycznia 1863 roku i swoim zasięgiem obejmowała wyłącznie obszar Skonfederowanych Stanów Ameryki. Po wojnie secesyjnej niewolnictwo zostało zniesione w większości stanów, jednak w niektórych stanach (np. Delaware czy Kentucky) pozostało legalne.

Bitwa nad Antietam (znana też jako bitwa pod Sharpsburgiem) – starcie zbrojne, które miało miejsce 17 września 1862 roku pod miastem Sharpsburg w stanie Maryland w Stanach Zjednoczonych w trakcie wojny secesyjnej. Nazwa wzięła się od rzeki Antietam Creek przecinającej pole bitwy.Wirginia (ang. Virginia) – stan w Stanach Zjednoczonych na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego. Prawie dwie trzecie Wirginii jest zalesione, a branże związane z lasami zapewniają 17 mld dolarów rocznego przychodu dla gospodarki Wirginii (2% PKB), oraz ponad 100 tys. miejsc pracy.

Praca nad projektem trwała od lipca. Na wieść o zwycięstwie pod Antietam Lincoln podpisał Proklamację 22 września po naradzie z członkami Gabinetu. Proklamacja została ogłoszona w prasie następnego dnia (23 września), Lincoln zaznaczył w niej na wstępie, że wydaje ją jako naczelny dowódca armii i marynarki wojennej. Chodziło mu o podkreślenie, że Proklamacja została wydana na mocy prerogatyw wojennych, jakie przysługują prezydentowi. Podstawowy jej ustęp głosił: „Od dnia 1 stycznia Roku Pańskiego 1863 wszystkie osoby pozostające w niewoli w jakimkolwiek stanie, [...] którego ludność będzie wówczas trwała w rebelii przeciwko Stanom Zjednoczonym, zostaną odtąd na zawsze wolne i organy wykonawcze Stanów Zjednoczonych wraz z ich władzą wojskową i marynarką wojenną będą uznawały i strzegły wolności tych osób Gdyby w ciągu 100 dni, od chwili wydania tego dokumentu, Konfederaci złożyli broń, to wówczas właściciele niewolników mogliby uzyskać odszkodowania. Konfederacja nie poddała się w wyznaczonym terminie, co oznaczało z dniem 1 stycznia 1863 r. wejście w życie emancypacji bez odszkodowań, o czym mówiła druga Proklamacja z tegoż dnia.

Krzysztof Michałek (ur. 31 sierpnia 1955, zm. 23 listopada 2009 w Kręgach Nowych) – amerykanista, pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, profesor i wykładowca Akademii Humanistycznej w Pułtusku. Historyk dziejów najnowszych, znawca historii Stanów Zjednoczonych, komentator wydarzeń, autor licznych publikacji.13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych dotyczy zniesienia niewolnictwa i robót przymusowych. Została uchwalona przez Kongres Stanów Zjednoczonych 31 stycznia 1865 i weszła w życie 18 grudnia 1865 roku.

Zakres działania[ | edytuj kod]

Proklamacja nie obejmowała około 800 000 niewolników w stanach granicznych: Missouri, Kentucky, Wirginia Zachodnia, Maryland i Delaware, które należały do Unii; niewolnicy ci byli uwalniani na podstawie osobnych aktów prawnych władz stanowych i federalnych. Stan Tennessee prawie w całości znajdował się w tym momencie pod kontrolą Unii, dlatego też nie został ujęty na powyższej liście. Wirginia również nie została wymieniona, bowiem wyłączonych zostało jedynie 48 hrabstw, które utworzyły oddzielny stan Wirginię Zachodnią. Wyłączony został także Nowy Orlean i 13 wymienionych z nazwy parafii na terenie stanu Luizjana, mimo że wszystkie w chwili ogłoszenia proklamacji znajdowały się pod kontrolą wojsk Północy.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Rozporządzenie wykonawcze – w Stanach Zjednoczonych rodzaj rozporządzenia wydawanego przez prezydenta w celu umożliwienia urzędnikom i agencjom rządowym podjęcia działania w trybie natychmiastowym. Rozporządzenia wykonawcze uzyskują pełną moc prawną w momencie złożenia podpisu przez prezydenta. W przeciwieństwie do zwykłej uchwały nie wymaga głosowania w Kongresie Stanów Zjednoczonych. Kongres może uchwalić ustawę unieważniającą lub zastępującą rozporządzenie, jednak taka ustawa podlega prawu prezydenckiego weta. Może zostać unieważnione przez Sąd Najwyższy, jeśli jest sprzeczne z konstytucją.

Proklamacja była wyszydzana jako akt oswobadzający niewolników tam, gdzie Unia nie miała nic do powiedzenia. Abraham Lincoln działał zgodnie z uprawnieniami czasu wojny dającymi mu możliwość przejmowania zasobów nieprzyjaciela. Nie miał konstytucyjnych uprawnień, aby działać przeciwko niewolnictwu na terytoriach lojalnych wobec Stanów Zjednoczonych. W dniu ogłoszenia uwolniono jedynie 50 000 na niewielkim obszarze dziewięciu z dziesięciu stanów, w których znajdowała zastosowanie (Teksas był wyłączony). W stanach Konfederacji (z wyjątkiem Tennessee i Teksasu), była wprowadzana w życie natychmiast po zajęciu danego terenu przez wojska Unii, przy czym co najmniej 20 000 niewolników zyskało wolność 1 stycznia 1863 roku.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych zostało zapoczątkowane na kontynencie północnoamerykańskim w początkach XVII wieku, istniało we wszystkich koloniach angielskich aż do amerykańskiej wojny o niepodległość.

Ponadto Proklamacja stwarzała ramy prawne pod emancypację blisko 4 milionów niewolników, jacy mieli znaleźć się na obszarach zajmowanych przez armie Unii oraz zobowiązywała władze Unii do całkowitej likwidacji niewolnictwa, co nawet na Północy uchodziło za kontrowersyjną decyzję. Na wieść o ogłoszeniu proklamacji niewolnicy w coraz większej liczbie jęli uciekać na północ. Gdy armie Unii zaczęły zajmować tereny konfederackie, każdego dnia uwalniano tysiące niewolników (według spisu z roku 1860 było ich 4 miliony, przy czym ostatni z nich zyskali wolność w lipcu 1865 roku.

Jefferson Finis Davis (ur. 3 czerwca 1808 w Fairview, zm. 6 grudnia 1889 w Nowym Orleanie) – amerykański wojskowy i polityk, jedyny prezydent Skonfederowanych Stanów Ameryki.W kontekście wojny secesyjnej termin stany graniczne odnosi się do pięciu niewolniczych stanów: Delaware, Kentucky, Marylandu, Missouri i Wirginii Zachodniej, które graniczyły z wolnymi stanami i należały do Unii. Wszystkie poza Delaware graniczyły ze stanami, które wstąpiły do Konfederacji. W Kentucky i Missouri istniały obok siebie prounijne i prokonfederackie rządy. Wirginia Zachodnia powstała w roku 1863 z północnych hrabstw Wirginii, które oderwały się od macierzystego stanu, nim ten jeszcze zgłosił akces do Konfederacji. Wprawdzie z każdego stanu niewolniczego (oprócz Karoliny Południowej) po stronie Unii walczyły jakieś wojska, najbardziej dramatycznie przedstawiała się sytuacja w stanach granicznych, gdzie częstokroć członkowie tej samej rodziny walczyli po przeciwnych stronach.

Prezydent Konfederacji Jefferson Davis w Adresie do ludności wolnych Stanów z 5 stycznia 1863 wyraził pretensję o wciągnięcie czarnych do wojny toczonej przez białych. Zapowiedział, że siły zbrojne Południa będą traktować jako niewolników wszystkich czarnych na zajętych przez siebie ziemiach. Również wyzwoleńcy na Południu mieli być przywróceni do poprzedniego stanu. Warunkiem zakończenia wojny miało być przywrócenie niewolnictwa we wszystkich stanach Konfederacji. Niewolnictwo nazwał kamieniem węgielnym republiki (corner-stone of a Republic). W podobnym duchu utrzymany był jego wcześniejszy rozkaz z grudnia poprzedniego roku nakazujący uznawać schwytanych czarnoskórych żołnierzy Unii nie za jeńców wojennych lecz za niewolników, zaś ich białym dowódcom groziła śmierć. Późniejsze straty zmusiły Konfederację do uchwalenia 3 marca 1865 r. ustawy o mobilizacji 300 tys. niewolników w wieku 18 - 45 lat, z których do CS Army wcielono kilkuset.

Abolicjonizm – w XVIII i XIX wieku ruch społeczno-polityczny i ideowy w Europie (głównie w Wielkiej Brytanii i Francji) i obu Amerykach (głównie w USA), stawiający sobie za zadanie zniesienie niewolnictwa i związanego z nim handlu ludnością murzyńską.Wojna secesyjna – wojna, która miała miejsce w latach 1861-1865 w Stanach Zjednoczonych Ameryki, pomiędzy stanami wchodzącymi w skład Stanów Zjednoczonych (tzw. Unią lub „Północą”) i Skonfederowanymi Stanami Ameryki (tzw. Konfederacją lub „Południem”), które wystąpiły z Unii.

Wraz ze zbliżającym się zakończeniem wojny abolicjoniści jęli coraz częściej zwracać uwagę na fakt, że wprawdzie proklamacja uwalniała niewolników w warunkach wojny, jednak nie delegalizowała instytucji niewolnictwa. W większości byłych stanów Konfederacji wprowadzono w życie przepisy znoszące niewolnictwo, ale w kilku było ono nadal legalne, aż do wejścia w życie 18 grudnia 1865 roku Trzynastej Poprawki do Konstytucji. Lincoln poparł Poprawkę podpisując ją, choć Konstytucja milczy o takim wymogu. Później Czternasta Poprawka z 1868 uznała odszkodowania za wyzwolenie niewolników za sprzeczne z prawem, zaś Piętnasta Poprawka z 1870 zabroniła ograniczać prawa wyborcze z powodu rasy, koloru skóry lub uprzedniego bycia niewolnikiem.

Skonfederowane Stany Ameryki (ang. Confederate States of America, CSA) – południowe stany USA, potocznie zwane Konfederacją, próbujące dokonać secesji i biorące udział w wojnie secesyjnej. W latach 1861-1865 stworzyły one własne państwo.15. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych dawała prawa wyborcze ludności kolorowej w USA. Poprawka weszła w życie 3 lutego 1870 roku.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Leon Korusowicz, Wojna secesyjna, 1985, s. 195. Lincoln był przekonany, że jego przysięga prezydencka nakłada na niego obowiązek zachowania państwa i ustroju za pomocą każdego niezbędnego środka, tamże s.191.
  2. Krzysztof Michałek, Na drodze ku potędze, 1991, s.45.
  3. Nieobjęcie tych terenów proklamacją Lincoln tłumaczył ich lojalnością, a przez to samo brakiem w tych rejonach konieczności wojskowej, która jedyna nadawała charakter konstytucyjny tego rodzaju aktom. Odezwa apelowała zarazem do wyzwoleńców, by powstrzymali się od wszelkich gwałtów i kontynuowali pracę, ale za wynagrodzeniem już jako ludzie wolni; głosiła równocześnie, że wyzwoleńcy zdolni do służby wojskowej mają prawo, jeśli zechcą, wstępować do armii (Korusowicz, op.cit., s.202). Do końca wojny służbę w US Army podjęło 186 tys. Murzynów (Michalek, op.cit. s.45). Zob. też 54 Ochotniczy Pułk Piechoty Massachusetts.
  4. James M. McPherson, Battle Cry of Freedom: The Civil War Era, Oxford University Press, 1988, ISBN 978-0195038637.
  5. William C. Harris, "After the Emancipation Proclamation: Lincoln's Role in the Ending of Slavery", North & South, t.5 nr 1 z grudnia 2001, mapa na s.49.
  6. An address to the people of the free states by the President of the Southern Confederacy., fotokopia
  7. Proclamation by the Confederate President on December 24, 1862
  8. Confederate Law Authorizing the Enlistment of Black Soldiers, as Promulgated in a Military Order, art. 5 zabraniał wprowadzać jakiekolwiek zmiany do stosunków między niewolnikami a ich właścicielami bez zgody tych ostatnich oraz władz stanowych.
  9. Michałek, op.cit., s. 48

Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • The Preliminary Emancipation Proclamation on September 22, 1862
  • The Emancipation Proclamation on January 1, 1863 (ang.)
  • Żołnierz to osoba pełniąca służbę w siłach zbrojnych danego kraju i zobowiązana do obrony jego granic. Żołnierzem jest również osoba wykonująca zadania bojowe poza granicami własnego kraju, zarówno wówczas, gdy kraj ten jest agresorem, jak i w przypadku uczestniczenia sił zbrojnych danego kraju w misjach pokojowych lub siłach szybkiego reagowania w sytuacjach zmuszających społeczność międzynarodową do natychmiastowego zbrojnego współdziałania.Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.




    Warto wiedzieć że... beta

    Kongres Stanów Zjednoczonych (ang. United States Congress) – dwuizbowy parlament, najwyższy organ przedstawicielski i zasadniczy organ władzy ustawodawczej w Stanach Zjednoczonych.
    Nowy Orlean (ang. New Orleans, fr. La Nouvelle-Orléans) – miasto na południu Stanów Zjednoczonych, największe miasto stanu Luizjana.
    Jeniec wojenny – zatrzymana osoba, zdefiniowana w artykule 4 i 5 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych przyjętej 12 sierpnia 1949 jako ta, która angażowała się w działania bojowe pod rozkazami swojego rządu i została zatrzymana przez siły zbrojne strony przeciwnej. Osoba taka nazywana jest kombatantem posiadającym immunitet wynikający z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Reklama